Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Dzierzgo艅 (woj. pomorskie) - 艢redniowieczny zamek krzy偶acki

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 2.7 na 5. G艂os贸w: 56 2.5 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 3.6 na 5. G艂os贸w: 36 3.5 stars
           
 


Opis i stan obecny


Na wzg贸rzu o stromych zboczach, oblewanych od po艂udnia przez rzek臋 Dzierzgo艅 sta艂 zamek krzy偶acki, po kt贸rym dzi艣 praktycznie nic ju偶 nie zosta艂o. Na jego terenie jeszcze w XIX wieku urz膮dzono park, a potem poprowadzono kamienn膮 drog臋. Na zadrzewionym pag贸rku dobrze wida膰 jednak sztuczny nasyp i fundamenty warowni w wykopach. Stoi tam te偶 ceglana wie偶a ci艣nie艅, ale oczywi艣cie nie ma ona nic wsp贸lnego z zamkiem.
Zamek nie posiada艂 typowego dla krzy偶ackich siedzib regularnego kszta艂tu, dostosowany by艂 do kszta艂tu wzg贸rza. Wzniesiono go z ceg艂y na podmur贸wce kamiennej. Wzniesienie podzielone by艂o przekopem na cz臋艣膰 po艂udniowo wschodni膮 - zamek w艂a艣ciwy i p贸艂nocno zachodni膮 - przedzamcze. Po艂膮czone by艂y one murem obwodowym z basztami.
Wielki Szatny
Wielki Szatny nale偶a艂 do grupy 5 najwy偶szych stanowisk w pa艅stwie krzy偶ackim. Po raz pierwszy w dokumentach wymieniony jest jeszcze w Palestynie, gdzie zajmowa艂 si臋 ubiorem rycerzy zakonnych. Z czasem sta艂 si臋 tytu艂em honorowym uprawniaj膮cym do zasiadania w radzie wielkiego mistrza i obj臋cia komturstwa dzierzgo艅skiego lub gniewskiego. Wielu krzy偶ak贸w piastuj膮cych t臋 funkcj臋 zostawa艂o p贸藕niej wielkimi mistrzami zakonu.
Zamek w艂a艣ciwy wzniesiono na planie regularnego czworoboku. W jego obr臋bie znajdowa艂y si臋 prawdopodobnie dwa budynki ustawione do siebie prostopadle, oba podpiwniczone. P贸艂nocny mia艂 20 m d艂ugo艣ci, wschodni 40 m. Od strony dziedzi艅ca posiada艂y kru偶ganki. Mie艣ci艂y one typowe dla zakonu pomieszczenia jak kaplica, kapitularz, refektarz, dormitoria, 艂a藕nie, komnaty komtura, zbrojowni臋. Przy budynku p贸艂nocnym sta艂a czworoboczna wie偶a u wymiarach 5,2 x 6,6 m. Obok niej, w naro偶niku p贸艂nocno-zachodnim, znajdowa艂a si臋 wie偶a bramna. Po po艂udniowej stronie dziedzi艅ca wykopano studni臋. Na przedzamczu sta艂y stajnie, browar, piekarnia ku藕nia, poczta i r贸偶ne warsztaty. Na s膮siednim, nieco ni偶szym, wzg贸rzu 艣w. Anny sta艂a kaplica z cmentarzem zakonnym. Przypuszcza si臋, 偶e wzg贸rze zamkowe i cmentarne by艂y po艂膮czone ze sob膮 drewnian膮 k艂adk膮.

Niedawno prowadzone by艂y prace zabezpieczaj膮ce przy resztkach zamku Dzierzgo艅. Rozkopano drog臋, ods艂oni臋to fundamenty, piwnice, kamienny bruk, posadzki. Ca艂o艣膰 zosta艂a ju偶 otoczona drewnian膮 k艂adk膮 z barierk膮 i cz臋艣ciowo z powrotem zakopana. Na powierzchni ziemi pozostawiono niskie murki fundamentowe i piwnic, z kt贸rych trudno odczyta膰 zarysy zamku. Wida膰 te偶 odcinki utworzone ze wsp贸艂czesnej ceg艂y. Na teren zamkowy prowadzi pseudogotycka brama, s膮 tu te偶 alejki z placem i 艂awkami. Fragmenty starych mur贸w wspieraj膮cych wzg贸rze od strony przedzamcza mo偶na zobaczy膰 od ul. Elbl膮skiej. Latem s膮 one mocno zaro艣ni臋te.




