Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Czarny B贸r (woj. dolno艣l膮skie) - 艢redniowieczny zamek rycerski Lubno

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 3.7 na 5. G艂os贸w: 17 3.5 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 3.4 na 5. G艂os贸w: 14 3.5 stars
           
 


Opis i stan obecny


ozdoba
Podziemny tunel
Dzieje zamku w Czarnym Borze by艂y z艂膮czone z poblisk膮 warowni膮 Konrad贸w w Grz臋dach. Miejscowe podania m贸wi膮 o istnieniu podziemnego po艂膮czenia obu warowni.
Ruiny starego zamku stoj膮 w p贸艂nocnej cz臋艣ci wsi na podmok艂ych terenach utworzonych przez potok Lesk. Do dzisiaj zachowa艂y si臋 resztki wie偶y wysokie na 12 m oraz niewielkie fragmenty mur贸w z przysypan膮 piwnic膮. Znajduj膮 si臋 one na kwadratowym kopcu o boku 23 m otoczonym fos膮 i wa艂em. Ca艂o艣膰 jest poro艣ni臋ta ro艣linno艣ci膮 i zabagniona, ale do ruin mo偶na si臋 dosta膰 obchodz膮c je od lewej strony po mostku na rzeczce i id膮c wydeptan膮 艣cie偶k膮. Za艂o偶enie sk艂ada艂o si臋 z mieszkalnych skrzyde艂: zachodniego i p贸艂nocnego oraz okr膮g艂ej wie偶y. S膮dz膮c po grubo艣ci mur贸w i niewielkiej 艣rednicy s艂u偶y艂a ona tylko do obserwacji i obrony. Ca艂o艣膰 by艂a otoczona murem obwodowym. Dost臋p do zamku Czarny B贸r prowadzi艂 tylko po w膮skiej i wci膮偶 widocznej grobli. Dooko艂a rozpo艣ciera艂y si臋 bagna oraz fosa, do kt贸rej wpuszczono wody potoku.
Zamek posiada nazw臋 Lubno (Liebenau), kt贸r膮 trudno wyja艣ni膰. Niegdy艣 Czarny B贸r s膮siadowa艂 z wsi膮 o takiej nazwie, ale znikn臋艂a ona z map ju偶 XV wieku. Nazwa Liebenau pojawi艂a si臋 ponownie w XVIII wieku na niemieckiej mapie sztabowej przy ruinach w Czarnym Borze i od tej pory jest powielana jako nazwa zamku, co wydaje si臋 nieporozumieniem.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku czarny b贸r
Poczt贸wka z Czarnym Borem z pocz. XX w. Wida膰 wie偶臋 i barokowy pa艂ac




Plany i rekonstrukcje


plan zamku czarny b贸r
Plan zamczyska wg A. Boguszewicza. Na czarno zachowane mury (3 fragmenty).


Zdj臋cie lidar
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego zamku Czarny B贸r


