Zamek Bodzentyn

Bodzentyn
艢redniowieczny zamek biskupi





Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Bodzentyn (woj. 艣wi臋tokrzyskie) - 艢redniowieczny zamek biskupi

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
4 stars
艢rednia ocena: 4.0 na 5. G艂os贸w: 156

       
    
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
3.5 stars
艢rednia ocena: 3.6 na 5. G艂os贸w: 119

       
    
 


Opis i stan obecny


Ruiny bodzenty艅skiego zamku po艂o偶one s膮 na stromym brzegu rzeki Psarki w zachodniej cz臋艣ci wzg贸rza miejskiego otoczonego przez stawy i podmok艂e 艂膮ki. Jego mury obronne stanowi艂y zachodni odcinek fortyfikacji miasta. Okolica ta od XVII wieku by艂a pod w艂adaniem biskup贸w krakowskich, a za艂o偶eniu miasta i zamku sprzyja艂a lokalizacja na skrzy偶owaniu dw贸ch trakt贸w handlowych.
Od pocz膮tku swoich dziej贸w warownia by艂a cz臋sto rozbudowywana, praktycznie ka偶dy biskup co艣 do niej wnosi艂, cho膰 nie da si臋 dzi艣 precyzyjnie odtworzy膰 wygl膮du za艂o偶enia i wszystkich zmian zachodz膮cych w najstarszym okresie funkcjonowania, bo zachowane opisy i inwentarze dotycz膮 budowli z XVII - XIX wieku.
ozdoba
Bogactwo wn臋trz
Zachowa艂y si臋 opisy bogato wyposa偶onych komnat zamku w Bodzentynie. Sufity by艂y ozdobione malowid艂ami, 艣ciany upi臋kszono polichromiami i arrasami. Ka偶da komnata mia艂a sw贸j piec w indywidualnym kolorze i z pi臋knymi ornamentami. Potwierdzi艂y to prace archeologiczne, odkryto bowiem wspania艂e kafle, kt贸re trafi艂y do muzeum w Kielcach.