Plany i rekonstrukcje



Plan zamku dzierzgon
Plan Dzierzgonia wg C. Steinbrechta. 1 - zamek g艂贸wny, 2 - przedzamcze, 3 - kana艂 m艂y艅ski, 4 - rzeka Dzierzgo艅, 5 - ko艣ci贸艂 parafialny, 6 - wzg贸rze 艣w. Anny (cmentarz)


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony


Znacz膮ca warownia zakonna
Zamek w Dzierzgoniu mia艂 szczeg贸lne znaczenie dla pa艅stwa krzy偶ackiego. Posiada艂 pot臋偶ny inwentarz i bardzo bogate wyposa偶enie. Przechodzi艂 pod zarz膮d kolejnych Wielkich Szatnych zakonu, a r贸wnocze艣nie komtur贸w dzierzgo艅skich, kt贸rzy prowadzili tu co艣 na kszta艂t banku. Zachowa艂y si臋 bowiem wzmianki o po偶yczkach udzielanych mieszczanom a偶 z Gda艅ska. Na zamku przyjmowano wa偶nych go艣ci m.in. legata papieskiego, formowano te偶 tzw. pok贸j dzierzgo艅ski. W XIII i XIV w. wojska pruskie i litewskie kilkakrotnie oblega艂y zamek, lecz z powodu jego fortyfikacji, licznej za艂ogi i olbrzymich zapas贸w nie by艂y w stanie mu zagrozi膰. Zrobi艂 to dopiero W艂adys艂aw Jagie艂艂o w 1410 r. Tak opisuje to Jan D艂ugosz: "Wkroczywszy do niego bez 偶adnych przeszk贸d - bracia bowiem zakonni i inni ludzie pozostawieni by go strzec, na wie艣ci o nadej艣ciu kr贸la, przej臋ci nadmiernym strachem , uciekli z niego - kr贸l zasta艂 kuchni臋 z rozpalonym ogniskiem, sto艂y nakryte obrusami, a piwnice i schowki pe艂ne wina, owsa, miodu, ryb, mi臋sa oraz wszelkiego rodzaju zbo偶a. Znalaz艂 te偶 izb臋 z odzie偶膮 pe艂n膮 purpury i cennych tkanin oraz ubior贸w stosownych dla rycerzy. Kr贸l rozda艂 z niego hojnie wiele purpury i szat rycerzom. W ko艅cu, za jego zezwoleniem ca艂e wojsko kr贸lewskie wzi臋艂o obficie i do syta ze znalezionych w zamku zapas贸w 偶ywno艣ci oraz nape艂ni艂o swoje wozy miodem, winem, mi臋sem, ryb膮, zbo偶em i pozosta艂a 偶ywno艣ci膮. Kiedy za艣 w kaplicy znalaz艂 bardzo pi臋kne rze藕bione w drzewie figury, kaza艂 odwie藕膰 je do Kr贸lestwa Polskiego". 艁upy by艂y wi臋c ogromne, a Wielki Szatny nigdy nie posiada艂 ju偶 takiego maj膮tku.
Warownia Christburg powsta艂a po zniszczeniu przez plemiona pruskie zamku krzy偶ackiego na terenie dzisiejszej wsi Stary Dzierzgo艅 (Alt Christburg) w 1246 r. Nowy zamek postanowiono wznie艣膰 kilka kilometr贸w dalej. By艂a to najbardziej na wsch贸d wysuni臋ta plac贸wka krzy偶acka w trakcie walk z Pomezanami i Prusami. Wcze艣niej na miejscu tym funkcjonowa艂 pruski gr贸d i by膰 mo偶e poga艅skie miejsce kultowe.
punktorok. 1247 r. - rozpocz臋to budow臋 zamku Dzierzgo艅 pod kierunkiem krzy偶ackiego mistrza krajowego Henryka von Wida
punktor1249 roku - nowy zamek musia艂 ju偶 sta膰, bo zawarto w nim tzw. uk艂ad dzierzgo艅ski mi臋dzy zakonem a plemionami pruskimi. W rozmowach uczestniczy艂 legat papieski Jakub z Leodium, p贸藕niejszy papie偶 Urban IV
punktor1250 r. - Krzy偶acy powo艂ali w Dzierzgoniu komturi臋. Odt膮d warownia by艂a w艂asno艣ci膮 komtur贸w dzierzgo艅skich, kt贸rzy nied艂ugo p贸藕niej otrzymywali r贸wnie偶 tytu艂 Wielkich Szatnych zakonu. Pierwszym komturem zosta艂 Henryk Stange
punktor1404 r. - wg 贸wczesnej lustracji w spichlerzach zamkowych zgromadzono 650 艂aszt贸w zbo偶a co oznacza, 偶e Dzierzgo艅 by艂 drugim po Brodnicy magazynem zbo偶owym Krzy偶ak贸w. By艂o tu tak偶e 1265 koni
punktor1410 r. - po bitwie pod Grunwaldem kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o zaj膮艂 bez walki miasto i warowni臋
punktor1414 r. - na mocy pokoju toru艅skiego Dzierzgo艅 wr贸ci艂 do Krzy偶ak贸w. Podczas tzw. "wojny g艂odowej" zamek zosta艂 ponownie zaj臋ty przez Polak贸w i w pewnym stopniu zniszczony
punktor1437 r. - konwent zakonny z Dzierzgonia przeniesiono do zamku w Przezmarku
punktor1454 r. - podczas wojny trzynastoletniej zamek opanowali mieszczanie z antykrzy偶ackiego Zwi膮zku Pruskiego. Jeszcze tego samego roku Krzy偶acy odbili Dzierzgo艅 i spalili zamek
punktor1466 r. - po zawarciu kolejnego pokoju w Toruniu odbudowany zamek sta艂 si臋 siedzib膮 polskiego starostwa. Miastu nadano polsk膮 nazw臋 Kiszbork / Kiszpork. Funkcj臋 starosty pe艂nili pocz膮tkowo przedstawiciele rodu Ba偶y艅skich, a potem Cem贸w.
punktorod 1611 r. - w budowli odbywa艂y si臋 s膮dy grodzkie. Akta s膮dowe przechowywano w dawnej kaplicy zamkowej
punktor1624 r. - lustrator zapisa艂, i偶 warownia zupe艂nie podupad艂a na skutek "nieopatrzno艣ci i niedozoru pan贸w dzier偶awc贸w". Sami starostowie nie zamieszkiwali ju偶 zwykle w zamku, lecz w pobliskim folwarku zwanym Nowy Dw贸r
punktorII po艂. XVII - zamek w Dzierzgoniu by艂 w ca艂kowitej ruinie po wojnach szwedzkich. Wida膰 to na widoku miasta w dziele Ch. Hartknocha
punktor1689 r. - troska o dokumenty grodzkie spowodowa艂a decyzj臋 sejmiku pruskiego o odbudowie zamku. Przeznaczono na ten cel 10 tys. gulden贸w. Nie odbudowano jednak ca艂o艣ci obiektu, lecz tylko wybrane cz臋艣ci. Sporo z mur贸w zamkowych zosta艂o wykorzystanych pod budow臋 klasztoru reformat贸w
punktor1772 r. - po I rozbiorze Polski stan warowni by艂 bardzo z艂y. Do u偶ytku nadawa艂a si臋 tylko jedna komnata. Sta艂a te偶 jeszcze wie偶a
punktorXIX w. - zamek Dzierzgo艅 znikn膮艂 z powierzchni ziemi. Na jego miejscu urz膮dzono park
punktorok. 1930 r. - na wzg贸rzu zamkowym postawiono wie偶臋 ci艣nie艅
punktorkoniec XX w - teren zamku sta艂 si臋 obiektem bada艅 archeologicznych