Historia, wydarzenia


Zamek w Czarnym Borze datuje si臋 na 1. po艂ow臋 XIV wieku, poniewa偶 wtedy pojawia si臋 o nim wzmianka. Jadnak wiele wskazuje, 偶e jego dzieje si臋gaj膮 2. po艂owy XIII wieku. Pocz膮tki wsi Czarny B贸r (Schwarzwaldau) nie s膮 znane, ale miejscowo艣膰 by艂a powi膮zana z s膮siednim Konradowem (Konradswaldau, dzisiejsze Grz臋dy). Konrad贸w podzielony by艂 na cz臋艣膰 g贸rn膮, 艣rodkow膮 i doln膮. Na pocz膮tku XIV wieku cz臋艣膰 dolna znika z dokument贸w, co sk艂ania do przypuszcze艅, 偶e zosta艂a wydzielona jako osobna wie艣 Czarny B贸r. Uprawdopodabnia to fakt, i偶 Czarny B贸r nie posiada艂 ko艣cio艂a, lecz nale偶a艂 do parafii Konrad贸w. Obie miejscowo艣ci posiada艂y zamki, kt贸rych najbardziej prawdopodobnym fundatorem wydaje si臋 by膰 ksi膮偶臋 Bolko I Surowy, kt贸ry walczy艂 o sw膮 niezale偶no艣膰 z kr贸lem czeskim Wac艂awem II. Tereny te bowiem le偶a艂y w strefie granicznej z Czechami i zamki by艂 potrzebne jako jej umocnienia. P贸藕niejsza budowa w pobli偶u siebie prawie bli藕niaczych warowni nie ma ju偶 tak dobrego uzasadnienia. Warto te偶 wspomnie膰, 偶e niekt贸rzy niemieccy badacze snuj膮 hipotezy, i偶 zamki Czarny B贸r i Konrad贸w sta艂y ju偶 ok. 1220 roku.
R贸wnie偶 wnuk Bolka I - Bolko II okaza艂 sie twardym w艂adc膮, jako jeden z dw贸ch ksi膮偶膮t 艣l膮skich nie odda艂 ho艂du kr贸lowi Czech. Dlatego w 1345 roku kr贸l Jan Luksemburski zdoby艂 Kamienn膮 G贸r臋. Inne miejscowo艣ci nie zosta艂y wymienione, ale istnieje dokument honoruj膮cy g贸rnik贸w ze Z艂otego Stoku, kt贸rzy wsparli kr贸la czeskiego w zdobyciu zamk贸w w pobli偶u Kamiennej G贸ry. Wszystko wskazuje, 偶e chodzi艂o mi.in. o Czarny B贸r i Konrad贸w.
W 1348 Bolkowi uda艂o si臋 podst臋pem odbi膰 Kamienn膮 G贸r臋, ale pozosta艂ych zamk贸w nie odzyska艂. Kr贸l Karol IV mianowa艂 zarz膮dc膮 swojego zaufanego cz艂owieka - Wittigo z czeskiej miejscowo艣ci Rodov. Ten przyj膮艂 wkr贸tce rodowe nazwisko Behem / Boehmen. Bolko II nie zaakceptowa艂 tego, nie pogodzi艂 si臋 z utrat膮 swoich ziem i walczy艂 o niezale偶no艣膰 ksi臋stwa, ale z powodu braku m臋skiego potomka by艂 na straconej pozycji. Porozumia艂 si臋 wi臋c w ko艅cu z Czechami, kt贸rzy zagwarantowali mu do偶ywotnie w艂adanie ksi臋stwem jaworsko - 艣widnickim.
W 1353 r. Czarny B贸r powr贸ci艂 do ksi臋stwa jako lenno. Bolko II zaaprobowa艂 w zamku Behem贸w, ale dopiero gdy Wittigo o偶eni艂 si臋 ze 艢l膮zaczk膮 z rodu von Seydlitz. Nie wiadomo jaki by艂 status Czarnego Boru i Konradowa, czy Behemowie w og贸le tu mieszkali, bo obie s膮siaduj膮ce warownie sta艂y si臋 gniazdem rycerzy rozb贸jnik贸w. Zak艂adaj膮c, 偶e Behmowie byli godnymi zaufania poddanymi kr贸la czeskiego i trudno ich pos膮dza膰 o bandytyzm, to obie warownie musieli powierzy膰 jakim艣 wata偶kom dorabiaj膮cym sobie na rozbojach.
Ksi膮偶臋 Bolko II ukr贸ci艂 jednak ten proceder zdobywaj膮c Czarny B贸r i Konrad贸w w 1355 r. Zamki powierzy艂 swoim dalekim krewnym - braciom Hackenborn (Honkenberg). Mia艂y one ochrania膰 Kamienn膮 G贸r臋 i drogi wok贸艂 niej.
W 1364 r. potwierdzi艂 to nadanie jako lenno dziedziczne rodu Hackenborn.
Po 艣mierci Bolka w 1368 r. Hackenbornowie nie czuj膮c si臋 pewnie pozbyli si臋 tutejszego maj膮tku. O Czarny B贸r upomnieli si臋 Behemowie, kt贸rzy powr贸cili tu w 1371 roku. Od tego czasu do po艂owy wieku XV nast膮pi艂y skomplikowane i zawi艂e podzia艂y, maria偶e oraz sprzeda偶e i przekazywania maj膮tku Czarny B贸r, kt贸re s膮 r贸偶nie interpretowane przez poszczeg贸lnych badaczy. Chaos pog艂臋bia fakt, 偶e w ci膮gu 150 lat do wsi przychodz膮 i odchodz膮 przedstawiciele tych samych rod贸w jak np. Czettritz, Bolcze, Landscron, Zedlitz. Przy tym wszystkim pojawia si臋 jeszcze nazwa Lubno (oryg. Liebenau lub Lybenow). By艂a to s膮siednia wie艣, wzmiankowana ju偶 na pocz膮tku XIV stulecia, w艂膮czona p贸藕niej prawdopodobnie do Konradowa. Nie jest znana przyczyna powi膮zania zamku Schwarzwaldau z t膮 wsi膮.
W 1379 roku Hermann von Czettritz naby艂 Konrad贸w i w艂a艣nie Liebenau, st膮d przypisuje si臋 Czettritzom w艂adanie zamkiem Czarny B贸r, co wydaje si臋 b艂臋dne. Jako w艂a艣ciciele wsi i zamku do ko艅ca XIV stulecia pojawiaj膮 si臋 nazwiska Thamme von Seydlitz von Laasan, Heinrich von Czirne, Nickel Bolcze, Puotha von Tschastalowitz.
Ok. 1400 roku w艂a艣cicielem Czarnego Boru zostaje Fritsche von Landscron.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku czarny b贸r
Zamek Czarny B贸r na XIX-wiecznym drzeworycie T. Blatterbauera

