Zamek Tarnobrzeg-Dzik贸w

Tarnobrzeg-Dzik贸w
Dw贸r rycerski rozbudowany w zamek i pa艂ac





"DOZW脫L NAM PANIE MIESZKA膯 W TEM GNIE殴DZIE OYCZYSTEM
A RACZ OPATRZY膯 ZDROWIEM I SUMNIENIEM CZYSTEM"

napis z tablicy nad wej艣ciem do pa艂acu dzikowskiego, by膰 mo偶e pochodz膮cy z pierwotnego zamku

Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Tarnobrzeg-Dzik贸w (woj. podkarpackie) - Dw贸r rycerski rozbudowany w zamek i przebudowany w pa艂ac

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
4.5 stars
艢rednia ocena: 4.6 na 5. G艂os贸w: 188

       
    
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
4.5 stars
艢rednia ocena: 4.4 na 5. G艂os贸w: 150

       
    
 


Opis i stan obecny


Rezydencja w Dzikowie, wsi kt贸ra zosta艂a w艂膮czona do miasta Tarnobrzega, uwa偶ana jest
ozdoba
Matka Boska Dzikowska
S艂ynny jest cudowny obraz Matka Boska Dzikowskiej, przedstawiaj膮cy Rodzin臋 艢wi臋t膮 w czasie ucieczki do Egiptu. Na tle ciemnego wn臋trza, z jasnym prostok膮tem okna w prawej g贸rnej cz臋艣ci, widniej膮 postacie Maryi z Dzieci膮tkiem i 艣w. J贸zefem. Obraz powsta艂 najprawdopodobniej we Flandrii w latach 1515 鈥 1540. Gdy rozesz艂y si臋 wie艣ci o jego cudownych w艂a艣ciwo艣ciach - chorzy odzyskiwali bowiem zdrowie, a strapieni pocieszenie - biskup Trzebicki wyda艂 dekret oficjalnie uznaj膮cy obraz za cudowny. W 1678 r. zosta艂 on przeniesiony z kaplicy zamku dzikowskiego do ko艣cio艂a Dominikan贸w ufundowanego przez Tarnowskich. Dzik贸w sta艂 si臋 przez to miejscem kultu Maryjnego, do kt贸rego 艣ci膮ga艂y rzesze pielgrzym贸w. Pielgrzymowa艂 do niego m.in. Jan Pawe艂 II, kiedy by艂 jeszcze biskupem krakowskim.
dzi艣 za pa艂ac, cho膰 wcze艣niej bezsprzecznie mia艂a charakter obronny. Po艂o偶ona jest na skarpie nad Wis艂膮, niemal przy g艂贸wnej drodze wyjazdowej z miasta w kierunku Sandomierza.
W jej dziejach mo偶na wyr贸偶ni膰 3 g艂贸wne fazy rozwoju. Z obronnego jednoskrzyd艂owego zameczku w XV wieku budowla sta艂a si臋 typow膮 rezydencj膮 pa艂acow膮 o trzech skrzyd艂ach. Dzi臋ki badaniom archeologicznym uda艂o si臋 odtworzy膰 wygl膮d pierwotnego dworu. Sk艂ada艂 si臋 z pi臋trowego budynku posiadaj膮cego na ka偶dej kondygnacji po dwa sklepione pomieszczenia. Od strony po艂udniowej przylega艂a do niego masywna wie偶a mieszkalno-obronna o 6 niskich kondygnacjach naziemnych podzielonych drewnianymi stropami. Oba cz艂ony siedziby rycerskiej by艂y podpiwniczone i tworzy艂y jedn膮 ca艂o艣膰. Na parter dworu zlokalizowano skarbczyk i zbrojowni臋. Nast臋pnie dostawiono pi臋trowe skrzyd艂o p贸艂nocne (niepodpiwniczone) i zamek zyska艂 ok. 16 nowych komnat. W XVIII wieku dobudowano jeszcze skrzyd艂o boczne - wschodnie.
Wraz z rozbudow膮 zamku powstawa艂 rozleg艂y park oraz zabudowa gospodarcza obejmuj膮ca mniejsze i wi臋ksze budynki mieszcz膮ce: stajni臋, powozowni臋, uje偶d偶alni臋, lodowni臋, pralni臋, dom ogrodnika, dom ekonoma, ku藕ni臋, oran偶eri臋, kuchni臋. Wi臋kszo艣膰 budynk贸w rezydencji dzikowskiej od 1. po艂owy XIX wieku by艂o utrzymane w stylu neogotyckim. Do dzi艣 przetrwa艂o kilka z nich: pawilon mieszcz膮cy zesp贸艂 dawnych kuchni, spi偶arni i lodowni, uje偶d偶alnia z powozowni膮, kordegarda z kapliczk膮 oraz budynek elektrowni z 1910 r.
ozdoba
Unikatowy zegar
Zegar na wie偶y zamkowej, mimo 偶e tarcza nie jest oryginalna, ma na tyle du偶膮 warto艣膰 historyczn膮, 偶e w 2020 r. zosta艂 wpisany do rejestru zabytk贸w ruchomych wojew贸dztwa podkarpackiego. Konserwator Zabytk贸w uzasadni艂 to s艂owami: Mechanizm zegara wie偶owego jest bardzo rzadkim, zachowanym przyk艂adem polskiej my艣li technicznej, wi臋c nale偶y uzna膰 go za niebywale cen膮 spu艣cizn臋 historii techniki naszego kraju. Zegar ze wzgl臋du na swoje walory historyczne i warto艣ci naukowe nale偶y obj膮膰 ochron膮 prawn膮 poprzez wpis do rejestru zabytk贸w ruchomych." Zegar zawieszono w 1930 r, w czasie odbudowy rezydencji po po偶arze. Wykonano go w najlepszej 贸wcze艣nie wytw贸rni zegar贸w wie偶owych Micha艂a Mi臋sowicza z Krosna. Zegarmistrz Micha艂 Miesowicz by艂 laureatem wielu krajowych i mi臋dzynarodowych wystaw przemys艂owych, np. w 1908 roku otrzyma艂 z艂oty medal za zegar wie偶owy na wystawie w Pary偶u. Zegar dzikowski od jesieni 2020 r. odmierza czas.