Pierwotnie zamek by艂 niewielk膮 budowl膮 z kamienn膮 wie偶膮 mieszkalno-obronn膮 na planie kwadratu 10x10 m w naro偶niku p艂n.-zach. Wie偶a ta posiada艂a g艂臋boki loch wi臋zienny, do kt贸rego zej艣cie mo偶liwe by艂o tylko po linie. Drugim elementem zamku by艂 parterowy budynek o wysoko艣ci ok. 4,5 m. przylegaj膮cy do wie偶y. Pierwsza przebudowa w XV wieku polega艂a na powi臋kszeniu budynku w kierunku wschodnim i dobudowaniu pi臋tra. Najnowsze badania z 2019 roku przynios艂y odkrycie, i偶 od zachodu r贸wnie偶 istnia艂o skrzyd艂o - podpiwniczony budynek o szeroko艣ci ponad 5 metr贸w, a od po艂udnia skrzyd艂o bramne. Oba s膮 艂膮czone z faz膮 XV-wieczn膮.
Kluczow膮 rozbudow膮 w kolejnym etapie by艂o powstanie domu g艂贸wnego od wschodu. Najbardziej okaza艂a budowla na zamku posiada艂a 3 kondygnacje i wymiary 14 x 40 m. Komunikacj臋 zapewnia艂 drewniany ganek od wschodu oraz schody w naro偶nych dobud贸wkach ustawionych uko艣nie do 艣ciany zachodniej, okre艣lanych jako "wie偶yczki" lub "aneksy". Budynek posiada艂 piwnice dost臋pne z dziedzi艅ca. Pomieszczenia na parterze pe艂ni艂y funkcj臋 gospodarcz膮, na pi臋trze mie艣ci艂y si臋 mieszkania dla urz臋dnik贸w dworu biskupiego, a na 2. pi臋trze komnaty biskupie z reprezentacyjn膮 wielk膮 sal膮 sto艂ow膮 o czterech oknach. Do budynku tego szybko dobudowano od wschodu kwadratow膮 wie偶臋 - ryzalit z wykuszem-absyd膮, nawi膮zuj膮cym stylistycznie do wykusza w najstarszym budynku Uniwersytetu Jagiello艅skiego w Krakowie - Collegium Maius. Konstrukcja ta mie艣ci艂a kaplic臋 zamkow膮 na 2. pietrze, a absyda jej ch贸rek. W ten spos贸b likwidacji musia艂 ulec ganek, wi臋c w kolejnej fazie pomy艣lano o skomunikowaniu wszystkich kondygnacji domu wielkiego kru偶gankiem (galeri膮). Obejmowa艂 on wszystkie kondygnacje od strony zachodniej i wni贸s艂 do biskupiej rezydencji 艣wie偶o艣膰 i elegancj臋. Po zabudowaniu strony po艂udniowej, kt贸ra zawsze mie艣ci艂a wjazd, zamek sta艂 si臋 nowoczesn膮 rezydencj膮 renesansow膮 otoczon膮 murem z basztami i przyporami. Od wschodu za艂o偶ono wspania艂y ogr贸d w艂oski rozci膮gaj膮cy si臋 do pobliskiego ko艣cio艂a.
Na po艂udniu rozlokowane by艂o rozleg艂e podzamcze, r贸wnie偶 ufortyfikowane murem. Sta艂 tam drewniany dw贸r biskupi nazywany "Sal膮" albo "Domem Pa艅skim", poniewa偶 podczas cz臋stych prac modernizacyjnych i remontowych zamku rezydowali w nim biskupi. Poza tym stajnia, wozownia, piekarnia, rze藕nia, stodo艂y. W p艂n.-wsch cz臋艣ci podzamcza w XVII wieku stan臋艂a pi臋trowa oficyna z bram膮 do miasta. Wraz z ni膮 oddzielono zamek i ogr贸d od miasta murem obwodowym, wcze艣niej by艂a tam tylko furta. Na pi臋trze oficyny znajdowa艂o si臋 mieszkanie starosty (zarz膮dcy) d贸br biskupich. Na zachodnim stok wzg贸rza dzia艂a艂a winnica, a w dole za rzek膮 Psark膮 folwark z browarem. Na p贸艂noc od niego le偶a艂 zwierzyniec, gdzie prowadzono m.in. hodowl臋 danieli i jeleni.
Gdy stara gotycka wie偶a przesta艂a pasowa膰 do zmodernizowanej budowli, rozebrano j膮. Przebudowano te偶 skrzyd艂a p贸艂nocne i po艂udniowe, aby ujednolici膰 bry艂臋 zamku. Pod koniec XVII stulecia zyska艂 on kszta艂t podkowy i barokowy charakter. Dziedziniec pokrywa艂 kamienny bruk, a budynki dach krakowski, co wp艂ywa艂o na optyczne zwi臋kszenie jego proporcji wzgl臋dem ca艂o艣ci budowli, a r贸wnocze艣nie czyni艂o poddasze przestronniejszym i lepiej do艣wietlonym. Wjazd prowadzi艂 przez most na czterech kamiennych arkadach z dwoma filarami oraz portal wykonany z czerwonego (r贸偶owego) piaskowca. Ozdobiono go tablic膮 upami臋tniaj膮c膮 zas艂ugi budowlane biskup贸w Trzebickiego i Ma艂achowskiego z dat膮 1682. 艢ciany zewn臋trzne zdobione by艂y pilastrami i kamieniark膮 z herbami biskup贸w (dost臋pna ikonografia pokazuje tylko herb Na艂臋cz bp Ma艂achowskiego, ale z pewno艣ci膮 by艂y i starsze).
Do dzi艣 zachowa艂y si臋 wysokie 艣ciany z otworami okiennym (niekt贸re z kamieniark膮) skrzyd艂a po艂udniowego z bram膮 i wspomnianym XVII-wiecznym portalem (bez pami膮tkowej tablicy), fragment skrzyd艂a p贸艂nocnego oraz 艣ciana domu wielkiego. Przed portalem wida膰 szcz膮tki kamiennego mostu. Nie ma ju偶 艣lad贸w zamkowych ogrod贸w, a przedzamcze wch艂on臋艂o miasto, biegnie przez nie ulica S艂oneczna. W dole rzeka Psarka tworzy kilka niewielkich rozlewisk zwanych sadzawkami, prowadzi tam 艣cie偶ka oraz drewniane mostki, co r贸wnie偶 warto zobaczy膰.
Aktualnie ruiny od kilku lat s膮 w trakcie prac konserwacyjnych i rewitalizacyjnych. Ogrodzono je, a mury wsparto rusztowaniami. Wci膮偶 da si臋 do nich wej艣膰, ale tury艣ci proszeni s膮 o uszanowanie zakaz贸w i pracy konserwator贸w. O wypadek pono膰 nie trudno. Cz臋艣ciowo odzyskano dla za艂o偶enia zamkowego podzamcze, gdzie urz膮dzono stref臋 rekreacyjn膮 dla mieszka艅c贸w i plac zabaw dla dzieci. Zrewitalizowany zabytek ma zosta膰 "wzbogacony" o elementy z metalu i szk艂a, jedn膮 z wizualizacji mo偶na zobaczy膰 poni偶ej (strach si臋 ba膰!). Na szcz臋艣cie z najbardziej koszmarnych pomys艂贸w pono膰 zrezygnowano, ale wci膮偶 ostateczna forma ruin jest nieznana i budzi obawy mi艂o艣nik贸w zabytk贸w...

Poczt贸wka z zamkiem z 1902 r.
Ruiny na poczt贸wce z roku 1902. Wida膰, 偶e Psarka by艂a kiedy艣 znacznie wi臋ksz膮 rzek膮



Plany i rekonstrukcje


Obecny plan ruin
Plan zachowanych w latach 60-tych XX wieku mur贸w zamku bodzenty艅skiego wg Jerzego Fija艂kowskiego (brak tu relikt贸w mostu wjazdowego).