W 1410 r. - po 艣mierci Fritsche, jego 偶ona Anna von Landscron z domu von Zedlitz sprzeda艂a Czarny B贸r swojemu wujowi Peterowi von Zedlitz. Nast臋pnie jego w艂a艣cicielami byli synowie Petera - Bernhard, Georg/Jorge i Hans von Zedlitz.
Podczas wojen husyckich bramy zamku Czarny B贸r zosta艂y podobno otwarte przed naje藕d藕cami. Zedlitzowie nie sprzyjali jednak husytom - dw贸ch z braci poleg艂o w walkach z nimi w 1428 r.
W 1436 r. jako pan Czarnego Boru wymieniany jest Menlin Burgult.
W 1437 r. nast膮pi艂o zniszczenie zamk贸w Czarny B贸r i Konrtad贸w, cho膰 z nie do ko艅ca jasnych przyczyn. Pono膰 mieszczanie wroc艂awscy op艂acili najemnik贸w by w ramach zemsty za wspieranie husyt贸w spalili obie warownie. Jednak tzw. wojny husyckie sko艅czy艂y si臋 rok wcz臋艣niej, a oba zamki w tym okresie posiada艂y r贸偶nych w艂a艣cicieli. Hermann von Czettritz z Konradowa faktycznie by艂 husyt膮 i mia艂 powa偶ny zatarg z klasztorem w Krzeszowie, co mu d艂ugo pami臋tano, ale je艣li chodzi o Czarny B贸r to Zedlitzowie z husytami walczyli, a Menlin Burgult by艂 postaci膮, kt贸ra niczym nie zapisa艂a si臋 na kartach historii. Pewn膮 wskaz贸wk膮, 偶e Zedlitzowie mogli wej艣膰 na drog臋 prohusyck膮 po 艣mierci braci von Zedlitz贸w by艂y pono膰 bliskie kontakty z Hermannem von Czettritzem syna Georga von Zedlitza, r贸wnie偶 Georga, kt贸ry odziedziczy艂 Czarny B贸r. Niemieccy historycy pisz膮 z kolei, i偶 archiwa miejskie Wroc艂awia t艂umaczy艂y najazd na zamki reakcj膮 na rozboje jakie by艂 stamt膮d dokonywane.
W latach 40-tych c贸rka Burgulta - Agnes wysz艂a za Georga von Tannenberga, kt贸ry by艂 nast臋pnym w艂a艣cicielem Czarnego Boru.
W 1450 roku do Czarnego Boru powr贸cili Czettritzowie i to na prawie 400 lat. Hermannowi von Czettritz (wnuk wspomnianego Hermanna von Czettritz z Konradowa) sprzeda艂 posiad艂o艣膰 Georg Tannenberg.
Na pocz膮tku XVI wieku nie u偶ytkowana przez w艂a艣cicieli warownia zn贸w zosta艂a opanowana przez rabusi贸w. W roku 1509 na pro艣b臋 ograbianych kupc贸w i mieszczan z Wroc艂awia, wojska kr贸la Czech W艂adys艂awa II Jagiello艅czyka najecha艂y Czarny B贸r i zniszczy艂y warowni臋. Czettritzowie ju偶 jej nie odbudowali i nast膮pi艂 definitywny koniec zamku.
W 1590 r. Georg von Czettritz wzni贸s艂 nieopodal zamku, lecz na prawym brzegu Lesku, now膮 siedzib臋 - renesansowy dw贸r.
W 1775 roku dw贸r ten sp艂on膮艂 dw贸r, a wraz z nim cenne dokumenty i pami膮tki, kt贸rych brak uniemo偶liwia pe艂ne odtworzenie dziej贸w okolic Kamiennej G贸ry. Dw贸r wkr贸tce odbudowano w formie barokowego pa艂acu, kt贸ry dzi艣 funkcjonuje jako szpital.

