Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Gniew (woj. pomorskie) - Gotycki zamek krzy偶acki

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 4.3 na 5. G艂os贸w: 273 4.5 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 4.0 na 5. G艂os贸w: 219 4 stars
           
 


Opis i stan obecny


Jeden z lepiej zachowanych krzy偶ackich zamk贸w na Pomorzu stoi na wynios艂ej skarpie na lewym brzegu Wis艂y, tu偶 przy rynku miejskim. By艂a to najwi臋ksza warownia zakonna po tej stronie rzeki. Do dzisiaj pot臋偶na ceglana bry艂a zamku Gniew widoczna jest z drogi krajowej Toru艅 - Tczew.
Obiekt ma kszta艂t bliski kwadratowi o boku 47 m z czterema wie偶yczkami w naro偶ach i wewn臋trznym dziedzi艅cem. Wszystkie skrzyd艂a twierdzy maj膮 jednakow膮 wysoko艣膰, ale ilo艣膰 kondygnacji jest r贸偶na, poniewa偶 niekt贸re sale na pi臋trze jak np. kaplica i kapitularz w cz臋艣ci po艂udniowej by艂y znacznie wy偶sze od innych komnat. W skrzydle p贸艂nocnym mie艣ci艂y si臋 komnaty komtura, a okresowo i wielkiego mistrza Kuchmeistera, kt贸ry zrezygnowa艂 z urz臋du i osiad艂 w Gniewie. W zachodnim refektarz czyli jadalnia zakonna, we wschodnim dormitorium (sypialnie). Drugie pi臋tro s艂u偶y艂o celom magazynowym (np. na zbo偶e), stra偶niczym i jako zbrojownia. Parter przeznaczono na cele gospodarcze, by艂y tu m.in.: kuchnia, piekarnia i spi偶arnia, w piwnicach przetrzymywano wi臋藕ni贸w. Zamkowe mury wie艅cz膮 w膮skie korytarze ze strzelnicami udost臋pnione zwiedzaj膮cym, czyli dawne ganki stra偶nicze. Elewacje wschodnia i zachodnia posiadaj膮 dodatkowo skromne, ale wyr贸偶niaj膮ce je ozdobny szczyty.
Dziedziniec wewn臋trzny r贸wnie偶 ma kszta艂t kwadratu, kt贸rego 艣rodek zajmuje studnia, natomiast przy murach znajduj膮 si臋 drewniane kramy rzemie艣lnicze i z pami膮tkami. Niegdy艣 otacza艂y go kru偶ganki, ni偶ej murowane, wy偶ej drewniane, wspierane na kamiennych wspornikach. St膮d wchodzi si臋 do muzeum, zbrojowni i dormitorium, kt贸re do niedawna jeszcze oferowa艂o noclegi. Ca艂o艣膰 otaczaj膮 mury obwodowe, kiedy艣 z 3 naro偶nymi wie偶ami i pot臋偶n膮 baszt膮 - sto艂pem o wysoko艣ci dochodz膮cej do 48 m. W ni偶szych partiach by艂a czworoboczna, w wy偶szych o艣mioboczna. Pozosta艂y po niej tylko kilkumetrowej wysoko艣ci mury wtopione w 艣ciany przy naro偶niku p贸艂nocno-wschodnim. Wielka szkoda, bo widok musia艂 by膰 imponuj膮cy. Pono膰 stra偶nicy mieli wzrokowy kontakt z warowniami w Kwidzynie i Grudzi膮dzu. Zosta艂a zast膮piona czwart膮 wie偶yczk膮 czworoboczn膮, podobn膮 do tych z pozosta艂ych naro偶y.
Zamek w艂a艣ciwy otoczony by艂 parchamem i murem obwodowym z 4 wie偶ami w naro偶ach oraz wie偶膮 latrynow膮 - gdaniskiem w naro偶u po艂udniowo - zachodnim. Po艂膮czenie z gdaniskiem odbywa艂o si臋 gankiem na wysoko艣ci drugiej kondygnacji. Niestety, podobnie jak wie偶a g艂贸wna nie przetrwa艂o ono pruskich porz膮dk贸w.
Fosa otaczaj膮ca zamek w艂a艣ciwy mia艂a 15 m szeroko艣ci i by艂a nawodniona. Ca艂o艣膰 otacza艂o rozleg艂e przedzamcze (ponad 3 hektary) z zabudow膮 gospodarcz膮. Usytuowanie zamku w jego 艣rodku jest unikalnym rozwi膮zaniem. Przedzamcze by艂o ufortyfikowane murem obwodowym z basztami i 2 wie偶ami bramnymi. Wjazd do warowni zmienia艂 si臋 na przestrzeni wiek贸w. Najpierw prowadzi艂 od po艂udnia bram膮 Wodn膮, czyli od strony Wis艂y i dzisiejszego dziedzi艅ca turniejowego (zosta艂y po nim jeszcze widoczne 艣lady), nast臋pnie od wschodu przez bram臋 Dybowsk膮. Zosta艂a ona wzmocniona pot臋偶nym sza艅cem ziemnym (widocznym poni偶ej na planie Pufendorfa). Komunikacj臋 z miastem zapewnia艂a furta od zachodu, powsta艂a XVIII/XIX wieku. Do zamku w艂a艣ciwego prowadzi wjazd od wschodu, lecz do 1420 roku brama znajdowa艂a si臋 od po艂udnia. Nadal wida膰 w tym skrzydle wn臋k臋 po pierwotnym wje藕dzie.
Od wschodu na przedzamczu stoi du偶y budynek zamieniony na hotel zwany Pa艂acem Marysie艅ki, poniewa偶 rzekomo zbudowa艂 go Jan Sobieski dla swej ma艂偶onki. Nie jest to jednak prawda, prawdziwa rezydencja Marii Kazimiery by艂a drewniana i nie ma po niej 艣ladu. Je艣li podczas bada艅 nie natrafiono na jej fundamenty to mo偶e oznacza膰, 偶e spad艂a do Wis艂y wraz z oderwan膮 skarp膮. W rzeczywisto艣ci jest to budynek gospodarczy z 2. po艂owy XVII wieku (prawdopodobnie powsta艂y na fundamentach starszego budynku), potem mie艣ci艂 pruskie koszary, a nast臋pnie magazyny polskiego wojska. Po przeciwnej stronie (od rynku miasta) stoi tzw. Dom Bramny, dawny wi臋zienny budynek administracyjny, w kt贸rym znajduje si臋 obecnie muzeum.
Tony gruzu
Przy pracach w latach 90-tych XX wieku usuni臋to z ruin zamku Gniew 4000 ton ceglanego gruzu, kt贸ry nie nadawa艂 si臋 do dalszego u偶ycia. Wykorzystano go do utwardzenia 4 kilometr贸w gminnych dr贸g.