Plan zamku wg Brykowskiej
Plan za艂o偶enia zamkowego w Bodzentynie w 2. po艂owie XV wieku na bazie rysunku M. Brykowskiej. A - dom wielki, g艂贸wny budynek zamkowy od wschodu, B - skrzyd艂o p贸艂nocne, C - najstarsza gotycka wie偶a mieszkalno-obronna, D - wie偶yczki/aneksy przy domu wielkim mieszcz膮ce schody i latryn臋, E - mury obwodowe, F - baszty w murze obwodowym, G - przypory, H - wjazd do zamku z miasta, I - wjazd z podzamcza na zamek, J - prawdopodobnie mur fundamentowy drewnianego ganku, K - podzamcze, L - minia mur贸w os艂aniaj膮cych ogr贸d i odgradzaj膮ca zamek od miasta, kt贸ra powsta艂a p贸藕niej, M - dziedziniec

Rozwarstwienie mur贸w
Plan zamku biskup贸w krakowskich i pr贸ba rekonstrukcji etap贸w budowy wg bada艅 architektoniczno-archeologicznych 1962-1969, 1983, 2015. Opracowa艂a M. Brykowska w 1997 r, wi臋c nie uwzgl臋dnia najnowszych ustale艅 badaczy.
1 - 2. po艂. XIV - 1. po艂. XV,
2 - 2. po艂. XV,
3. XV/XVI w. - 1581,
4. XVI/XVII - 1680,
5. 1681 - 1732.

Plan Bodzentyna z zamkiem
Plan za艂o偶enia zamkowego w Bodzentynie w XIX w. na planie miasta. DW - dom wielki (skrzyd艂o wschodnie), R - wie偶a - ryzalit z kaplic膮, B - cylindryczna baszta w murze obwodowym, D - dziedziniec, P - przypory, M - most wjazdowy na 4 arkadach, OD - oficyna drewniana "Sala" - dworek biskupi, OB - oficyna bramna murowana, O - ogrody, PO - podzamcze (podpisane jako dziedziniec), S - stajnie, U - ulica Senatorska, prowadz膮ca z miasta do zamku, K - rzeka Psarka

Mapa Bodzentyna z XVIII w.
Bodzentyn na austriackiej mapie z ok. 1770 roku. Z - zamek, P - podzamcze, O - ogrody, K - ko艣ci贸艂 parafialny, R - ratusz, S - stawy zamkowe, F - folwark, Z - zwierzyniec

Plan parteru i pi臋tra zamku
Plan 1. pi臋tra i parteru zamku wg pomiar贸w z 1820 roku. Brak ryzalitu wie偶owego z kaplic膮 i pi臋tra drugiego, spowodowany zapewne z艂ym stanem tej kondygnacji.


Wizualizacja zamku po rewitalizacji
Wizualizacja rewitalizacji ruin zamku w Bodzentynie, materia艂y UG Bodzentyn

Rekonstrukcja zamku Bodzentyn nr 1

Rekonstrukcja zamku nr 2
Rekonstrukcje zamku w XVIII w. z projektu "艁ysog贸ra 200 lat temu" Fundacji 艢wi臋tokrzyskie G贸ry Historii i Narodowego Centrum Kultury


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zamek bodzenty艅ski zbudowano w II po艂owie XIV w. z inicjatywy biskupa krakowskiego Floriana z Mokrska herbu Jelita. Zast膮pi艂 drewniany dw贸r biskupa Bodzanty (Bodz臋ty) herbu Poraj, kt贸ry przeni贸s艂 tu siedzib臋 biskupi膮 z pobliskiego Tarczka w po艂owie XIV stulecia. Nie znana jest lokalizacja tego obiektu. Pewne przes艂anki wskazuj膮, 偶e pocz膮tkowo obie budowle funkcjonowa艂y r贸wnocze艣nie. Zamek zosta艂 sprz臋偶ony z fortyfikacjami miejskimi Bodzentyna. Pocz膮tkowo sk艂ada艂 si臋 z wysokiej czworobocznej wie偶y w p艂n.-zach. naro偶niku wzg贸rza, przylegaj膮cego do niej parterowego budynku mieszkalnego i muru obronnego od p贸艂nocy.

Akwarela T. Chrz膮艅skiego
Zamek w Bodzentynie od strony dziedzi艅ca w po艂owie XIX w. Skrzyd艂o po艂udniowe jeszcze z dachem. Akwarela T. Chrz膮艅skiego - Albumy Kazimierza Stronczy艅skiego

ozdoba
Jakub Zadzik
ciekawostka Bodzenty艅ski zamek nale偶a艂 do ulubionych rezydencji biskup贸w krakowskich. Szczeg贸lnie upodoba艂 go sobie bp Jakub Zadzik - kanclerz wielki koronny, m膮偶 stanu, kt贸ry pod koniec 偶ycia zamieszka艂 tu na sta艂e i dokona艂 偶ywota w 1642 r. Niewiele wni贸s艂 do rozwoju zamku, ale mieszka艅com miasta nada艂 przywilej gwarantuj膮cy stypendium w celu kszta艂cenia si臋 w Akademii Krakowskiej. Na kartach w historii zapisa艂 si臋 jako wielki wr贸g reformacji i bardzo zr臋czny dyplomata. Prowadzi艂 rokowania ze Szwedami i Moskw膮, by艂 te偶 rozjemc膮 w wewn臋trznych sporach w kraju. Jego skrywan膮 tajemnic膮 by艂 fakt, 偶e nie pochodzi艂 z rodziny szlacheckiej. On to doprowadzi艂 do zniszczenia s艂ynnego na ca艂膮 Europ臋 aria艅skiego o艣rodka nauk w Rakowie. O jego bezwzgl臋dno艣ci m贸wi膮 jeszcze inne relacje, w膮tpliwe jednak by by艂y one prawdziwe. Podobno jednego z uwi臋zionych w zamku innowierc贸w g艂odzi艂 tak d艂ugo, i偶 musia艂 on zje艣膰 w艂asne ksi臋gi. Z kolei inny znany protestant Krowicki zosta艂 odbity przez przyjaci贸艂 i unikn膮艂 losu swoich braci. Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e arianie zawsze popierali protestanckich Szwed贸w i innych wrog贸w Polski, niszczyli obiekty kultu katolickiego, st膮d spotyka艂y ich p贸藕niej cz臋sto zas艂u偶one prze艣ladowania.