Rekonstrukcja lub stary widok zamku dzierzgon
Widok na miasto i ruiny zamku Dzierzgo艅 w 1684 r. wg Christopha Johanna Hartknocha


Legendy i podania


Po dwukrotnym poddaniu miasta Polakom w 1410 i 1414 roku powsta艂a legenda, bardzo 偶ywa jeszcze w XIX wieku. W 1411 roku po pokoju toru艅skim do zamku powr贸cili Krzy偶acy i stale byli n臋kani dziwnymi zjawiskami. Wszystko podobno zacz臋艂o si臋 od bitwy pod Grunwaldem, na kt贸r膮 komtur dzierzgo艅ski Albrecht von Schwarzburg wyrusza艂 wbrew swojej woli, nie popiera艂 bowiem wojny z Polsk膮. Gdy z艂y i bez po偶egnania opu艣ci艂 zamek, nie powierzy艂 nawet nikomu obowi膮zku zarz膮dzania siedzib膮. Wybieg艂 jednak za nim jeden z duchownych zakonnych i krzykn膮艂 "Komu zamek powierza?". Komtur z gniewem odpar艂: "Cho膰by i z艂ym duchom!" i odjecha艂 na wojn臋, podczas kt贸rej poleg艂. Wkr贸tce na zamku wg 贸wczesnych relacji mia艂y si臋 dzia膰 takie strachy, 偶e nie mo偶na by艂o wytrzyma膰. Wezwano nawet na pomoc komtura z Fromborka, ale raz znaleziono go wisz膮cego w studni, a drugi raz na dachu. Sam nie wiedzia艂 jak si臋 tam dosta艂! Wiele jeszcze opowiadano o duchach na zamku, nic wi臋c dziwnego, 偶e oddawano go Polakom bez obrony. Faktem jest, 偶e mimo odzyskiwania zamku przez Krzy偶ak贸w na mocy porozumie艅 pokojowych, z nie znanych powod贸w sta艂 on praktycznie opuszczony. Ju偶 w XV wieku t艂umaczono to duchami i zjawami strasz膮cymi rycerzy zakonnych....