Zamek zosta艂 przeznaczony dla turyst贸w dopiero w po艂owie lat 90-tych XX wieku. Mimo braku oryginalnego wyposa偶enia, zarz膮dcy tego zabytku dobrze sobie radzili. Atrakcji stale przybywa艂o. Oryginalnym pomys艂em by艂 ponad 20-minutowy spektakl po艣wi臋cony bitwie pod Grunwaldem puszczany przy ko艅cu zwiedzania. Nie brakowa艂o te偶 w Gniewie dobrych imprez rycerskich.

Aktualizacja. Po przej臋ciu zabytku w Gniewie przez firm臋 Polmlek jego charakter si臋 zmieni艂 - zamek sta艂 si臋 obiektem czysto komercyjnym, ale funkcje historyczne i turystyczne zosta艂y zachowane. Wiele rzeczy wygl膮da ju偶 inaczej ni偶 podczas moich odwiedzin. Zwiedza si臋 go z przewodnikiem. Trasa turystyczna obejmuje kaplic臋 zamkow膮, kru偶ganki obronne, wystaw臋 grunwaldzk膮 (tylko w lecie), wystaw臋 czasow膮 (tylko w lecie), sal臋 II wojny 艣wiatowej, zbrojowni臋 zamkow膮. Jest te偶 Historyczny Park Rozrywki z warsztatami rzemios艂 dawnych jak garncarstwo, tkactwo, mennica.