punktor 1380 r. - po 艣mierci Floriana z Mokrska herbu Jelita zamek Bodzentyn przej膮艂 Zawisza z Kurozw臋k herbu Poraj
punktor 1410 r. - przed bitw膮 pod Grunwaldem na zamku zatrzyma艂 si臋 kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o, kt贸ry odbywa艂 pielgrzymk臋 do klasztoru na 艢wi臋tym Krzy偶u. Przyj膮艂 tu pos艂贸w z Pomorza
punktor 1413 r. - po偶ar zniszczy艂 miasto i naruszy艂 te偶 warowni臋.
punktor 1422 r. - zachowa艂a si臋 wzmianka w 藕r贸d艂ach o remoncie wie偶y dokonywanym przez miejscowego cie艣l臋 Franka. 艢wiadczy to, 偶e biskup Wojciech Jastrz臋biec herbu w艂asnego zleci艂 napraw臋 zamku po zniszczeniach po偶arem. Co ciekawe dokument opr贸cz zamku wymienia tak偶e dw贸r, co mo偶e dowodzi膰, i偶 pierwsza siedziba biskupia nie sta艂a w tym samym miejscu co zamek i przetrwa艂a jeszcze do pocz膮tku XV wieku.
punktor od 1423 r. - biskup Zbigniew Ole艣nicki herbu D臋bno rozbudowa艂 niewielki budynek od p贸艂nocy w skrzyd艂o mieszkalne o 2 kondygnacjach, podwy偶szy艂 wie偶臋, za艂o偶y艂 podzamcze, ogrody od wschodu, folwark od zachodu. W mie艣cie ufundowa艂 ko艣ci贸艂 parafialny
punktor ok. 1500 r. - po wielkim po偶arze budowli, kardyna艂 Fryderyk Jagiello艅czyk dobudowa艂 od wschodu nowe skrzyd艂o mieszkalne - dom wielki o 2 pi臋trach. Od wschodu komunikacj臋 zapewnia艂 drewniany ganek. Reprezentacyjna druga kondygnacja mie艣ci艂a izb臋 wielk膮, kt贸ra posiada艂a inskrypcj臋 nad wej艣ciem informuj膮c膮 o fundatorze
punktor lata 1503-1524 - biskup Jan Konarski herbu Abdank rozbudowa艂 dzie艂o poprzednika dobudowuj膮c do domu wielkiego od wschodu ryzalit w formie wie偶y z dostawionym wykuszem-absyd膮. Wcze艣niejszy ganek zosta艂 usuni臋ty
punktor lata 1525-1535 - prace nad wystrojem wn臋trz przeprowadzi艂 biskup Piotr Tomicki herbu 艁odzia.
punktor lata 1572-1577 - biskupowi Franciszkowi Krasi艅skiemu herbu 艢lepowron przypisuje si臋 rozpocz臋cie wielkiej przebudowy starego zamku w renesansow膮 rezydencj臋. Powsta艂y wtedy m.in. arkadowe kru偶ganki od zachodniej strony domu wielkiego. Bywa to jednak kwestionowane, bowiem brak precyzyjnych danych o XVI-wiecznych pracach na zamku (kru偶ganki m贸g艂 wznie艣膰 bp. Tomicki jak i bp Myszkowski)
punktor 1581 r. - prace zako艅czy艂 biskup Piotr Myszkowski herbu Jastrz臋biec. Sprowadzi艂 w tym celu w艂oskiego architekta Jana Balcera, kt贸ry za wykonan膮 prac臋 otrzyma艂 ogr贸d na przedmie艣ciu. Przypisuje mu si臋 zwie艅czenie mur贸w attyk膮, pokrycie mur贸w tynkiem, wymian臋 kamieniarki okien i drzwi, zmian臋 w wystroju wn臋trz oraz og贸ln膮 modernizacj臋 budowli.
punktor lata 1608-1616 - biskup Piotr Tylicki herbu Lubicz postawi艂 skrzyd艂o po艂udniowe z budynkiem bramnym, do kt贸rego prowadzi艂 most ponad wykopan膮 such膮 fos膮. Nowa brama posiada艂a furt臋 i聽strzelnice, a chroni艂o jej kilka dzia艂. W naro偶u wschodnim sta艂a niewielka baszta
punktor lata 1617-1630 - biskup Marcin Szyszkowski herbu Ostoja postawi艂 na przedzamczu przy murze zachodnim drewniany dworek zwany "Sal膮" lub "domem pa艅skim". Inwentarz z tego okresu wymienia budynki zamkowe:: studni臋, kuchni臋, ch艂odni臋, stajni臋, wozowni臋, piekarni臋 i furt臋 zachodni膮 prowadz膮c膮 do ogrod贸w na skarpie nad rzek膮, a dalej do folwarku i zwierzy艅ca.