ozdoba
Carl Abraham Freiherr von Zedlitz und Leipe
W 1731 roku w renesansowym dworze w Czarnym Borze urodzi艂 si臋 baron Carl Abraham Freiherr von Zedlitz und Leipe. W wieku 39 lat, za rz膮d贸w pruskiego kr贸la Fryderyka II Wielkiego, zosta艂 on ministrem sprawiedliwo艣ci, a nast臋pnie ministrem do spraw religii i szk贸艂. By艂 autorem prze艂omowej dla Prus reformy edukacji, kt贸ra wznios艂a tamtejsza o艣wiat臋 na najwy偶szy poziom w Europie. Jest uznawany za tw贸rc臋 matury - egzaminu wie艅cz膮cego edukacj臋 w szkole 艣redniej i daj膮cego przepustk臋 na studnia wy偶sze.
Zedlitzowie nie mieli w tym okresie nic wsp贸lnego z Czarnym Borem. Miejscowo艣ci膮 w艂adali wtedy Czettritzowie, ale matka Carla Abrahama - Eva von Zedlitz - by艂a c贸rk膮 Abrahama von Czettritza z Czarnego Boru, kt贸ry 5 lat wcze艣niej uzyska艂 tytu艂 barona. Carl Abraham by艂 zwolennikiem filozofii Immanuela Kanta, kt贸rego zna艂 osobi艣cie i mocno promowa艂. Za jego protekcj膮 Kant mianowany zosta艂 profesorem na uniwersytecie w Kr贸lewcu. S艂ynny Filozof odwdzi臋czy艂 si臋 zadedykowaniem mu swego dzie艂a "Krytyka czystego rozumu".
Miejsce spoczynku Carla Abrahama Freiherr von Zedlitz und Leipe nie by艂o znane a偶 do 2014 roku, kiedy to w Walimiu odkryto w krypcie ko艣cio艂a 艣w. Jadwigi rodzinny grobowiec von Zedlitz贸w. Dokona艂 tego miejscowy przewodnik po sztolniach walimskich, a dowiedzenie i potwierdzenie, 偶e jedne z 12 zw艂ok w grobowcu nale偶膮 do pruskiego ministra zaj臋艂o mu 3 lata!


Rekonstrukcja lub stary widok zamku czarny b贸r
Nast臋pca renesansowego dworu Schwarzwaldau, w kt贸rym urodzi艂 si臋 Carl Abraham Freiherr von Zedlitz und Leipe - barokowy pa艂ac uko艅czony w 1784 roku. Grafika z XIX wieku. Budynek s艂u偶y dzi艣 jako szpital.



Informacje praktyczne


KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktor Samochodem mo偶na zatrzyma膰 si臋 ok. 50 metr贸w od ruin. Dotarcie na wzg贸rze zamkowe i ogl膮dni臋cie ruin zajmuje ok. 25 minut

WST臉P
punktor Wolny

INNE
punktor Zamek w Czarnym Borze w portalu promuj膮cym turystyk臋 rodzinn膮 "Wakacje z dzieciakiem" - relacje ze zwiedzania obiektu z dzie膰mi


