Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Czudec (woj. podkarpackie) - 艢redniowieczny zamek rycerski

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 2.8 na 5. G艂os贸w: 51 3 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 2.8 na 5. G艂os贸w: 43 3 stars
           
 


Opis i stan obecny


Zamek w Czudcu po艂o偶ony na wzg贸rzu nad Wis艂okiem zwanym Zamczyskiem, jest jednym z p贸藕niej odkrytych zamk贸w w Polsce. Dokona艂 tego prof. G. Le艅czyk dopiero w 1955 roku. Wszystko dlatego, 偶e mury zachowa艂y si臋 tylko pod powierzchni膮 ziemi, a informacje w 藕r贸d艂ach historycznych s膮 bardzo sk膮pe. W艂a艣ciwie to nie ma ich 偶adnych, poza paroma niewiele wnosz膮cymi wzmiankami. Wszystko co wiemy o zamku pochodzi z wykopalisk rozpocz臋tych w ko艅cu XX wieku.
ozdoba
Studnia odkry膰
W XVI wieku przy 艣redniowiecznym piecu rozpocz臋to kopa膰 studni臋. Jednak gdy na ok. 20 metrach g艂臋boko艣ci nie znaleziono wody, porzucono j膮 i zakopano gruzem z trwaj膮cej w艂a艣nie rozbudowy renesansowej (hipoteza wysnuta na podstawie braku cembrowiny i gruzu po niej). Okaza艂o si臋 to zbawienne dla dzisiejszych badaczy, kt贸rzy w studni natrafili na wiele cennych znalezisk, g艂贸wnie fragment贸w kafli i naczy艅. 艁膮czna liczba artefakt贸w wraz ze wsp贸艂czesnymi odpadami si臋ga liczby 4000, cho膰 w wi臋kszo艣ci s膮 to elementy bardzo rozdrobnione.
Warownia stan臋艂a na miejscu grodu, po kt贸rym zachowa艂y si臋 wa艂y: po艂udniowy i zachodni oraz 艣lady wa艂u od p贸艂nocny. Nie natrafiono na razie na 艣lady zamku sprzed po艂owy XIV wieku, ale jego istnienie ju偶 w XIII stuleciu jest bardzo prawdopodobne. W po艂owie XIV wieku by艂 to niewielki zameczek zajmuj膮cy owaln膮 kulminacj臋 wzg贸rza - grodziska o szeroko艣ci 25-30 metr贸w. Pozosta艂o艣ci mur贸w obwodowych maj膮 2 metry szeroko艣ci. Przy murze zachodnim stan膮艂 dom zamkowy o rozmiarze 11x5 metr贸w z wej艣ciem do piwnic od po艂udnia. W膮t艂e fundamenty wskazuj膮, i偶 by艂 to budynek drewniany, jednak zak艂ada si臋 偶e istnia艂 do ko艅ca funkcjonowania zamku.
Po rozbudowie ok. 100 lat p贸藕niej (2. faza zabudowy) za艂o偶enie poszerzy艂o si臋 w kierunku p贸艂nocnym i wschodnim. Powsta艂a czworoboczna wie偶a po艂udniowo-wschodnia z piwnic膮 (p贸藕niej bramna), a relikty 艣redniowiecznych mur贸w zatopione w renesansowych wskazuj膮 na istnienie baszty p贸艂nocno - zachodniej. Fragmenty mur贸w wskazuj膮, 偶e od tej strony postawiono nowy budynek stykaj膮cy si臋 od zewn膮trz z zachodnim murem obwodowym. Dom ten posiada艂 baszt臋 od po艂udniowego zachodu. Kolejnym ciekawym elementem odkrytym przez archeolog贸w by艂 piec typu hypocaustum wymurowany z kamienia i ceg艂y gotyckiej. Stan膮艂 on poza obszarem pierwotnego zamku i nie wiadomo co dok艂adnie ogrzewa艂, bo przy piecu brak 艣lad贸w murowanej budowli, nie ma te偶 kana艂贸w doprowadzaj膮cych ciep艂o dalej. Musia艂 tu wi臋c sta膰 jaki艣 budynek drewniany.
W XVI wieku obwiedziono warowni臋 nowym murem obwodowym, bez kurtyny p贸艂nocnej - uznano, 偶e od strony stromej skarpy wystarczy jaka艣 forma drewnianego ogrodzenia. Stary mur obwodowy od p贸艂nocy rozebrano. Powsta艂a baszta sze艣cioboczna od p贸艂nocnego-wschodu, a wie偶a p贸艂nocno-zachodnia zosta艂a zbudowana od nowa. Piec i ewentualny budynek nad nim zlikwidowano, podobnie jak budynek z baszt膮 od zachodu. Wzniesiono za to nowy budynek w obr臋bie zamku 艣redniowiecznego, a dziedziniec wybrukowano. Wie偶a sze艣cioboczna posiada艂a przybud贸wk臋 od zachodu o nieznanym przeznaczeniu oraz piwnic臋.
Zamek czudecki zyska艂 wi臋c nieregularny trapezowaty kszta艂t o boku ok. 50 metr贸w z 3 wie偶ami. Wszystkie mia艂y grubo艣膰 mur贸w ok. 150 cm i 艣rednic臋 wewn膮trz 5,4 - 6,2 m.
Do niedawna ruiny zamku mo偶na by艂o ogl膮da膰 w dw贸ch niewielkich wykopach archeologicznych, potem tych wykop贸w by艂o wi臋cej, ale obecnie z powodu braku 艣rodk贸w na konserwacj臋 zosta艂y zasypane. Eksponowany jest jedynie cz臋艣ciowo zrekonstruowany zarys baszty sze艣ciobocznej.
Do ruin idzie si臋 pod g贸r臋 niewielkim w膮wozem, kt贸ry jest zachowan膮 oryginaln膮 drog膮 dojazdow膮.