Akwarela T. Chrz膮艅skiego nr 2
Zamek od strony wschodniej w po艂owie XIX w. (elewacja ogrodowa). Wida膰 ryzalit wie偶owy z absyd膮, czyli XVI-wieczn膮 dobud贸wk臋 z kaplic膮. Ten element zachowa艂 attyk臋. Akwarela T. Chrz膮艅skiego - Albumy Kazimierza Stronczy艅skiego
ozdoba
Obl臋偶enie zamku
Po zwyci臋skiej bitwie z Turkami pod Chocimiem w 1621 roku skarb koronny 艣wieci艂 pustkami. Zabrak艂o pieni臋dzy na 偶o艂d dla wojska, kt贸re wysun臋艂o szereg 偶膮da艅, nie tylko finansowych. Poniewa偶 negocjacje nie przynosi艂y rezultat贸w wojsko zawi膮za艂o pod Lwowem konfederacj臋, czyli zwi膮zek o charakterze buntu. G艂os biskupa krakowskiego by艂 w tym sporze bardzo istotny, a pe艂ni膮cy t臋 funkcj臋 Marcin Szyszkowski nale偶a艂 do zagorza艂ych krytyk贸w konfederat贸w. Obawia艂 si臋, 偶e 偶膮dania 偶o艂nierzy doprowadz膮 do wojny domowej, jak w Czechach i w Austrii. Zarzuca艂 wojsku niewdzi臋czno艣膰 wobec Boga (kt贸ry da艂 zwyci臋stwo chocimskie), bunt przeciw kr贸lowi i Rzeczypospolitej oraz ciemi臋偶enie biednych ludzi. W odpowiedzi konfederacki oddzia艂 Lisowczyk贸w podszed艂 pod Bodzentyn i rozpocz膮艂 obl臋偶enie miasta i zamku. Biskup odpar艂 3 szturmy, ale w ko艅cu zap艂aci艂 okup w wysoko艣ci 2000 z艂otych polskich. Nie uchroni艂o go to przed wi臋kszymi szkodami. Wojsko rozla艂o si臋 bowiem po wojew贸dztwach ma艂opolskim i ruskim "egzekwuj膮c" podatki na wojsko od dzier偶awc贸w starostw, maj膮tk贸w ko艣cielnych, a czasem i miast. W ten spos贸b spustoszone zosta艂y dobra biskupstwa krakowskiego. Straty by艂y tak wielkie, 偶e szlachta zawnioskowa艂a na sejmie walnym o rekompensat臋 dla bp Szyszkowskiego.