Ca艂e za艂o偶enie by艂o otoczone umocnieniami z murem, fos膮 i elementami nowo偶ytnych fortyfikacji. W publikacjach na temat zamku wymieniane s膮 zar贸wno basteje jak i bastiony. Wynika to st膮d, i偶 najpierw XVI-wieczny dw贸r by艂 broniony przez ceglane basteje, a po przebudowie w zamek, rozebrano ich g贸rn膮 cz臋艣膰, tak i偶 przypomina艂y bardziej bastiony. Na pewno istnia艂y dwa takie obiekty od wschodu. Wjazd prowadzi艂 od po艂udnia przez warown膮 bram臋 z wie偶膮 i dwoma budynkami stra偶niczymi, do kt贸rych prowadzi艂 most zwodzony (obecnie r贸wnie偶 w tym miejscu jest most, tyle 偶e ma艂y, parkowy).
To co mo偶na dzi艣 zobaczy膰, to efekt odbudowy po wielkim po偶arze w latach mi臋dzywojennych. Postanowiono zmieni膰 styl pa艂acu na barokowy, co pozbawi艂o go wielu efektownych ozd贸b i dodatk贸w neogotyckich. Budowla jest pi臋trowa z g艂贸wnym korpusem i dwoma skrzyd艂ami bocznymi tworz膮cymi razem kszta艂t podkowy. Po 艣rodku elewacji frontowej stoi czterokondygnacyjna wie偶a bramna z zegarem tradycyjnym. Drugi zegar s艂oneczny umieszczony jest na prawym skrzydle. W lewym (najstarszym) natomiast od XVII wieku znajduje si臋 kaplica, o czym 艣wiadczy krzy偶 przy portalu wej艣ciowym. By艂o to drugie najwi臋ksze pomieszczenie w zamku, dwukondygnacyjna sala nakryta sklepieniem krzy偶owym ze stosunkowo skromnym wyposa偶eniem. Kaplica zmieni艂a oblicze w po艂owie XIX stulecia, gdy postawiono w niej neogotycki o艂tarz z czerwonego marmuru w臋gierskiego z rze藕b膮 s艂ynnego w艂oskiego rze藕biarza doby baroku G. L. Berniniego "Chrystus i 艣w. Jan Chrzciciel jako bawi膮ce si臋 dzieci". Z kaplic膮 s膮siaduje biblioteka (utworzona w dawnym skarbczyku) i archiwum rodowe Tarnowskich. Od strony ogrodu budowla posiada po 艣rodku ryzalit mieszcz膮cy na pi臋trze balow膮 Sal臋 Wielk膮, zwan膮 te偶 "Sejmow膮". Jest to najwytworniejsza sala w zamku. W s膮siednim gabinecie Waleria Tarnowska gromadzi艂a poka藕n膮 kolekcj臋 miniatur, kt贸re i dzi艣 mo偶na podziwia膰. Podobnie jak zbiory poro偶y, malarstwa, broni, zabytk贸w archeologicznych i innych eksponat贸w Zabytek przeszed艂 bowiem niedawno remont generalny i odzyska艂 bogat膮 kolekcj臋 rodziny Tarnowskich (tzw. Kolekcja Dzikowska - patrz ciekawostka), kt贸ra odmieni艂a jego ogo艂ocone po wojnie wn臋trza. Dla turyst贸w dost臋pne s膮 r贸wnie偶 najstarsze pomieszczenia piwniczne, w tym korytarz do bastei p艂n.-wsch. Jedna, wyra藕nie odr贸偶niaj膮ca si臋 艣ciana (jest nieco pochylona), to w艂a艣nie mur XVI-wiecznej bastei, po艂膮czonej stulecie p贸藕niej z piwnicami pierwszego dworu. Og贸lnie wystawy s膮 r贸偶norodne i ciekawe, po wielu latach zaniedba艅 zamek sta艂 si臋 licz膮c膮 si臋 na Podkarpaciu atrakcj膮 turystyczn膮. Zwiedzanie (tylko z przewodnikiem) trwa ok. 1 godziny. Kiedy艣 obowi膮zywa艂 zakaz robienia zdj臋膰 w komnatach zawieraj膮cych pami膮tki Tarnowskich (czyli wi臋kszo艣ci), ale by膰 mo偶e ju偶 go zdj臋to.
Pa艂ac otacza 艂adny park z alejkami, mostkami, stawami. Powsta艂 on w XIX w. cz臋艣ciowo w miejscu dawnych fortyfikacji zamkowych. Starodrzew nie przetrwa艂 jednak II wojny 艣w. i huraganu w latach 50-tych. Jedynie par臋 drzew pochodzi z dawnego parku zamkowego. Niedawno wytyczono w nim 艣cie偶k臋 edukacyjn膮.
Po wschodniej stronie, przy budynkach gospodarczych znajdowa艂y si臋 ogrody zamkowe, utworzono tam ma艂e arboretum.
Na terenie rezydencji tarnowskich mie艣ci si臋 jeszcze Regionalne Centrum Promocji Obszaru Natura 2000 Tarnobrzeska Dolina Wis艂y z ca艂kiem ciekaw膮, szczeg贸lnie dla dzieci i darmow膮 wystaw膮 przyrodnicz膮. W 2020 r. przeniesiono je z pa艂acu do pobliskiej uje偶d偶alni.