W Czudcu mo偶na jeszcze zobaczy膰 stary dw贸r prawdopodobnie z prze艂omu XVI/XVII wieku, zamieniony na lamus. Jest on cz臋艣ci膮 za艂o偶enia pa艂acowego, w kt贸rym dzia艂a Zesp贸艂 Szk贸艂 w Czudcu przy ul. Parkowej. Jest to samotny budynek, kt贸ry 艂atwo rozpozna膰, ale ani on, ani otoczenie nie wyr贸偶nia si臋 niczym szczeg贸lnym. Do 艣rodka nie da艂o si臋 wej艣膰. Trudno powiedzie膰 jak膮 dok艂adnie funkcj臋 pe艂ni艂, bo z datowania wynika, 偶e obie budowle istnia艂y r贸wnocze艣nie w XVII wieku.
W艂a艣cicielem terenu, na kt贸rym le偶y G贸ra Zamkowa jest Nadle艣nictwo Strzy偶贸w.

ozdoba
Kr贸lewskie wzory na prowincji
Podczas prac archeologicznych w ruinach zamku Czudec natrafiono na poka藕ny zbi贸r pi臋knych kafli renesansowych, kt贸re nie odbiegaj膮 od podobnych kafli z Wawelu i innych wi臋kszych o艣rodk贸w miejskich tamtego okresu. Charakterystyczny by艂 na nich motyw rycerski - wida膰 postacie halabardnika, kusznika, tr臋bacza, je藕d藕ca. Na podstawie kafli i ich typ贸w (naczyniowe, p艂ytowe, gzymsowe), zrekonstruowano piec ogrzewaj膮cy komnaty w zamku, a repliki czudeckich kafli sta艂y si臋 produktem sprzedawanym przez rzeszowskie Muzeum Okr臋gowe.
R贸wnie偶 pozosta艂o艣ci obramie艅 okiennych z Czudca zdobione s膮 ornamentami identycznymi jak wczesnorenesansowa kamieniarka na Wawelu.

piec z czudca
Rekonstrukcja Muzeum Okr臋gowego w Rzeszowie - piec czudecki z 2. po艂owy XV wieku. Od do艂u wida膰: kamienn膮 podmur贸wk臋, komor臋 paleniskow膮, nadstaw臋, gzyms g贸rny, koronkow膮 sterczyn臋.