Rekonstrukcja lub stary widok zamku gniew
Poczt贸wka z ok. 1910 r. z panoram膮 Gniewu z zamkiem i ko艣cio艂em 艣w. Miko艂aja od strony Wis艂y



Rekonstrukcja lub stary widok zamku gniew
Poczt贸wka z ok. 1904 r.. Ponownie od strony Wis艂y, wida膰 zamek i Pa艂ac Marysie艅ki


Plany i rekonstrukcje

Powr贸t na g贸r臋 strony


Plan zamku gniew
Plan zamku Gniewie wg C. Steinbrechta
1 - dziedziniec wewn臋trzny, 2 - przedzamcze, 3 - mi臋dzymurze, 4 - fosa wewn臋trzna, 5 - fosy zewn臋trzne, 6a - brama Wodna od po艂udnia, 6b - najp贸藕niejsza brama od strony miasta, 6c - brama Dybowska od p贸艂nocy, 7 - 艣redniowieczny wjazd na zamek g艂贸wny, 8 - pierwotny wjazd (zamurowany)

Plan zamku gniew
Plan pi臋tra i parteru zamku Gniew wg C. Steinbrechta.
Pi臋tro. 1 - kaplica, 2 - izba nad pierwotn膮 bram膮, tu sterowan膮 bron膮, 3 - kapitularz, 4 - refektarz, 5 - pokoje komtura, 6 - hipotetyczna infirmeria, 7 - dormitorium, 8 - wie偶a g艂贸wna, 9 studnia
Parter z kuchni, piekarni膮, spi偶arni膮. Dok艂adne lokalizacje nie ustalone. 10 - pierwotna brama od poludnia , 11 - wej艣cia z dziedzi艅ca

Plan zamku gniew
Przekr贸j zamku Gniew od po艂udnia wg C. Steinbrechta. 1 - kru偶ganki p贸艂nocne, 2 - refektarz, 3 - kondygnacja magazynowa i zbrojownia, 4- dormitorium, 5 - nawodniona fosa zamku w艂a艣ciwego, 6 - wjazd od wschodu z mostem zwodzonym, 7 - wie偶a g艂贸wna, 8 - studnia na dziedzi艅cu

Plan zamku gniew
Plan zamku i miasta z roku 1655 r. S. Pufendorfa. Od wschodu wida膰 niezachowany szaniec ziemny

Rekonstrukcja lub stary widok zamku gniew
Rekonstrukcja zamku w Gniewie z XVI wieku autorstwa P. Moszczy艅skiego. 1 - brama po艂udniowa - Wodna , 2 - brama p贸艂nocna - Dybowska, 3 - miejsce po obecnym wej艣ciu od strony miasta, 4 - gdanisko, 5 - zabudowania gospodarcze przedzamcza, 6 - spichlerz i m艂yn zamkowy, 7 - wjazd do zamku w艂a艣ciwego od wschodu, 8 - 艣lady po pierwotnym wje藕dzie od po艂udnia
殴r贸d艂o: Leksykon Zamk贸w w Polsce, L. Kajzer, S. Ko艂odziejski, J. Salm, Arkady 2002


Rekonstrukcja zamku gniew
Rekonstrukcja wygl膮du zamku Gniew z ok 1600 r. wg K. Maciejowskiego