Dzik贸w na akwareli z XIX w.
Zamek czy te偶 pa艂ac dzikowski na akwareli z ok. po艂owy XIX wieku




Plany i rekonstrukcje




Plan parteru pa艂acu
Plan parteru pa艂acu. Na czerwono najstarsza cz臋艣膰 XV-wieczna, W - wie偶a, P - dwa pomieszczenia dworu identyfikowane ze zbrojowni膮 i skarbczykiem (p贸藕niejsza biblioteka), K - korytarz. Na zielono cz臋艣膰 XVIII-wieczna . Na niebiesko XIX-wieczny ryzalit powsta艂y na dawnym tarasie ogrodowym

Plan zamku wg K. Ku艣nierza
Plan zamku/pa艂acu w Dzikowie po rozbudowie w 2. po艂owie XVIII wieku wg K. Ku艣nierza.
1. zamek, 2. skrzyd艂o wschodnie, 3. budynek bramny, 4. domniemane dzie艂o obronne - basteja/bastion, 5. aleja lipowa, 6. hipotetyczny przebieg suchej fosy, 7. fosa wschodnia, 8. ogrody zamkowe. Kolory na zamku obrazuj膮 wiek mur贸w. Cz臋艣膰 najciemniejsza to XV w., korpus XVII w., skrzyd艂o boczne od wschodu - XVIII w.


Plan Dzikowa w XIX w.
Plan rezydencji dzikowskiej z po艂owy XIX wieku.


Rekonstrukcja zamku Dzik贸w z XV w.
Makieta z rekonstrukcj膮 zamku Dzik贸w w XV wieku A.W贸jcika na ekspozycji w piwnicach. Po lewej pi臋trowy dw贸r, po prawej wie偶a o 6 niskich kondygnacjach. Dziwne 偶e wie偶a posiada okienka kapliczne, cho膰 kaplic臋 urz膮dzono w tym miejscu dopiero w XVII wieku...

Rekonstrukcja zamku Dzik贸w z 1780 r.
Kolejna makieta z rekonstrukcj膮 zamku Dzik贸w z 1780 r. na ekspozycji w piwnicach. Wida膰 nieistniej膮c膮 wie偶臋 bramn膮 z mostem zwodzonym i 2 budynkami oraz jeden bastion p艂n.-wsch. Mo偶na mie膰 w膮tpliwo艣ci czy w tym okresie most by艂 nadal zwodzony, a fosa nawodniona...

Projekt przebudowy zamku
Projekt F.M. Lanciego wg kt贸rego przebudowano zamek w I po艂owie XIX wieku


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

W wyniku ostatnich bada艅 archeologicznych i archiwalnych ustalono, 偶e pierwsza zabudowa obronna w Dzikowie powsta艂a na pocz膮tku XV w. lub nawet w ko艅cu wieku XIV. Wtedy to postawiono kamienno-ceglany dw贸r obronny z wie偶膮. Otacza艂a go wa艂y z palisad膮 i fosa, bezpiecze艅stwo zapewnia艂a te偶 stroma skarpa wi艣lana. Budowla stanowi艂a jeden z punkt贸w obronnych na Wi艣le, kt贸ra by艂a wtedy rzek膮 wykorzystywan膮 do transportu. Jako pierwszych w艂a艣cicieli przyjmuje si臋 r贸d Toporczyk贸w (zwanych p贸藕niej Ossoli艅skimi).

Dzik贸w na rysunku St臋czy艅skiego
Pa艂ac Dzik贸w w Tarnobrzegu z ty艂u, czyli od p贸艂nocy. Rysunek M. B. St臋czy艅skiego z po艂owy XIX w.


ozdoba
Konfederacja Dzikowska
5 listopada 1734 r. na zamku dzikowskim pod przyw贸dztwem starosty jasielskiego Adama Tar艂y zawi膮zano konfederacj臋 generaln膮 zwan膮 dzikowsk膮. Przysi臋g臋 z艂o偶ono w miejscowym ko艣ciele dominika艅skim. Przyby艂o ok. 150 szlachcic贸w, wi臋c nie mogli si臋 pomie艣ci膰 w skromnej siedzibie dzikowskiej J贸zefa Mateusza Tarnowskiego, wi臋c cz臋艣膰 z nich zamieszka艂a w klasztorze, a cz臋艣膰 w zajazdach u 呕yd贸w. Celem konfederacji by艂o przywr贸cenie na polski tron po 艣mierci Augusta II Sasa, Stanis艂awa Leszczy艅skiego. Ten jednak, nie wierz膮c w powodzenie walki toczonej tylko polskimi si艂ami z wojskami saskimi i rosyjskimi, zrezygnowa艂 z przej臋cia dow贸dztwa nad konfederacj膮. Zaapelowa艂 tylko o pomoc do Francji, Szwecji, Turcji i Prus. Nie doczekawszy si臋 poparcia, wyrazi艂 zgod臋 na abdykacj臋 26 stycznia 1736 roku, otrzymuj膮c w zamian do偶ywotnie panowanie w Ksi臋stwie Lotaryngii i Baru oraz prawo u偶ywania tytu艂u kr贸lewskiego. Konfederacja dzikowska zako艅czy艂a si臋 wi臋c niepowodzeniem.