punktor 1622 r. - w okresie konfederacji lwowskiej zamek oblega艂 oddzia艂 lisowczyk贸w pod wodz膮 Stanis艂awa Jaroszewskiego.
punktor lata 1644-1652 - kolejny biskup Piotr Gembicki herbu Na艂臋cz zadba艂 aby zespoli膰 3 skrzyd艂a zamkowe. G艂贸wne otrzyma艂o dwupi臋trowe kru偶ganki i zewn臋trzne schody na dziedzi艅cu. Zamek sta艂 si臋 wytworn膮 rezydencj膮 renesansow膮 o 3 skrzyd艂ach i z naro偶n膮 wi臋偶膮. Rozebrano wtedy wszelkie budynki stoj膮ce na dziedzi艅cu by w kolejnej fazie budowlanej pokry膰 go kamiennym brukiem Ze wzgl臋du na r贸偶ne wysoko艣ci skrzyde艂 i wie偶臋, budowla nie mia艂a jeszcze regularnego kszta艂tu okre艣lanego p贸藕niej jako "podkowa"
punktor 1652 r. - wzmianka o gotyckiej wie偶y zamkowej "Przy izdebce w k膮cie y w rogu muru z kamienia murowana [...] W tey wie偶y iest w ziemi g艂臋boko wi臋zienie do kt贸rego na d贸艂 po linie puszczano"
punktor 1656 r. - podczas potopu szwedzkiego i obecno艣ci wrogich wojsk w okolicy, zamek raczej nie ucierpia艂. Lustracja z 1667 m贸wi: : "Zamek Bo偶臋cki [...] pilnie reformy znaczney potrzebuje", a jednocze艣nie wymienione s膮 budynki drewniane stoj膮ce ponad 20 lat wcze艣niej. Budowla mog艂a wi臋c zosta膰 nietkni臋ta przez naje藕d藕c贸w, lecz nadw膮tli艂 j膮 z膮b czasu.
punktor po 1668 r. - napraw臋 siedziby podj膮艂 biskup Andrzej Trzebicki herbu 艁ab臋d藕. Zacz膮艂 od nowych dach贸w. Od strony miasta postawi艂 mur obwodowy i murowan膮 oficyn臋 z bram膮. Nast臋pne prace by艂 ju偶 pocz膮tkiem barokowej przebudowy zamku. Do 1680 r. rozebrano gotyck膮 wie偶臋, cz臋艣膰 skrzyd艂a p贸艂nocnego, attyk臋 i zabudow臋 gospodarcz膮 na podzamczu, w tym murowane budynki oficyny bramnej i stajni od wschodu
punktor lata 1681 - 1699 r. - prace nad barokow膮 przebudow膮 wg projektu architekta Solariego kontynuowa艂 biskup Jan Ma艂achowski herbu Na艂臋cz. Do budowy wykorzystano materia艂 pozyskany z rozbi贸rki poprzednich budynk贸w. Rezydencji nadano kszta艂t podkowy z korpusem i dwoma pawilonami bocznymi, jak nazywano nowe skrzyd艂a p艂n. i p艂d. Budynki nakryto nowym dachem 艂amanym tzw. krakowskim, tylko wie偶a kapliczna nadal posiada艂a attyk臋 Wtedy te偶 powsta艂 zachowany portal z czerwonego piaskowca, kt贸ry zdobi艂 bram臋 wjazdow膮.
punktor ok. 1722 r. - ostatnie prace przeprowadzi艂 biskup Felicjan Szaniawski h. Junosza
punktor lata 1759 - 1788 - ostatnim zamieszkuj膮cym w Bodzentynie biskupem by艂 Kajetan So艂tyk herbu w艂asnego. Podobno opu艣ci艂 Bodzentyn 偶egnany armatnimi salwami przez za艂og臋 zamku w 1763 roku i ju偶 mnie wr贸ci艂.
punktor 1787 r. - rozebrano na podzamczu zniszczony drewniany dw贸r zwany "Sal膮" i zbudowano now膮 oficyn臋, r贸wnie偶 z drewna.
punktor 1789 r. - sejm zadecydowa艂 o przej臋ciu maj膮tku biskup贸w krakowskich (i ich siedzib) przez pa艅stwo.
punktor 1797 r. - terenu zamku przej膮艂 zaborca austriacki. Urz膮dzono w nim spichlerz, potem na lazaret, a do 1814 r. funkcjonowa艂y tu koszary.
punktor po 1815 r. - terenem zamku przej臋艂a Dyrekcja Las贸w Pa艅stwowych, kt贸ra przeprowadzi艂a remont oficyny bramnej, a nast臋pnie przekaza艂a G艂贸wnej Dyrekcji G贸rniczej w聽Kielcach. Ta ostatnia instytucja zleci艂a wykonanie plan贸w i pomiar贸w budynk贸w. Zamek mia艂 by膰 budynkiem administracyjnym, a podzamcze produkcyjnym. Plan贸w jednak nie zrealizowano.
punktor po 1824 r. - kolejnym pomys艂em na zagospodarowanie ruin by艂a fabryka fajansu, a nast臋pnie porcelany i kafli. Nigdy do tego nie dosz艂o, ale stan budowli stale si臋 pogarsza艂
punktor po 1824 r. - kolejnym pomys艂em na zagospodarowanie ruin by艂a fabryka fajansu, a nast臋pnie porcelany i kafli. Nigdy do tego nie dosz艂o, ale stan budowli stale si臋 pogarsza艂
punktor 1843 r. - w艂adze powiatu opoczy艅skiego planowa艂y rozbi贸rk臋 dawnej siedziby biskup贸w aby postawi膰 w jej miejscu fabryk臋. Zablokowa艂 to Wydzia艂 D贸br i聽Las贸w Pa艅stwowych. Podobno w kilku zachowanych salach zamkowych mieszczanie Bodzentyna urz膮dzali jeszcze bale
punktor II po艂. XIX w. - mury zamkowe zacz臋艂y si臋 wali膰. Dodatkowo okoliczni mieszka艅cy rozbierali to co zosta艂o traktuj膮c ruiny jako 藕r贸d艂o darmowego budulca. Rozebrano obie oficyny: bramn膮 i dw贸r biskupi. W 1882 r. nie ma ju偶 po nich 艣ladu, tak jak i po murach obwodowych

Akwarela T. Chrz膮艅skiego nr 3
Baszta po艂udniowo-zachodnia chroni膮ca podzamcze i resztki muru obwodowego w po艂owie XIX wieku. Akwarela T. Chrz膮艅skiego - Albumy Kazimierza Stronczy艅skiego