Po艂o偶enie i dojazd


Po艂udniowo - zachodnia cze艣膰 woj. dolno艣l膮skiego. 12 km na zach贸d od centrum Wa艂brzycha, 8 km na wsch贸d od Kamiennej G贸ry. Zobacz na mapie. Do zamku nale偶y skr臋ci膰 na skrzy偶owaniu w Czarnym Borze w drog臋 w prawo (patrz膮c od strony Wa艂brzycha) w ul. Zamkow膮. Po ok. 0,5 km schodzimy w prawo po grobli ku skupisku drzew, po艣r贸d kt贸rych b臋dzie ju偶 wida膰 mury. Fos臋 mo偶na przej艣膰 mostkiem po lewej stronie.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.77685掳, E16.12761111掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 46.611'N, 16掳 7.6566666'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 46' 36.66''N, 16掳 07' 39.40''E 



Rekonstrukcja lub stary widok zamku czarny b贸r
Przedwojenna poczt贸wka



Bibliografia



punktor Chorowska Ma艂gorzata - Rezydencje 艣redniowieczne na 艢l膮sku. Zamki, pa艂ace, wie偶e mieszkalne
punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Guerquin Bohdan - Zamki 艣l膮skie
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Mazurska Teresa, Rachwalski Eugeniusz, Za艂臋ski Jerzy - Zamki Dolnego 艢l膮ska

Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Czarny B贸r - Ruiny le偶膮 po艣r贸d drzew w oddali Czarny B贸r - Ruiny zamku Czarny B贸r - Kopiec zamkowy otoczony mokrad艂ami Czarny B贸r - Wie偶a Czarny B贸r - Piwnica  i wie偶a Czarny B贸r - Szczyt wie偶y Czarny B贸r - Zaro艣ni臋ty od tej strony fragment mur贸w Czarny B贸r - Wie偶a Czarny B贸r - Drzewo rosn膮ce na fudamentach zamku Czarny B贸r - Widok z kopca na teren  zamkowy Czarny B贸r - Widok z kppca na fos臋 Czarny B贸r - Na kopcu Czarny B贸r - Stawik przy fosie
Zdj臋cia wykonane: wiosn膮 2002 i 2016



Noclegi


punktor Czarny B贸r - Agroturystyka "ALFA", Grz臋dy G贸rne 7, tel. (074) 845 01 83
punktor Wa艂brzych - Hotel Prac. BUG Gazobudowa, ul. Wroc艂awska 58a, tel. (074) 846 70 36, 846 80 54
punktor Wa艂brzych - Zajazd, ul. Orkana 92, tel. (074) 843 61 21, 843 61 31
punktor Wa艂brzych - Dom Wycieczkowy Harc贸wka, Park Sobieskiego, tel. (074) 846 31 35
punktor Wa艂brzych - Agrobaza, Irena Sier偶ant, ul. Podg贸rska 25, tel. (074) 84 216 44
punktor Wa艂brzych - Internat, ul. Internatowa 2 (Podg贸rze), tel. (074) 842 39 21
punktor Wa艂brzych - Internat, ul. Ogrodowa 2 (Szczawienko), tel. (074) 840 31 38
punktor Kamienna G贸ra - Hotel** Karkonosze, ul. Papie偶a Jana Paw艂a II 33, tel. (075) 744 22 30
punktor Kamienna G贸ra - Hotel** Krokus, ul. Parkowa 1b, tel. (075) 744 35 14
punktor Kamienna G贸ra - Hotel** Pan Tadeusz, ul. Legnicka 2e, gsm 603 484 797
punktor Kamienna G贸ra - Hotel* Lubavia, pl. Wolno艣ci 14, tel. (075) 741 13 21

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Czarny Bor - Castrum Swarczewalde       Autor:  nikt      Data:  2007-03-10 22:02:07
    Blode ARSCH
  • Tu nakr臋cono film       Autor:  yy      Data:  2005-05-05 18:01:49
    W Czarnym Borze nakr臋cono film ,,Czarne Chmury''.
  • Czarny Bor - Castrum Swarczewalde       Autor:  Guenter Boehm      Data:  2004-07-10 15:33:08
    Erforsche die Zeit der Beheim von Rodov von 1330 bis 1400 auf der Veste Swarczewalde. Wer hat mehr Informationen? Siehe auch:

    http://www.boehm-c­hronik.com/grundherr­schaft/swarczewalde.­htm






Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2022 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.