punktor 1522 r. - Jan Spytek Tarnowski herbu Leliwa z Wielowsi ko艂o Tarnowa kupi艂 Dzik贸w od Andrzeja Ossoli艅skiego z Ossolina. W akcie kupna wymieniony jest dw贸r (z 艂aciny curia).
punktor 1567 r. - po przej艣ciu Tarnowa w r臋ce Ostrogskich, Tarnowscy rozpocz臋li poszukiwanie miejsca na za艂o偶enie "Nowego Tarnowa". Dw贸r dzikowski zosta艂 zmodernizowany prawdopodobnie przez Stanis艂awa Tarnowskiego, powsta艂y m.in. fortyfikacje bastejowe. Jednak ostateczny wyb贸r tej okolicy na gniazdo rodowe dokonano dopiero kilkadziesi膮t lat p贸藕niej. Nieopodal (na gruntach wsi Miechocin) powsta艂o dzisiejsze miasto Tarnobrzeg.
punktor XVII w. - przysz艂a siedziba rodowa Tarnowskich, zwana Tarnodworem, musia艂a zosta膰 powi臋kszona. Dw贸r wi臋c rozbudowywano z inicjatywy kasztelana wojnickiego Micha艂a Stanis艂awa Tarnowskiego. Powsta艂o nowe g艂贸wne skrzyd艂o, ale prace nie zosta艂y uko艅czone, przerwa艂a je 艣mier膰 Micha艂a Stanis艂awa oraz wojny na ziemiach polskich
ozdoba
Wspomnienia Kajetana Ko藕miana
W swych pami臋tnikach z lat 1813-15 poeta pisze: "Dzik贸w jest ma艂ym miasteczkiem w nader przyjemnym po艂o偶eniu, ma klasztor i ko艣ci贸艂 ksi臋偶y dominikan贸w, fundacji Tarnowskich. W blisko艣ci ma pa艂ac ze 艣licznym widokiem na Wis艂臋 i rozleg艂e w艂o艣ci, do klucza dzikowskiego nale偶膮ce. Z okien pa艂acu wida膰 Sandomierz z jego ko艣cio艂ami i klasztorami, pi臋kniejszy z daleka ni偶 z bliska. Pa艂ac otaczaj膮 pi臋kne ogrody i kana艂y, oran偶erie i klomby z drzew i plant rozmaitych, swojskich i zagranicznych. Jan Tarnowski, wielki i nami臋tny mi艂o艣nik zielarstwa, za艂o偶y艂 te ogrody, kt贸re matka jego, Czacka z domu, dziel膮ca smak syna, piel臋gnowa艂a; ju偶 podesz艂a wiekiem, mieszka艂a w pa艂acu dzikowskim."

punktorII po艂. XVII w. - rozbudow臋 doko艅czy艂 Jan Stanis艂aw Amor Tarnowski. Do pierwotnego budynku mieszkalnego, od p贸艂nocy dostawiono prostopadle pi臋trowy korpus, kt贸ry sta艂 si臋 g艂贸wn膮 cz臋艣ci膮 zamku. Dawna wie偶a mieszkalno-obronna, pe艂ni艂a odt膮d r贸wnie偶 funkcj臋 kaplicy. Zamek otacza艂a fosa z ziemnymi i murowanymi fortyfikacjami. Wschodnie basteje obni偶ono i przekszta艂cono w bastiony. Od p贸艂nocnej poprowadzono podziemny korytarz 艂膮cz膮c j膮 piwnicami 艣redniowiecznego dworu. Wjazd prowadzi艂 przez most zwodzony, kt贸ry poprzedza艂 wie偶臋 bramn膮 z 2 budynkami dla stra偶y. Zamek zyska艂 kszta艂t litery L. Zapewne pierwotnie rezydencja mia艂a by膰 wi臋ksza. Jako pierwszy Tarnowski osiad艂 on na sta艂e w Dzikowie, po zniszczeniu dworu w Wielowsi podczas "potopu" szwedzkiego.
punktor 1712 r. - zmar艂 Micha艂 Jacek Tarnowski, a poniewa偶 jego syn by艂 ma艂oletni, maj膮tkiem dzikowskim zacz膮艂 zarz膮dza膰 przedstawiciel innego rodu - kasztelan sandomierski J贸zef W艂adys艂aw Gonzaga Myszkowski. Nast膮pi艂 upadek rezydencji. Myszkowski oddawa艂 j膮 w dzier偶aw臋, a sami Tarnowscy r贸wnie偶 nie interesowali si臋 Dzikowem
punktor 1715 r. - spl膮drowanie zamku przez Szwed贸w
punktor 1768 r. - Rafa艂 Tarnowski z Dzikowa by艂 marsza艂kiem konfederacji barskiej. W zem艣cie za to zwolennicy Stanis艂awa Augusta Poniatowskiego i Moskali zniszczyli mu siedzib臋
punktor II po艂. XVIII w. - kolejny Tarnowski - Jan Jacek, starosta kahorlicki postanowi艂 przywr贸ci膰 rodowej posiad艂o艣ci 艣wietno艣膰. Wyremontowa艂 i przebudowa艂 j膮 w rezydencj臋 barokow膮 o kszta艂cie podkowy z paradnym dziedzi艅cem (tak jak obecnie). Dobudowane zosta艂o skrzyd艂o wschodnie, ozdobiono te偶 wn臋trza. Z czasem w Dzikowie zacz臋to tworzy膰 kolekcj臋 nazwan膮 p贸藕niej Kolekcj膮 Dzikowsk膮, sprowadzano tu wszelkie pami膮tki rodzinne. Pa艂ac go艣ci艂 znane postacie epoki jak Hugo Ko艂艂膮taj, Kajetan Ko藕mian i Tadeusz Czacki
punktor koniec XVIII w. - rozebrano wie偶臋 bramn膮 z budynkami stra偶y, mury obwodowe, zlikwidowano bastiony
punktor 1809 r. - zamek zosta艂 powa偶nie uszkodzony oraz ograbiony przez Austriak贸w w wyniku dzia艂a艅 wojennych mi臋dzy Ksi臋stwem Warszawskim a Austri膮. Zacz膮艂 popada膰 w ruin臋