Plany i rekonstrukcje



Plan zamku w Czudcu wg. Antoniego Lubelczyka
Rozwarstwienie chronologiczne: kolor czerwony - faza 1. p贸藕no艣redniowieczna (po艂. XIV w.), kolor pomara艅czowy - faza 2. p贸藕no艣redniowieczna (po艂. XV w.), kolor zielony - faza 3. renesansowa (1. po艂owa XVI w.). I I - owalny, otoczony murem teren o szeroko艣ci 25-30 m najstarszego zamku jakiego 艣lady odnaleziono, II - teren zamku renesansowego 1 - dom zamkowy, 1a - zej艣cie do piwnic, 2 - wie偶a po艂udniowo wschodnia (bramna), 3 - dom zamkowy renesansowy, 4 - budynek z baszt膮, 5 - piec typu hypocaustum, 6 - studnia, 7 - wie偶a p贸艂nocno-zachodnia, 8 - wie偶a p贸艂nocno-wschodnia, 9 - dobud贸wka do wie偶y, 10 - parkan(?), 11 - kurtyna zachodnia, 12 - kurtyna wschodnia, 13 - kurtyna po艂udniowa

piec z czudca
Rekonstrukcja zamku z XVI w. od wschodu wg A. Lubelczyka. 1 -najstarsza cz臋艣膰 zamku, 2 - pierwotny dom zamkowy, 3 - nowy dom zamkowy, 4 - wie偶a po艂udniowo-wschodnia - bramna, 5 - baszta renesansowa, sze艣cioboczna, 6 - wie偶a p贸艂nocno-zachodnia, 7 - skrzyd艂o p贸艂nocne zamku renesansowego bez muru kurtynowego