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zamek wzniesiono w ko艅cu XIII wieku z inicjatywy komtura krzy偶ackiego Dietricha von Spira. Pierwotna siedziba krzy偶acka w Gniewie by艂a stra偶nic膮 zbudowan膮 z materia艂u pozyskanego z rozbi贸rki grodu Potteburg. Umiejscawia si臋 j膮 w obr臋bie grodziska o nazwie Dybowo.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku gniew
Gniew na litografii C.A. Manna z 1851 roku
Zmagania z zakonem
Pierwsze starcie polsko-krzy偶ackie w Gniewie nast膮pi艂o po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku. Nie wiadomo dok艂adnie czy za艂oga broni艂a si臋, ale faktem jest, 偶e Pawe艂 z Wszeradowa bez problemu zaj膮艂 zamek. Na mocy pokoju toru艅skiego Gniew powr贸ci艂 jednak do zakonu. Powa偶ne walki toczy艂y si臋 wok贸艂 miasta i zamku podczas wojny trzynastoletniej 1454-1456. Miasto jako jedno z pierwszych przyst膮pi艂o do anty-krzy偶ackiego Zwi膮zku Pruskiego. Okoliczne rycerstwo, mieszczanie oraz ch艂opi zaatakowali zamek i po tygodniowych walkach za艂oga krzy偶acka uciek艂a do Malborka. Wybuch艂 wtedy po偶ar, kt贸ry nadw膮tli艂 stan warowni, dodatkowo nie zdo艂ano zapobiec spl膮drowaniu go. Kl臋ska Polak贸w w bitwie pod Chojnicami sk艂oni艂a mieszczan do oddania z powrotem Gniewa zakonowi. Strategiczne po艂o偶enie miasta sprawi艂o, 偶e Polacy jeszcze w 1454 roku przyst膮pili do obl臋偶enia. Utworzono blokad臋 miasta od strony l膮du jak i Wis艂y, gdzie operowa艂a flota gda艅ska. Krzy偶acy byli w bardzo ci臋偶kiej sytuacji, w mie艣cie wybuch艂a epidemia, a zaci臋偶ni nie byli op艂acani i w ka偶dej chwili mogli sprzeda膰 Gniew Polakom. Niestety oblegaj膮cy nie mieli 艣rodk贸w na jego wykupienie, a dzia艂ania wojenne prowadzili z dziwn膮 nieudolno艣ci膮. Prowadzono ostrza艂 z kusz i niewielkich dzia艂, kt贸re nie wyrz膮dza艂y murom wi臋kszych szk贸d. Nie zamierzano w og贸le przeprowadzi膰 szturmu. Jak si臋 okaza艂o cz臋艣膰 偶o艂nierzy z Janem Kramnowem na czele by艂a przekupiona przez Krzy偶ak贸w i po kr贸lewskim 艣ledztwie skazano ich na 艣mier膰. Kolejne obl臋偶enie w 1457 roku r贸wnie偶 zako艅czy艂o si臋 niepowodzeniem. Dopiero w 1463 roku pod Gniew nadszed艂 w贸dz polskiej armii Piotr Dunin. Ten wybitny i do艣wiadczony dow贸dca otoczy艂 miasto sza艅cami i bastejami, zablokowa艂 port i skutecznym ostrza艂em zmusi艂 Krzy偶ak贸w do kapitulacji.

punktor1276 r. - ksi膮偶臋 lubiszewsko-tczewski Sambor II przekaza艂 ziemi臋 gniewsk膮 zakonowi krzy偶ackiemu
punktor1283 r. - budowa pierwszej krzy偶ackiej stra偶nicy w Gniewie
punktorok. 1290 r. - rozpocz臋cie budowy zamku. Najpierw postawiono mur obwodowy do wysoko艣ci 6 m i 3 naro偶ne kwadratowe wie偶yczki, natomiast w naro偶niku p艂n.-wsch. pot臋偶n膮 wie偶臋 g艂贸wn膮 - sto艂p. Nast臋pnie powsta艂y skrzyd艂a: p贸艂nocne i po艂udniowe
punktorpocz. XIV w. - rozbudowa skromnego jeszcze wtedy za艂o偶enia. Podwy偶szono mury i wie偶yczki, zbudowano budynki od wschodu i zachodu oraz drewniane kru偶ganki na dziedzi艅cu. Mury zwie艅czono gankami obronnymi
punktor1410 r. - po zwyci臋stwie pod Grunwaldem kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o bez walki zaj膮艂 Gniew na 3 miesi膮ce, owacyjnie witany przez mieszczan
punktorok. 1420 r. - przebudowa zamku Gniew na siedzib臋 by艂ego wielkiego mistrza zakonnego Micha艂a Kuchmeistera. Zamurowano wtedy wjazd od po艂udnia i wykuto nowy od wschodu, przy wie偶y g艂贸wnej. Powi臋kszono dzi臋ki temu kaplic臋 o izb臋 wykorzystywan膮 do obs艂ugi bramy. W p贸艂nocnym skrzydle urz膮dzono komnaty wielkiego mistrza
Wino hetma艅skie
W 1657 roku po opuszczeniu Gniewa przez okupant贸w, hetman Jerzy S. Lubomirski trzyma艂 w zamku je艅c贸w szwedzkich. Pewnego razu uda艂o im si臋 przeku膰 艣cian臋 lochu do s膮siednich pomieszcze艅, gdzie hetman urz膮dzi艂 sk艂adowisko wina. Wi臋藕niowie opr贸偶nili 3 wielkie beczki wina, ale usprawiedliwili si臋, 偶e za ka偶dym razem pili za zdrowie Jego Wielmo偶no艣ci Hetmana. Lubomirski wi臋c nie tylko nie oburzy艂 si臋, a nawet traktowa艂 ich jeszcze 艂askawiej.
Znamienne jest, 偶e nawet w chwili ca艂kowitego wyniszczenia kraju, najwi臋ksi wrogowie traktowani byli przyzwoicie, jak ludzie. Polacy natomiast w odwrotnej sytuacji rzadko kiedy mogli liczy膰 na jakikolwiek humanitaryzm. Dzi艣 politycy z tych kraj贸w pouczaj膮 nas w kwestii tolerancji i praworz膮dno艣ci...