Stara fotografia przed pa艂acem
Pami膮tkowe zdj臋cie przed pa艂acem po polowaniu ok. 1920 roku
ozdoba
Artur Tarnowski
Ostatni dziedzic Dzikowa urodzi艂 si臋 w 1903 roku. Wykszta艂cenie uzyska艂 w szko艂ach angielskich i belgijskich. By艂 pos艂em na Sejm, radnym Tarnobrzega, prezesem Powiatowej Stra偶y Po偶arnej i cz艂onkiem wielu organizacji lokalnych. Bra艂 udzia艂 w wojnie z bolszewikami w 1920 i Niemcami w 1939. Wraz z bratem s艂u偶y艂 w Dywizji Pancernej gen. Maczka. Na emigracji w Belgii wsp贸艂tworzy艂 Skarb Narodowy - instytucj臋 powo艂an膮 do finansowania prawowitego rz膮du polskiego na uchod藕stwie. W 1951 roku wyjecha艂 do Kanady, gdzie dzia艂a艂 m.in. w Stowarzyszeniu Polskim i Polskim Instytucie Dobroczynno艣ci. By艂 niezwykle szanowan膮 postaci膮 polskiej emigracji, wielokrotnie odznaczany za dzia艂alno艣膰 spo艂eczn膮 i wojskow膮. D膮偶y艂 od skonsolidowania rozrzuconej po wielu miejscach Kolekcji Dzikowskiej (cz臋艣膰 zbior贸w uda艂o si臋 ukry膰 w piwnicach zamku i pod miejscowym ko艣cio艂em). Deklarowa艂, 偶e sam odda wszystko co posiada, je艣li muzea, biblioteki i archiwa w kraju po艂膮cz膮 zbiory pochodz膮ce z Dzikowa w jedn膮 ca艂o艣膰. W艂adze komunistyczne nigdy nie zgodzi艂y si臋 na to. Zmar艂 w Montrealu w 1884 r.