punktor 1902 r. - zrujnowany zamek w Bodzentynie w艂adze carskie uzna艂y za zabytek i nakaza艂y otoczy膰 ochron膮
punktor 1912聽r. - opiek臋 nad budowl膮 przekazano Towarzystwu Opieki nad Zabytkami Przesz艂o艣ci
punktor 1930 r. - teren zamkowy ogrodzono parkanem, a聽w聽1933聽r. wpisano do polskiego rejestru zabytk贸w. Ruiny zabezpieczono i wy艂膮czono z nich wschodni膮 cz臋艣膰 przedzamcza, kt贸re zaj臋艂o miasto
punktor 1963 r. - pierwsze prace archeologiczne. Odkryto m.in. kafle piecowe, znajduj膮ce si臋 obecnie w Muzeum Narodowym w Kielcach. Co ciekawe, pocz膮tkowo badania zaprzeczy艂y 艣redniowiecznej genezie zamku. Dopiero kolejny sezon prac doprowadzi艂 do ods艂oni臋cia na g艂臋boko艣ci prawie 2 metr贸w fundament贸w wie偶y nad wysok膮 skarp膮 nad rzek膮, pod p贸艂nocno - zachodni膮 cz臋艣ci膮 ruin,
punktor 1984 r. - kolejne prace konserwatorskie i zabezpieczenie skrzyd艂a wschodniego
punktor 2017 r. - wst臋p do prac zabezpieczaj膮cych ruiny. Zabytek ogrodzono, a mury wsparto drewnianymi konstrukcjami, kt贸re je wzmacniaj膮. Rozpocz臋to zaplanowane na kilka lat badania archeologiczne. Wst臋pne badania georadarowe wykaza艂y kilka pustych przestrzeni, kt贸re zostan膮 zbadane. By膰 mo偶e potwierdz膮 si臋 legendy o podziemnym po艂膮czeniu z ko艣cio艂em i historyczne wzmianki o istnieniu pod zamkiem loch贸w. W przysz艂o艣ci podziemia tak偶e mog艂yby zosta膰 udost臋pnione turystom.
punktor 2019 r. - pocz膮tek prac renowacyjnych po艂膮czonych z cz臋艣ciow膮 odbudow膮 zamku. W skrzydle po艂udniowym powstanie punkt widokowy oraz cz臋艣膰 ekspozycyjna. Jedn膮 z planowanych atrakcji maj膮 by膰 stanowiska do ogl膮dania zamku w wirtualnej rzeczywisto艣ci (w goglach VR). W planach jest te偶 odtworzenie ogrodu w艂oskiego. Badania archeologiczne przynios艂y interesuj膮ce odkrycia. Grupa pod kierownictwem dr Czes艂awa Hadamika ods艂oni艂a nieznane mury skrzyd艂a zachodniego oraz portal w podziemiach pierwotnego skrzyd艂a bramnego. Istnienie skrzyd艂a zachodniego by艂 dot膮d traktowane hipotetycznie, ale wykopaliska dowiod艂y, 偶e funkcjonowa艂o przynajmniej od XV wieku. Starsze skrzyd艂o po艂udniowe - bramne ulokowane by艂o na dziedzi艅cu, pod brukiem, przed p贸藕niejszym budynkiem po艂udniowym z portalem. Zak艂ada si臋, 偶e pochodzi艂o z XV wieku, a by艂o wykorzystywane jeszcze w XVII wieku, a jego piwnice nawet d艂u偶ej. St膮d wt贸rnie u偶yto w nich portal z szarego piaskowca.

Litografia J. Cegli艅skiego
Litografia Juliana Cegli艅skiego z 1858 r. Obok zamku drewniana oficyna z 1787 roku


Rycina F. Brzozowskiego
Zwaliska zamku biskup贸w krakowskich w Bodzentynie wg Feliksa Brzozowskiego. Tygodnik Ilustrowany 1882 r. Jak wida膰 w 30 lat zamek straci艂 ca艂y mur obwodowy i wi臋kszo艣膰 zabudowy. Z pod艂o偶a wystaj膮 arkady mostu



Legendy i podania

Powr贸t na g贸r臋 strony

Miejscowe podania m贸wi膮 o pobycie w zamku w Bodzentynie kr贸lewicza W艂adys艂aw, p贸藕niejszego kr贸la W艂adys艂awa IV Wazy.Zmog艂a go choroba, z kt贸r膮 nie potrafili sobie poradzi膰 偶adni medycy. Pewnego dnia do kr贸lewicza przysz艂a staruszka i rzek艂a aby przewie藕膰 go pod figur臋 艣w. Katarzyny na 艁ysicy, patronk臋 wsi. Gdy choroba nie ust臋powa艂a zrobiono jak powiedzia艂a kobieta i W艂adys艂aw zacz膮艂 czu膰 si臋 o wiele lepiej. Wkr贸tce ca艂kiem wyzdrowia艂. Nie zapomnia艂 o pobycie w Bodzentynie i 艢w. Katarzynie. Po zostaniu monarch膮 podarowa艂 klasztorowi na 艢wi臋tej Katarzynie srebrne wotum i tkan膮 z艂otem zas艂on臋 o艂tarza.

Przedwojenne zdj臋cie
Zdj臋cie z 1933 roku



Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktor Z dolnego rynku idzie si臋 ok. 10 minut, z g贸rnego 3 min. Pobie偶ne ogl膮dni臋cie zajmuje ok. 15 minut.

WST臉P
punktor Wolny.



Zdj臋cie powojenne
Uj臋cie jak wy偶ej, lecz z 1966 roku



Po艂o偶enie i dojazd


Centralno - p贸艂nocna cze艣膰 woj. 艣wi臋tokrzyskiego. 22 km. na po艂udniowy zach贸d od Starachowic, 35 km na p贸艂nocny wsch贸d od Kielc. Zobacz na mapie.
Zamek le偶y w zachodniej cz臋艣ci miasta niedaleko g贸rnego rynku, przy ko艣ciele. Charakterystycznym punktem jest te偶 rzeczka obok drogi, wzg贸rze zamkowe jest nad ni膮. Z rynku dolnego idzie si臋 ulic膮 Langiewicza do g贸rnego rynku, a potem ul. S艂oneczn膮, s膮 tam kierunkowskazy. Samochodem mo偶na dojecha膰 pod same ruiny.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.94208056掳, E20.95164444掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 56.5248336'N, 20掳 57.0986664'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 56' 31.49''N, 20掳 57' 05.92''E 



Rekonstrukcja lub stary widok zamku bodzentyn
Drzeworyt z 1886 r. Micha艂a Elwiro Andriolliego.