punktor1440 r. - Gniew przyst膮pi艂 do anty-krzy偶ackiego Zwi膮zku Pruskiego,
punktor1454 r. - zamek ponownie zaj臋艂y wojska polskie pod dow贸dztwem rycerza Jana z Jani herbu Ostoja, kt贸ry zosta艂 mianowany wojewod膮 pomorskim i starosta gniewskim. Niestety, Krzy偶acy odbili go po kilku miesi膮cach i rozpocz臋艂a si臋 wojna trzynastoletnia
punktor1464 r. - podczas wojny Gniew zdoby艂 Piotr Dunin z Prawkowic. Po pokoju toru艅skim zamek przy艂膮czony zosta艂 na sta艂e do Polski i sta艂 si臋 siedzib膮 starostwa niegrodowego. Starost膮 zosta艂 rotmistrz Tomko z M艂odkowa. Odt膮d miasto by艂o cz臋艣ci膮 Prus Kr贸lewskich
punktor1565 r. - z inicjatywy starosty Achacego Czemy na przedzamczu i przedbramiu przeprowadzono prace remontowe. Sam zamek by艂 w sporej cz臋艣ci opuszczony i wymaga艂 kosztownej naprawy, ale urz膮dzenia obronne by艂y konserwowane i w dobrym stanie
punktor1593 r. - kr贸l Zygmunta III Waza wraz z kr贸low膮 i ca艂ym dworem zatrzyma艂 si臋 na 1 noc w Gniewie. Monarcha p艂yn膮艂 Wis艂膮 z Warszawy do Szwecji
punktor1623 r. - na zamku Gniew ponownie go艣ci艂 kr贸l Zygmunt III Waza, podejmowany przez starost臋 Albrechta Stanis艂awa Radziwi艂艂a
punktor1626 r. - Szwedzi zaj臋li Gniew na 2 lata
punktor1655 r. - kolejna okupacja szwedzka, kr贸tsza, ale doprowadzaj膮ca miasto do upadku. Na zamku najbardziej ucierpia艂y mury obwodowe, bramy i przedzamcze. Lustracja z 1664 roku stwierdza, i偶 "podobie艅stwa nie masz, gdzie co przed tem sta艂o"
punktorII po艂. XVII w. - na zamku cz臋sto przebywa艂 Jan Sobieski z 偶on膮 Mari膮 Kazimier膮. Hetman by艂 wtedy starost膮 gniewskim
punktor1692 r. - kr贸l Jan III Sobieski wybudowa艂 przy zamku drewniany dworek dla swojej ma艂偶onki, zwany "Pa艂acem Marysie艅ki" oraz pa艂acyk my艣liwski przy baszcie - sto艂piu
punktor1703 r. - trzeci raz Gniew zajmuj膮 Szwedzi. Pustosz膮 warowni臋 i miasto
punktorok. 1765 r. - oryginalny Pa艂acyk Marysie艅ki zosta艂 zburzony albo run膮艂 do Wis艂y w wyniku osuni臋cia si臋 skarpy
punktor1772 r. - po rozbiorze Polski Gniew zaj臋li Prusacy. Kr贸l pruski Fryderyk II sprzeciwi艂 si臋 rozbi贸rce zamku, kt贸ra by艂a planowana, lecz nakaza艂 dopasowa膰 budowl臋 do nowych potrzeb, czyli koszar贸w, a nast臋pnie magazyn zbo偶owy. Ca艂kowicie zmieniono wtedy uk艂ad wn臋trz i otynkowano gotyckie mury. Stary budynek gospodarczy od wschodu zamieniono na koszary, na kt贸re przeniesiono potem nazw臋 Pa艂acyk Marysie艅ki. Gniew nazywa艂 si臋 od tej pory Mewe i by艂 cz臋艣ci膮 Prus Zachodnich. Mury miejskie zosta艂y cz臋艣ciowo rozebrane.
punktor1807 r. - w czasie kampanii napoleo艅skiej na Pomorzu, na zamku Gniew kwater臋 mia艂 gen. Jan Henryk D膮browski. Najpierw jego wojska zajmowa艂y dwukrotnie miasto, potem s艂ynny dow贸dca i autor hymnu narodowego przebywa艂 tu na leczeniu po ranach odniesionych pod Tczewem W latach 1806鈥1807 Pomorze Gda艅skie sta艂o si臋 terenem dzia艂a艅 wojsk polskich. Po odniesionych ranach pod Tczewem, przez cztery miesi膮ce przebywa艂 w Gniewie na leczeniu genera艂 Jan Henryk D膮browsk
punktorpo 1822 r. - Wis艂a zacz臋艂a podmywa膰 skarp臋 wzg贸rza zamkowego i zagra偶a膰 jego stabilno艣ci do tego stopnia, 偶e zmieniono jej nurt. Uratowa艂o to zamek, ale przyczyni艂o si臋 do zapa艣ci gospodarczej miasta, poniewa偶 likwidacji ulec musia艂 port rzeczny
punktor1854 r. - obni偶ono zamkow膮 wie偶臋 g艂贸wn膮 i rozebrano cz臋艣膰 przedzamcza
punktor1855 r. - zamek w Gniewie sprzedano pruskiemu Ministerstwu Spraw Wewn臋trznych