punktor 1834 r. - Jan Feliks Tarnowski, senator Kr贸lestwa Polskiego z ma艂偶onk膮 Waleri膮, postanowili przenie艣膰 si臋 na sta艂e z Warszawy do Dzikowa. Zamek odremontowano i zmodernizowano w stylu neogotyku angielskiego. Projekt wykona艂 s艂ynny w艂oski architekt Franciszek Maria Lanci (wtedy jeszcze ma艂o znany). Wol膮 Tarnowskich by艂o aby rezydencja dzikowska sta艂a si臋 pa艂acem - muzeum, w kt贸rym mo偶na b臋dzie eksponowa膰 pami膮tki rodowe. Do najcenniejszych nale偶a艂y pami膮tki po najwybitniejszym z rodu hetmanie Janie Tarnowskim: bu艂awa, szabla i rz膮d ko艅ski oraz pistolety Napoleona. W najstarszej cz臋艣ci budowli, na parterze ulokowano bibliotek臋 (w dawnym skarbczyku), a na pi臋trze archiwum rodowe. Po dobudowaniu od p贸艂nocy, na dawnym tarasie ogrodowym, okaza艂ego ryzalitu budowla zyska艂a reprezentacyjn膮 sal臋 zwan膮 Wielk膮. Pozbyto si臋 resztek fortyfikacji, zasypano cz臋艣膰 fosy i utworzono park krajobrazowy z romantycznymi mostkami. Powsta艂 neogotycki pawilon i mniejsze budynki gospodarcze. Ca艂o艣膰 otacza艂o 偶elazne ogrodzenie.
punktor ok. 1880 r. - wzniesiono budynki powozowni, stajni i uje偶d偶alni
punktor lata 1911 - 1913 - modernizacja pa艂acu. Otrzyma艂 on centralne ogrzewanie, o艣wietlenie elektryczne, na poddaszu urz膮dzono pokoje go艣cinne. W p贸艂nocno-zachodniej cz臋艣ci parku stan膮艂 budynek elektrowni. Wcze艣niej planowano powa偶niejsz膮 przebudow臋 rezydencji, zlecono wykonanie projekt贸w znanym architektom jak Hendel, Odrzywolski, Grabowski, ale ostatecznie plan贸w tych nie zrealizowano.
punktor 21-22.12.1927. - na zamku wybuch艂 wielki po偶ar. Mimo specjalnych konstrukcji zabezpieczaj膮cych zawali艂 si臋 dach. W ratowaniu bardzo cennych zbior贸w i pami膮tek bra艂a udzia艂 ca艂a wie艣 oraz m艂odzie偶 z okolicznej szko艂y. 9 os贸b z po艣r贸d nich zgin臋艂o w p艂on膮cym budynku. Tarnowscy byli nieobecni w Dzikowie, wyjechali do rodziny na 艣wi臋ta. Ocalone zbiory zosta艂y po wojnie rozmieszczone w wielu muzeach, archiwach i bibliotekach
punktor 23.07.1929 - hr Jan Zdzis艂aw go艣ci艂 w Dzikowie prezydenta Polski Ignacego Mo艣cickiego. Hrabia by艂 czynnym politykiem, senatorem BBWR
punktor 1930 r. - zamek odbudowano, ale nadano mu ju偶 inny wygl膮d. Pracami kierowa艂 prof. Wac艂aw Krzy偶anowski, kt贸ry zaproponowa艂 przebudow臋 w stylu wczesnego baroku Waz贸w polskich. Dawna niewielka wie偶a zosta艂a zast膮piona masywn膮 sze艣cioboczn膮 wie偶膮 z zegarem
punktor 1937 r. - ostatnim panem na Dzikowie zosta艂 syn Jana Zdzis艂awa - Artur Tarnowski
punktor lata 1945 - 1949 - zamek-pa艂ac przetrwa艂 wojn臋 w dobrym stanie (by艂 kwater膮 Wehrmachtu, potem armii sowieckiej), ale tu偶 po jej zako艅czeniu zosta艂 ograbiony z wyposa偶enia, a zabytki z przedwojennej kolekcji rozproszone po kilkunastu plac贸wkach w kraju. Mimo 偶e ju偶 w 1944 roku komuni艣ci podj臋li decyzj臋 o utworzeniu w nim muzeum. Budynek przekazano jednak na potrzeby zespo艂u szk贸艂 rolniczych
punktor 1984 r. - wpisanie budowli do rejestru zabytk贸w
punktor 2001 r. - dzi臋ki Stowarzyszeniu "Dzik贸w", kaplicy zamkowej, kt贸ra po wojnie sta艂a si臋 zwyk艂膮 sal膮 lekcyjn膮, przywr贸cono pierwotn膮 funkcj臋. Zosta艂a ona oddana pod opiek臋 oo. Dominikan贸w
ozdoba
Skarb zamkowy
W 1974 r. w piwnicach pa艂acu w Tarnobrzegu - Dzikowie odkryto skarb w postaci kolekcji starych sreber, w艣r贸d kt贸rych znajdowa艂a si臋 spora ilo艣膰 cennych polskich wyrob贸w. Ca艂o艣膰 zosta艂a przewieziona do zamku w 艁a艅cucie.

punktor 2007 r. - rozpocz臋to wielki remont zamku z przeznaczeniem na muzeum wn臋trz
punktor 2009 r. - otwarto dla turyst贸w podziemia zamkowe
punktor 2015 r. - 120 obraz贸w w Kolekcji Dzikowskiej powr贸ci艂o jako depozyt do pa艂acu, sta艂y si臋 dost臋pne dla turyst贸w, ale bez mo偶liwo艣ci fotografowania
punktor 2020 r. - radni miejscy podj臋li decyzj臋 o wykupieniu Kolekcji Dzikowskiej od rodu Tarnowskich po preferencyjnej cenie 4 mln z艂. 2000 eksponat贸w wkr贸tce b臋dzie dost臋pne dla zwiedzaj膮cych
punktor 2023 r. - do zamku wr贸ci艂y kolejne przedmioty z kolekcji dzikowskiej zdeponowane dotychczas w Muzeum Rzeszowskim. Chodzi o ponad 70 eksponat贸w takich jak: kolekcja broni bia艂ej, obrazy artyst贸w polskich i europejskich, meble, zdj臋cia, rze藕by, grafiki. Szczeg贸lne znaczenie maj膮 fotografie przedstawiaj膮ce wygl膮d wn臋trz ca艂ej rezydencji w roku 1917. S膮 one ju偶 prezentowane turystom na pi臋trze zabytku.

ozdoba
Zamkowe dzie艂a sztuki
Tarnowscy zgromadzili w zamku poka藕n膮 kolekcj臋 dzie艂 sztuki (Kolekcja Dzikowska). W XIX w. by艂o tu 250 obraz贸w, m.in. Tycjana, Rubensa, Rembrandta, Malczewskiego, Matejki. Opr贸cz malarstwa znajdowa艂y si臋 tutaj tak偶e cenne druki jak najstarsza kopia "Kroniki polskiej" Gala Anonima, r臋kopis "Pana Tadeusza" Mickiewicza, pierwszy odpis Bogurodzicy, orygina艂 Kronik Wincentego Kad艂ubka i Statut贸w Wi艣lickich. Jeszcze przed I wojn膮 艣wiatow膮 s艂ynna by艂a sprawa obrazu Rembrandta "Lisowczyk". Jeden z najcenniejszych obraz贸w w Polsce znajdowa艂 si臋 w dzikowskiej kolekcji Tarnowskich. W 1910 r. zosta艂 sprzedany i wywieziony do Nowego Jorku, mimo protest贸w opinii publicznej. Jednak pieni膮dze z jego sprzeda偶y Tarnowscy przeznaczyli na wykupienie z niemieckich r膮k wielu okolicznych ziem, kt贸re mimo 偶e nie le偶a艂y w zaborze pruskim, to tak偶e by艂y dotkni臋te germanizacj膮. W czasie wojny bezcenne skarby kultury narodowej i europejskiej zosta艂y starannie ukryte w Dzikowie, a tak偶e zdeponowane w Muzeum Narodowym w Warszawie i Ossolineum we Lwowie. P贸藕niej przej臋艂y je r贸偶ne instytucje pa艅stwowe, np. w zamku 艂a艅cuckim znajduje si臋 blisko 500 eksponat贸w z Dzikowa, a w muzeum rzeszowskim ponad 80. Znikoma tylko cz臋艣膰 zdeponowana zosta艂a na zachodzie, sporo jednak zagin臋艂o bez 艣ladu wraz z zagarni臋tymi przez Sowiet贸w wschodnimi terenami Polski. Ostatnio rodzina Tarnowskich wygra艂a proces w sprawie 9 przedmiot贸w z Rzeszowa, a wkr贸tce prawdopodobnie odzyska reszt臋, poniewa偶 muzeum nie sta膰 na kosztowne procesy. Zostan膮 one przeniesione do rezydencji w Dzikowie, kt贸ra ma w ko艅cu odzyska膰 dawny blask.