Bibliografia



punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Jurasz Tomasz - Zamki i ich tajemnice
punktor Kaczy艅scy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Rogi艅ski Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce. Historia i legendy
punktor Sypkowie Agnieszka i Robert - Zamki i warownie ziemi sandomierskiej
punktor Fija艂kowski Jerzy - Pochodzenie kamienia budowlanego w murach bodzenty艅skiego zamku
punktor Sobala Micha艂 - Mi臋dzy 鈥瀦amkiem鈥 a 鈥瀙a艂acem鈥. Rezydencja biskup贸w krakowskich w Bodzentynie w 艣wietle inwentarza z 1680 roku
punktor Brykowska Maria - Bodzentyn 鈥 miasto i jego architektura w dziejach i w krajobrazie. Warto艣ci zachowane i utracone

Obraz A. Schouppego
Bodzenty艅ski zamek na obrazie A. Schouppego z II po艂owy XIX w. Przy zamku wida膰 oficyn臋 drewnian膮 i murowan膮 oficyn臋 bramn膮



Galeria zdj臋膰


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Bodzentyn - Ruiny zamku z terenu ogrod贸w Bodzentyn - Ruiny zamku od p艂d.-wsch. Bodzentyn - Skrzyd艂o po艂udniowe  i relikty mostu Bodzentyn - Skrzyd艂o p贸艂nocne Bodzentyn - Skrzyd艂o po艂udniowe
Zdj臋cia wykonane: latem 2004

Bodzentyn - Widok od po艂udniowego-wschodu Bodzentyn - Widok ruin od po艂udnia Bodzentyn - Skrzyd艂o p贸艂nocne, tu sta艂a pierwotnie najstarsza wie偶a Bodzentyn - Portal z czerwonego piaskowca Bodzentyn - Skrzyd艂o p贸艂nocne Bodzentyn - Widok spod skrzyd艂a p贸艂nocnego Bodzentyn - Ruiny od p贸艂nocy Bodzentyn - Skrzyd艂o wschodnie (dom wielki) Bodzentyn - Widok og贸lny ruin Bodzentyn - Skrzyd艂o po艂udniowe od strony dziedzi艅ca Bodzentyn - 艢ciana domu wielkiego Bodzentyn - Mostek na Psarce pod zamkiem Bodzentyn - Rzeka Psarka pod zamkiem Bodzentyn - Widok na ruiny znad rzeki
Zdj臋cia wykonane: jesieni膮 2002


Filmy wideo


Dronspekcja - ruiny zamku w Bodzentynie czerwiec 2021




NCKultury - Rekonstrukcja cyfrowa 艁ysog贸ry i Bodzentyna 200 lat temu



Noclegi


punktor Bodzentyn - Sezonowe Schronisko Turystyczne "KUMAK", Celiny 27, tel. (041) 251 33 95
punktor Bodzentyn - Dom Wycieczkowy "Jode艂ka", 艢wi臋ta Katarzyna, ul. Kielecka 6, tel. (041) 311 21 11
punktor Bodzentyn - Gospod. Agrot. "ZACISZE", ul. 呕eromskiego 44, tel. (041) 311 21 54, kom. 0 502 046 599
punktor Bodzentyn - Dom Go艣cinny "Ola", ul. Ogrodowa 14, tel. (041) 311 57 84, 0 503 523 759
punktor Bodzentyn - Gospod. Agroturyst. Lidia i Andrzej G艂uszkowie, 艢niadka II 3, tel. (041) 31 15 313
punktor Bodzentyn - Gospod. Agroturyst. "Zacisze pod Go艂ysk膮", Wzd贸艂 Parcele 34, tel. (041) 31 20 244, gsm 0 501 398 654

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Psarka       Autor:  Micha艂      Data:  2021-09-14 21:42:01
    Witam, czy m贸g艂by kto艣 przytoczy膰 bardziej szczeg贸艂owa historie rzeki Psarki w okolicy zamku?
  • Psarka       Autor:  Micha艂      Data:  2021-09-14 21:26:29
    Witam, czy m贸g艂by kto艣 przytoczy膰 bardziej szczeg贸艂owa historie rzeki Psarki w okolicy zamku?
  • Re: Re: WSTYD! Bodzentynianie powinni sie wstydzic brudu i syfu jaki panuje w ruinach!!!!       Autor:  Victor      Data:  2021-04-27 14:43:46
    To 艣wiadczy tylko o tym, 偶e nie tylko brudasy mieszkaj膮 w Bodzentynie ale s膮 te偶 nieogarni臋ci. Jak w艂adza si臋 nie sprawdza to si臋 j膮 zmienia. S膮 mu temu mo偶liwo艣ci. Ale widocznie bodzentynianie dobrze czuj膮 si臋 w tym grajdole.


Zdj臋cie z 1939 r.
Zdj臋cie ruin zamku Bodzentyn z 1939 r.





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.