Rekonstrukcja lub stary widok zamku gniew
Gniew na poczt贸wce z 1910 roku. Du偶y budynek na prawo od zamku to S膮d Rejonowy

punktorlata 1856-1859 - postanowiono zrekonstruowa膰 zamek, aby utworzy膰 w nim wi臋zienie.
Sobiescy w Gniewie
Hetman wielki Jan Sobieski otrzyma艂 starostwo gniewskie w stanie znacznego wyludnienia i powa偶nego zniszczenia po wojnach szwedzkich. Sam Gniew z zamkiem i murami miejskimi by艂y w ca艂kowitej ruinie. Dzi臋ki sporym inwestycjom zdo艂a艂 jednak do艣膰 szybko przywr贸ci膰 miastu dawny blask oraz umo偶liwi艂 rozw贸j okolicznym osadom. Zamek zosta艂 odbudowany, a dodatkowo wzniesiono te偶 nowy pa艂ac przeznaczony dla 偶ony i dzieci hetmana. Nawet gniewscy muzykanci otrzymali bardzo korzystne przywileje, za co w dniu imienin Jana Sobieskiego grali mu od rana pod oknem zamkowej sypialni. Zwyczaj ten utrzyma艂 si臋 przez nast臋pne wieki i jeszcze dzi艣 zdarza si臋, 偶e miejscowi muzycy graj膮 pod oknami solenizant贸w...