Poczt贸wka z 1904 r.
Poczt贸wka z zamkiem Dzik贸w z 1904 r.


Zdj臋cie z 1917 r.
Elewacja po艂udniowa zamku Dzik贸w na zdj臋ciu z 1917 r.

Zamek podczas po偶aru
Zamek dzikowski w trakcie po偶aru w 1927 r.

Zamek po ugaszeniu po偶aru
Zamek dzikowski w 1927/28 r. po ugaszeniu po偶aru

Zamek po odbudowie
Zamek po odbudowie w roku 1930



Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorZamek Tarnowskich w Dzikowie - ul. Sandomierska 27, Tarnobrzeg

CZAS
punktor Samochodem mo偶na zaparkowa膰 tu偶 przy bramie. Spacer po parku oraz zwiedzenie wn臋trz zajmuje ponad 1,5 godziny.

WST臉P
punktor P艂atny. 14 z艂 (8 z艂 ulgowy, 25 z艂 rodzinny). Czynne ca艂y rok, w sezonie (po艂owa IV - po艂owa X) w godz. 10.00 - 18.00 (wt.-pt.) i 13.00-18.00 (sb.-niedz.), w poniedzia艂ki wolny wst臋p, ale jedynie do piwnic. Po sezonie czynne kr贸cej.

Poniewa偶 informacje o godzinach otwarcia, a przede wszystkim cenach bilet贸w szybko si臋 dezaktualizuj膮, sprawd藕 je na stronie oficjalnej opisywanego zabytku:
Zamek w Tarnobrzegu - Dzikowie
dodatkowe informacje

INNE
punktor Zamek w Tarnobrzegu - Dzikowie w portalu promuj膮cym turystyk臋 rodzinn膮 "Wakacje z dzieciakiem" - relacje ze zwiedzania obiektu z dzie膰mi



Po艂o偶enie i dojazd


P贸艂nocna cz臋艣膰 woj. podkarpackiego. 75 km na p贸艂noc od Rzeszowa. Zobacz na mapie.
Dzik贸w to p贸艂nocna dzielnica Tarnobrzega. Jad膮c od strony Rzeszowa nale偶y przejecha膰 kilka skrzy偶owa艅 ze 艣wiat艂ami i skr臋ci膰 przy ostatnim w lewo. Jest charakterystyczne, poniewa偶 znajduje si臋 przy nim stacja benzynowa. Przy samej drodze wida膰 zreszt膮 mury otaczaj膮ce park pa艂acowy.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.57953056掳, E21.67663333掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 34.7718336'N, 21掳 40.5979998'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 34' 46.31''N, 21掳 40' 35.88''E 



Okoliczne atrakcje



punktor klasztor barokowy OO Dominikan贸w z cudownym obrazem Matki Boskiej - tu偶 przy Rynku,
punktor ko艣ci贸艂 na Miechocinie - ostatnio odkryto freski 艣redniowieczne,
punktor pa艂ac my艣liwski na Mokrzyszowie,
punktor pomnik Bartosza Glowackiego na Rynku z lufa armatnia skierowana w kierunku wschodu (ciekawostka - podobno jedyny tak zorientowany w czasach komunizmu)
punktor klasztor si贸str Dominikanek w Wielowsi
punktor Muzeum Historyczne Miasta Tarnobrzega - ul. Paw艂owskiego 14, mieszcz膮ce si臋 w dawnym spichlerzu dworskim z 1843 roku
punktor czworaki na osiedlu Sielec, obecnie stadnina koni, albo jaka艣 szko艂a jazdy konnej, ale strasznie zaniedbane wr臋cz augiaszowe...
punktor tajemnicze bunkry - zbiorniki (?) w lesie Zwierzyniec, sztuk bodaj 16, o kt贸rych niewiele wiadomo - obecnie nie zbadane, bo zalane wod膮...
informacje nades艂ane przez
AT