Historia, wydarzenia


Niewiele informacji pozosta艂o po zamku czudeckim. Ju偶 we wczesnym 艣redniowieczu by艂 tu gr贸d warowny broni膮cy szlaku handlowego w dolinie Wis艂oka. Archeolodzy podczas prac pozyskali materia艂 ceramiczny pochodz膮cy g艂贸wnie z XI wieku.
Jedna z hipotez zak艂ada, 偶e zamek postawi艂 po roku 1232 Gryfita - Teodor Czador, wojewoda krakowski, kt贸ry schroni艂 si臋 w tej okolicy przed ksi臋ciem Leszkiem Bia艂ym. Z pewno艣ci膮 by艂 on w艂a艣cicielem Czudca, bowiem ufundowa艂 tu najstarszy ko艣ci贸艂 pw. 艣w. Marcina. Problematyczna jest jednak kolizja z tzw. regale grodowym, czyli wy艂膮cznym prawem w艂adcy do budowy grod贸w obronnych. Pierwszy znany przypadek uzyskania pozwolenia na budow臋 warownej siedziby uzyska艂 Klemens z Ruszczy w 1252 r. od Boles艂awa Wstydliwego. To przemawia za datowaniem zamku raczej na 2. po艂ow臋 XIII wieku.
Czudec do ok. po艂owy XIV w. by艂 wa偶nym punktem obronny wschodnich granic Polski, potem kr贸l Kazimierz Wielki przesun膮艂 granic臋 bardziej na wsch贸d.
punktor 1354 r. - zachowa艂 si臋 dokument m贸wi膮cy o nadaniu przez kr贸la, Rzeszowa i okolicznych wsi Janowi Pakos艂awicowi, w kt贸rym napisano, 偶e jego ziemie si臋ga膰 b臋d膮 zamku czudeckiego. Jest to pierwsza wzmianka 藕r贸d艂owa o tutejszej warowni. Jej pozosta艂o艣ci膮 jest szczytowy, owalny fragment G贸ry Zamkowej
punktor prze艂om XIV i XV w. - wymienieni s膮 dziedzice miasta: Kie艂cz, Wojtek, Zawisza o nieznanym rodowodzie oraz Pakos艂aw Strzy偶owski herbu Gozdawa
punktor 1427 r. - lokacja miasta przez Pakos艂awa Strzy偶owskiego. O znaczeniu Czudca 艣wiadczy fakt, 偶e kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o zrzek艂 si臋 1/3 nale偶nych mu dochod贸w z ce艂 na rzecz w艂a艣cicieli Czudca, kt贸rzy mieli za to obowi膮zek utrzymywa膰 w dobrym stanie zamek i drogi
punktor 1461 r. - ponowna lokacja miasta przez Jana i Miko艂aja Strzy偶owskich po艂膮czona ze zmian膮 nazwy na Nowogr贸d (nazwa nie przyj臋艂a si臋). Interpretuje si臋 to jako nast臋pstwo jakiego艣 kataklizmu w rodzaju po偶aru lub najazdu tatarskiego, kt贸ry spustoszy艂 dawny Czudec. By膰 mo偶e warstwa spalenizny i zniszczony mur przy baszcie zamkowej jest zwi膮zany z tym wydarzeniem. Zapewne po tej lokacji mia艂a miejsce 2. faza zabudowy 艣redniowiecznej zidentyfikowana przez archeolog贸w. Zamek zosta艂 m.in. poszerzony o czworoboczn膮 wie偶臋 po艂udniowo-wschodni膮 (p贸藕niej bramn膮) i p贸艂nocno-zachodni膮 oraz budynek z wie偶膮 od zachodu.
punktor 1474 r. - wojska w臋gierskie kr贸la W臋gier Macieja Korwina dotar艂 a偶 w okolice Czudca. Najazd, kt贸ry doprowadzi艂 do ruiny wiele miast i warowni m贸g艂 by膰 bod藕cem dla Strzy偶owskich do rozbudowy zamku.
punktor XVI w. - kolejni Strzy偶owscy rozbudowali zamek w stylu renesansowym (3. faza zabudowy). Istnieje te偶 wzmianka m贸wi膮ca, i偶 by艂 on jedn膮 z twierdz okalaj膮cych magnack膮 siedzib臋 pan贸w na 艁a艅cucie. Najbardziej prawdopodobnym kandydatem na inicjatora rozbudowy by艂 Gabriel Strzy偶owski (lata 30-te XVI w.), ostatni znacz膮cy przedstawiciel tego rodu. Zamek zosta艂 wzmocniony kolejn膮 wie偶膮, tym razem sze艣cioboczn膮 od p艂n.-wsch., wie偶a p贸艂nocno-zachodnia zosta艂a wzniesiona od nowa wraz z nowymi murami obwodowymi. Zabudowa zamku wysokiego zyska艂a nowy budynek i renesansow膮 kamieniark臋
punktor 1612 r. - w艂a艣cicielami Czudca na ponad 200 lat zostali Grabie艅scy herbu Pomian
punktor 1624 r. - Tatarzy Kantymira murzy napadli i spalili miasto. Nie wiadomo czy zdobyli zamek, jednak zgin膮艂 w贸wczas w艂a艣ciciel Czudca Jan Grabie艅ski
punktor 1692 r. - kres funkcjonowania zamku w wyniku wielkiego po偶aru. S膮 r贸偶ne wersje tego zdarzenia. Wini si臋 uderzenie pioruna, zapr贸szenie ognia przez ludzi lub kolejny najazd Tatar贸w. W艂a艣cicielom - W艂adys艂awowi i Helenie Grabie艅skim ledwo uda艂o si臋 uciec z p艂on膮cego zamku, kt贸ry nie zosta艂 ju偶 odbudowany. Za ocalenie ufundowali oni Matce Boskiej wotum dzi臋kczynne. Mury zamkowe rozebrano i wykorzystano przy budowie ko艣cio艂a 艣w. Tr贸jcy w latach 1713-1717.
punktor pocz. XVIII w. - powsta艂 pa艂acyk - nowy siedziba w艂a艣cicieli, obecnie budynek Zespo艂u Szk贸艂 w Czudcu. Wcze艣niej ju偶 sta艂 tu niewielki dw贸r wie偶owy, zamieniony przy budowie pa艂acu na lamus
punktor 1955 r. - prof. Gabriel Le艅czyk dokona艂 pierwszego ods艂oni臋cia mur贸w zamkowych
punktor 2001 r. - rozpocz臋to badania wykopaliskowe zamku w Czudcu na szersz膮 skal臋 pod kierunkiem A. Lubelczyka z Muzeum Okr臋gowego w Rzeszowie.
punktor 2002 r. - kolejny etap prac archeologicznych. Przekopano ca艂e wzg贸rze zamkowe, ods艂oni臋to fundamenty sze艣ciok膮tnej baszty, 艣ci臋to cz臋艣膰 drzew. Zamkiem zainteresowa艂y si臋 lokalne w艂adze, w planach jest stworzenie 艣cie偶ki turystycznej oraz skansenu.
punktor 2003 r. - dalsze prace badawcze. Dokopano si臋 m.in. do zamkowego dziedzi艅ca, ods艂oni臋to du偶e fragmenty mur贸w obwodowych, olbrzymi膮 piwnic臋 domu zamkowego, czworok膮tn膮 baszt臋, nawet piec chlebowy i 偶arna. Z braku 艣rodk贸w na zabezpieczenie odkrytych mur贸w mia艂y one zosta膰 zakopane. Jednak po artyku艂ach w prasie lokalnej m贸wi艂o si臋 o utworzeniu skansen archeologicznego. Plany nie zosta艂y jednak zrealizowane.