Sobiescy, a szczeg贸lnie Marysie艅ka bardzo lubili gniewskie jab艂ka, kt贸re posiada艂y specyficzny smak. Po tym jak Jan obj膮艂 tron, za偶yczy艂a sobie wi臋c, aby posadzi膰 je w ogrodzie pa艂acu w Wilanowie. Gdy po raz pierwszy zaowocowa艂y, Sobieski zerwa艂 kilka jab艂ek do koszyka dla swej ma艂偶onki. Widz膮c niewielki koszyk, Marysie艅ka lekko rozczarowana odpar艂a "kosz tylko przynios艂e艣?". Kr贸l nie dos艂ysza艂 i zrozumia艂 "kosztelko". Odt膮d odmiana tych jab艂oni nosi nazw臋 "kosztele" lub "kosztelki". Do dzi艣 wyst臋puje w starych ogrodach. Kupi膰 mo偶na raczej tylko nasiona, owoce nie s膮 popularne w艣r贸d sprzedawc贸w, poniewa偶 w transporcie 艂atwo si臋 ubijaj膮 i siniej膮.
Ca艂o艣膰 uporz膮dkowano, odbudowano przedzamcze, usuni臋to tynki, ale zasypano fosy, rozebrano gdanisko oraz wie偶臋 g艂贸wn膮. Zbudowano na jej miejscu wie偶yczk臋 identyczn膮 jak w pozosta艂ych naro偶ach. Wykuto nowe okienka, maj膮ce do艣wietli膰 cele wi臋zienne, utworzono nowe klatki schodowe. W miejscu zrujnowanych budynk贸w gospodarczych na przedzamczu postawiono stajni臋 (naro偶nik p贸艂nocno-wschodni) oraz budynek administracji wi臋ziennej (tzw. "Dom Bramny" w cz臋艣ci zachodniej).
punktor1914 r. - podczas I wojny 艣wiatowej zlikwidowano wi臋zienie, budowl臋 zaj臋艂a armia niemiecka
punktor1920 r. - Gniew zosta艂 w艂膮czony do Polski przez wojska gen. J贸zefa Hallera. Zamek zaj臋艂a polska administracja, a nast臋pnie wojsko
punktorlipiec 1921 r. - na zamku wybuch艂 wielki po偶ar. Przetrwa艂o jedynie skrzyd艂o po艂udniowe
punktor1930 r. - mi臋dzy zamkiem a pa艂acem Marysie艅ki zbudowano nowe koszary. Obecnie budynek ten jest hotelem
punktorpo 1939 r. - Niemcy utworzyli na terenie gniewskiego zamku wi臋zienie dla blisko 2000 Polak贸w z terenu Pomorza
punktorpo 1945 r. - zrujnowany za艂o偶enie zaj臋艂o polskie wojsko. Wykorzystywano nowsze budynki, g艂贸wn膮 siedzib膮 by艂 Pa艂ac Marysie艅ki, a sam zamek niszcza艂
punktor1957 r. - wojsko si臋 wyprowadzi艂o, a jego miejsce zaj臋艂y Gniewskie Zak艂ady Podzespo艂贸w Radiowych
punktorlata 1967-1975 - z inicjatywy dyrektora Zak艂ad贸w Mechanizm贸w Okr臋towych "FAMA" przyst膮piono do restauracji ruiny. W pe艂ni odbudowano jednak tylko Pa艂ac Marysie艅ki
punktor1986 r. 鈥 kolejna firma - Zak艂ady Hotelowe SA w Warszawie podj臋艂a si臋 restauracji budowli
punktorlata 1992-1997 - uruchomione przez gmin臋 roboty publiczne doprowadzi艂y do odgruzowania i oczyszczenia zamku. Wykonano stropy i zaadoptowano wn臋trza w 3 trzech skrzyd艂膮ch m.in. na schronisko, karczm臋, sale muzealne z eksponatami Muzeum Archeologicznego w Gda艅sku otwarte w 1994 roku, salami konferencyjno 鈥 bankietowe.
punktor1997 r. - kaplica zamkowa odzyska艂a sakralny charakter. Biskup Jan Bernard Szlaga ustanowi艂 patron贸w: 艣w. Huberta i 艣w. Jerzego oraz powo艂a艂 kapelana
punktor2003 r. - Gmina za艂o偶y艂a Fundacj臋 Zamek Gniew, do dalszego zarz膮dzania kompleksem zamkowym. Zabytek sta艂 si臋 popularnym "produktem" turystycznym regionu. Dzia艂a艂o tu bractwo rycerskie, organizowano turnieje.
punktor2010 r. - z powodu braku mo偶liwo艣ci dalszego finansowania utrzymania i konserwacji zamku, Gmina sprzeda艂a zamek grupie mleczarskiej Polmlek, kt贸ra zobowi膮za艂a si臋 do utrzymania dotychczasowych funkcji i odbudowania w pe艂ni wszystkich element贸w kompleksu. Od tej pory zamek Gniew jest obiektem konferencyjno-hotelarskim firmy Polmlek. Firma rozpocz臋艂a realizacj臋 projekt贸w maj膮cych uczyni膰 z zabytku mi臋dzynarodowy o艣rodek turystyczny i kulturalny. Pierwszy zosta艂 wyremontowany Pa艂ac Marysie艅ki jako hotel
punktor2012 r. - zako艅czono prace na dziedzi艅cu zamku, kt贸ry poza remontem "zyska艂" te偶 zadaszenie.
punktor2014 r. 鈥 budynek koszar zamieniono na kolejny hotel i restauracja "Hotel Rycerski"
punktor2016 r. - remont muru obronnego
punktor2018 r. - nast臋pnie zamku, pa艂acu my艣liwskiego, domu bramnego