Poczt贸wki z wn臋trzami
Przedwojenne poczt贸wki z wn臋trzami zamku


Bibliografia



punktor W贸jcik - 艁u偶ycki Adam - Rewaloryzacja zamku w Dzikowie
punktor W贸jcik - 艁u偶ycki Adam - Dzieje zamku w Dzikowie
punktor W贸jcik - 艁u偶ycki Adam - Tajemnice zamku Tarnowskich
punktor Frazik J贸zef - Zamki i budownictwo obronne ziemi rzeszowskiej
punktor Goszty艂a Marek, Proksa Micha艂 - Zamki Polski po艂udniowo-wschodniej
punktor Janas A., W贸jcik A. - Zamek Tarnowskich w Dzikowie
punktor Zub Jerzy - Tarnobrzeg. Pa艂ac Tarnowskich w Dzikowie
punktor Praca zbiorowa - Przemiany architektury rezydencjonalnej w XV-XVIII wieku na terenie dawnego wojew贸dztwa sandomierskiego

Przedwojenne poczt贸wki
Przedwojenne poczt贸wki z wn臋trzami zamku Dzik贸w w Tarnobrzegu


Galeria zdj臋膰


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Tarnobrzeg-Dzik贸w - Wyremontowany pa艂ac Tarnobrzeg-Dzik贸w - Piwnice z makietami budowli w r贸偶nych okresach Tarnobrzeg-Dzik贸w - Piwnice, po lewej przy ga艣nicy  dobrze wida膰 pochylony mur bastei Tarnobrzeg-Dzik贸w - Piwnice Tarnobrzeg-Dzik贸w - Piwnice Tarnobrzeg-Dzik贸w - Biblioteka Tarnobrzeg-Dzik贸w - Sala my艣liwska Tarnobrzeg-Dzik贸w - Kaplica Tarnobrzeg-Dzik贸w - Ekspozycja starych monet Tarnobrzeg-Dzik贸w - Ekspozycja archeologiczna Tarnobrzeg-Dzik贸w - Wystawa po艣wi臋cona znanemu sportowcowi, kt贸ry straci艂 偶ycie w po偶arze na zamku Tarnobrzeg-Dzik贸w - Korytarz pa艂acowy
Zdj臋cia wykonane: wiosn膮 2018

Tarnobrzeg-Dzik贸w - Zamek-pa艂ac od frontu Tarnobrzeg-Dzik贸w - Wie偶a Tarnobrzeg-Dzik贸w - Wej艣cie do kaplicy Tarnobrzeg-Dzik贸w - Widok na boczne skrzyd艂o
Zdj臋cia wykonane: jesieni膮 2003

Tarnobrzeg-Dzik贸w - Zamek od frontu Tarnobrzeg-Dzik贸w - Elewacja frontowa Tarnobrzeg-Dzik贸w - Elewacja frontowa Tarnobrzeg-Dzik贸w - Wie偶a Tarnobrzeg-Dzik贸w - Ty艂 budowli Tarnobrzeg-Dzik贸w - Widok zza mostku Tarnobrzeg-Dzik贸w - Pawilon obok pa艂acu Tarnobrzeg-Dzik贸w - Stary mur obwodowy i fosa Tarnobrzeg-Dzik贸w - Mostek w parku pa艂acowym Tarnobrzeg-Dzik贸w - Zegar s艂oneczny
Zdj臋cia wykonane: latem 2002


Filmy wideo


Zamek Dzikowski w Tarnobrzegu z lotu ptaka



Noclegi


punktor Tarnobrzeg - Hotel Dworek pod Lipami, ul. Sienkiewicza 206, tel. (15) 822 40 15
punktor Tarnobrzeg - Hotel Kameleon, ul. Warszawska 2A, tel. (15 ) 822 22 20
punktor Tarnobrzeg - Hotel Karolina, ul. Kochanowskiego 5, tel. (15) 822 97 00
punktor Tarnobrzeg - Hotel Mieszko, os. Piast贸w, tel. (15) 822 22 46
punktor Tarnobrzeg - Hotel Koga, tel. (15) 823 59 55

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Re: OFIARY POZARU - tyle lat uplynelo i nic       Autor:  vida      Data:  2018-05-16 22:13:26
    Widz臋,偶ale socjalist贸w na forum.Prawda jest taka,偶e tobie podobni nadawali si臋 tylko do pracy u kogo艣,kto warunki do pracy stwarza艂.
  • Re: OFIARY POZARU - tyle lat uplynelo i nic       Autor:  Azarel      Data:  2014-12-03 21:06:01
    Jan Zdzis艂aw Tarnowski, 贸wczesny dziedzic Dzikowa upami臋tni艂 ofiary po偶aru zamku w Dzikowie tablic膮 pami膮tkow膮, kt贸ra usytuowana jest w kaplicy zamkowej. tablica zawiera imiona i nazwiska wszystkich 9 ofiar- bohater贸w, kt贸rzy zgin臋li w po偶arze ratuj膮c biblioteczne zbiory.
  • Re: Dzk贸w       Autor:  Peszko      Data:  2013-11-09 15:04:12
    Zamek w Dzikowie jest pi臋knie odnowiony ! Warto go zwiedzi膰, bo czynne s膮 ju偶 nie tylko piwnice, ale i komnaty parteru. Muzeum Historyczne m.Tarnobrzega, kt贸re mie艣ci si臋 w zamku, urz膮dzi艂o jego wn臋trza z wielkim pietyzmem. Uda艂o si臋 w nich zgromadzi膰 wiele autentycznych, tj. pochodz膮cych z Dzikowa z czas贸w Tarnowskich, mebli, obraz贸w i innych pami膮tek.Z tego, co m贸wi艂 przewodnik, maj膮 zamiar urz膮dzi膰 jeszcze kilkana艣cie sal. Trzymam kciuki, oby si臋 to uda艂o !





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.