Zdj臋cie lidar
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego wzg贸rza zamkowego w Czudcu i okolicy. A - zamek, B - Wis艂ok



Legendy i podania

Powr贸t na g贸r臋 strony

Legenda m贸wi, 偶e w lochach zamku czudeckiego przetrzymywano zb贸j贸w napadaj膮cych na kupc贸w. Gdy pewnego razu pod zamek podesz艂y hordy tatarskie (co zdarza艂o si臋 wielokrotnie w historii Czudca), a kasztelan by艂 nieobecny, dow贸dztwo obj臋艂a jego 偶ona Zofia. Widz膮c ogromn膮 przewag臋 napastnik贸w postanowi艂a pos艂u偶y膰 si臋 podst臋pem. Obieca艂a wi臋藕niom 偶e ich winy zostan膮 darowane je艣li uda im si臋 zabi膰 przyw贸dc臋 Tatar贸w. Przysta艂 na to tylko jeden wi臋zie艅 i uzbrojony w kusz臋 zaczai艂 si臋 ko艂o zamku. Gdy Tatarzy na czele ze swoim wodzem rozpocz臋li szturm, ukryty w krzakach wi臋zie艅 ugodzi艂 go strza艂膮 w pier艣. Zaskoczeni napastnicy wycofali si臋 i ruszyli w stron臋 Strzy偶owa, kt贸ry doszcz臋tnie spustoszyli, zamek jednak cudem ocala艂. St膮d te偶 wg legendy powsta艂a nazwa Czudec.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku czudec
Kafle z zamku w Czudcu. Pierwszy oryginalny z herbem Gozdawa Strzy偶owskich, pozosta艂e z motywami rycerskimi zrekonstruowane


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktor brak

CZAS
punktor Jad膮c samochodem mo偶na zaparkowa膰 tu偶 pod wzg贸rzem zamkowym. Wyj艣cie na g贸r臋 zajmuje ok. 5 min., ogl膮dni臋cie ok. 10 min.