Rekonstrukcja lub stary widok zamku dzierzgon
Piecz臋膰 komtur贸w dzierzgo艅skich


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktorOgl膮dni臋cie pozosta艂o艣ci warowni zajmuje ok. 10 min.

WST臉P
punktor Wolny

Rekonstrukcja lub stary widok zamku dzierzgon
Ruiny zamku dzierzgo艅skiego na rycinie A. Moellera "Eleganckie przyj臋cie na tle zamku Kiszbork" z ok. 1587 r.



Po艂o偶enie i dojazd

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zachodnia cz臋艣膰 woj. pomorskiego. 26 km na po艂udniowy wsch贸d od Malborka, 46 km na p贸lnoc od I艂awy. Zobacz na mapie.
Wzg贸rze zamkowe znajduje si臋 przy samej drodze w s膮siedztwie ko艣cio艂a, jad膮c z p贸艂nocy po prawej stronie.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N53.92416389掳, E19.34455556掳
format DM (stopnie, minuty):   53掳 55.4498334'N, 19掳 20.6733336'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   53掳 55' 26.99''N, 19掳 20' 40.40''E 



Bibliografia



punktorGuerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktorHaftka Mieczys艂aw - Zamki krzy偶ackie w Polsce. Szkice z dziej贸w
punktorKajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktorSypek Robert - Zamki i obiekty warowne Pa艅stwa Krzy偶ackiego cz. 2

Rekonstrukcja lub stary widok zamku dzierzgon
G贸ra zamkowa w Dzierzgoniu na poczt贸wce z okresu mi臋dzywojennego. Wida膰 wie偶臋 ci艣nie艅


Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Dzierzgo艅 - Fundamenty  zamku Dzierzgo艅 - Fundamenty  zamku Dzierzgo艅 - Fundamenty  zamku Dzierzgo艅 - Kopiec zamkowy, a w tle wie偶a ci艣nie艅 Dzierzgo艅 - Mury zamkowe i wie偶a ci艣nie艅 Dzierzgo艅 - Widok na wzg贸rze zamkowe ponad miastem
Zdj臋cia wykonane: latem 2004



Noclegi


punktorDzierzgo艅 - Hotel Franciszka艅ski, ul. Krzywa 16, tel. (055) 276 26 47
punktorDzierzgo艅 - Pokoje go艣cinne, ul. Tyw臋zy 20, tel. (055) 276 82 67
punktorDzierzgo艅 - Pensjonat Grecja, ul. Krzywa 16, tel. (055) 276 00 16

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Niepowtarzalnej urody zamek w Przezmarku zaprasza do zwiedzania.       Autor:  Magdalena      Data:  2011-09-26 23:43:36
    Witam   Moja rodzina pochodzi z Przezmarku. S膮 to nazwiska:Byczy艅scy, Ca艂ka, Gadzi艅scy. Niestety nic nie wiem na ich temat. Cz臋艣膰 rodziny le偶y na cmentarzu przed kt贸rym widnieje (mam nadziej臋) krzy偶 stawiany przez dziadka upami臋tniaj膮cy 艣mier膰 mojego wuja, kt贸ry zgin膮艂 nieszcz臋艣liwie tu偶 po wojnie po wybuchu miny na polu. Je偶eli mia艂by Pan jakiej informacje to bardzo bym by艂a wdzi臋czna.   Magdalena Lewandowska
  • Niepowtarzalnej urody zamek w Przezmarku zaprasza do zwiedzania.       Autor:  Kustosz      Data:  2011-06-04 18:32:47
    Zamek w Przezmarku woj.pomorskie gm.Stary Dzierzgo艅 gor膮co zaprasza turyst贸w.
  • Re: Zamek       Autor:  Kumkacz1      Data:  2007-09-11 17:35:49
    Zgadzam si臋 z Tob膮. A nie do艣膰, 偶e nie ma pieni臋dzy na wykopaliska, to jeszcze pojawi艂y si臋 projekty zagospodarowania wzg贸rza (mozna pobra膰 ze strony urz臋du miasta i gminy od kt贸rych w艂osy je偶膮 si臋 na g艂owie (np. fontanna w miejscu studni itp.). Mam nadziej臋, 偶e jak to u nas zwykle bywa rozejd膮 si臋 po ko艣ciach z braku pieni臋dzy





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2021 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.