WST臉P
punktor Wolny

Po艂o偶enie i dojazd


Centralna cz臋艣膰 woj. podkarpackiego. 20 km na po艂udniowy zach贸d od Rzeszowa. Zobacz na mapie.
Wzg贸rze zamkowe znajduje si臋 za Wis艂okiem, zaraz obok mostu przy dawnym o艣rodku wypoczynkowym PKP. Jad膮c samochodem od strony Rzeszowa naj艂atwiej tam trafi膰 skr臋caj膮c przed Czudcem w lewo w drog臋 na Barwinek/Krosno i zaraz za mostem jest znak kieruj膮cy na "Podzamcze", nale偶y jecha膰 do ko艅ca tej drogi. A dalej piechot膮 pod g贸r臋 w膮wozem, za cha艂up膮 w prawo.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N49.93737778掳, E21.83979722掳
format DM (stopnie, minuty):   49掳 56.2426668'N, 21掳 50.3878332'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   49掳 56' 14.56''N, 21掳 50' 23.27''E 



Bibliografia



punktor Goszty艂a Marek, Proksa Micha艂 - Zamki Polski po艂udniowo-wschodniej
punktor Le艅czyk Gabriel - Katalog grodzisk i zamczysk z terenu Ma艂opolski
punktor Marsza艂ek Juliusz - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach
punktor Lubelczyk Antoni - Czudec. 艢redniowieczny zamek na pograniczu polsko-ruskim.
punktor Lubelczyk Antoni - Ziemia Strzy偶owska od wczesnego 艣redniowiecza po po艂ow臋 XVI wieku w聽艣wietle 藕r贸de艂 archeologicznych
punktor Lubelczyk Antoni - Grodzisko i zamek w Czudcu na terenie dawnej Ziemi Sandomierskiej


Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Czudec - Zamek sta艂 na szczycie tej g贸ry, za domem kt贸rego dach ledwo wida膰 Czudec - Ods艂oni臋te mury zamkowe Czudec - Zbli偶enie na mury Czudec - Relikty warowni Czudec - Jeden z wykop贸w Czudec - Odkopane mury zamkowe Czudec - Tu zapewne by艂 dziedziniec, bo jest to jedyny w miar臋 r贸wny teren na szczycie g贸ry Czudec - Tu mo偶na dostrzec g艂臋bok膮 fos臋  i wa艂
Zdj臋cia wykonane: jesieni膮 2001


Czudec - Ods艂oni臋te fundamenty renesansowej wie偶y p艂n.-wsch. Czudec - Ta sama wie偶a ju偶 bardziej zasypana Czudec - Odkopane mury zamkowe Czudec - Odkopane mury zamkowe Czudec - Odkopane mury zamkowe Czudec - Odkopane mury zamkowe
latem 2002 i 2003



Noclegi


punktor Czudec - Hotel Kaczarnica, tel: (017) 85 20 951, fax: (017) 27 63 562
punktor Czudec -N. i R. Kulowie, Wy偶ne 191 (le艣nicz贸wka), tel. (017) 27 72 254
punktor Czudec - M. i S. Baranowie, Wy偶ne 398 Babica, gmina Czudec, tel. (017) 8710 086

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Zdjecia zamku       Autor:  astrid      Data:  2013-10-11 23:35:08
    nie ma zachowanych rycin zamku w ca艂ej okaza艂o艣ci?? w necie nie ma bo przeszkua艂am. A w jaki艣 archiwach??
  • Re: przejscie pod wis艂okiem do zamku czudcu       Autor:  anonim      Data:  2012-11-03 20:36:28
    wyzej mostu na wisloku jest wysepka z plaskoulozonymi kamieniami w ksztalcie sklepienia -podobno tam jest przejscie podziemne
  • zamek w Czudcu       Autor:  W艂odzimierz Zbieranowski      Data:  2012-01-06 12:36:57
    W latach 1945 - 1947 mieszka艂em w Czudcu , pewnego razu przeszed艂em za Wis艂ok na jedno wg贸rze na kt贸rym znalaz艂em resztki mur贸w . Opowiedzia艂em o tym s膮siadowi i on powiedzia艂 mi 偶e jest to ruina zamku na g贸rze Zamkowej . to jest dok艂adnie jeden z fragment贸w pokazanych na zdj臋ciu . W艂odek Z.





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2022 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.