Po偶ar w 1921 roku
21 lipca 1921 roku wieczorem mieszka艅cy Gniewa us艂yszeli syreny alarmowe. Gotycka warownia krzy偶acka sta艂a w p艂omieniach, a z ca艂ej okolicy (Grudzi膮dz, Tczew) zje偶d偶a艂a stra偶 po偶arna i wojsko. W budowli stacjonowa艂a wtedy 5 Dywizja Strzelc贸w Polskich czyli inaczej zwany I Pu艂k Piechoty Brygady Syberyjskiej. By艂a to jednostka powo艂ana przez Polak贸w mieszkaj膮cych na terenie bolszewickiej ju偶 wtedy Rosji. Walczy艂a z oddzia艂ami komunistycznymi, wspieraj膮c wojska kontrrewolucyjne.
W zamku znajdowa艂y si臋 spore magazyny amunicji i granat贸w. W pierwszej kolejno艣ci starano si臋 za wszelk膮 cen臋 je wynie艣膰. Gdyby ogie艅 do nich dotar艂 straty by艂yby ogromne, zar贸wno dla polskiej armii jak i zabytku. Uda艂o si臋 to dzi臋ki ogromnemu po艣wi臋ceniu ratownik贸w, jedyne wybuchy jakie by艂o s艂ycha膰 to pojedyncza amunicja karabinowa pozostawiona w koszarach.
Po偶ar zosta艂 zd艂awiony nad ranem, gdy sam ju偶 zacz膮艂 dogasa膰, wypalaj膮c wszystkie elementy drewniane, zawali艂y si臋 stropy, 艣ciany. Tylko fragmenty dolnych kondygnacji i skrzyd艂o po艂udniowe opar艂y si臋 po偶odze. Gdy zamiejscowi stra偶acy szykowali si臋 do odjazdu, z jednej ze 艣cian frontowych buchn臋艂y p艂omienie. Akcj臋 trzeba by艂o zacz膮膰 od nowa, ale tym razem uda艂o si臋 je szybko ugasi膰.
Po偶ar by艂 podpaleniem, ale oficjalnie sprawc贸w nie wykryto. Przekazano tylko, 偶e poszlaki wskazuj膮 na klucznika zamku, kt贸ry z jakiego艣 powodu uciek艂 do Niemiec. W艂adzom zale偶a艂o aby ca艂ej sprawie "ukr臋ci膰 艂eb", poniewa偶 winnego trzeba by艂o szuka膰 w wojsku. Na jaw mog艂yby wyj艣膰 niewygodne fakty zwi膮zane z rozkradaniem wojskowych magazyn贸w. Tu偶 przed po偶arem zarz膮dzono inspekcj臋 wojskow膮 w Gniewie, kt贸ra mia艂a wykona膰 inwentaryzacj臋 i rozpocz膮膰 艣ledztwo. Podejrzanym by艂 jeden z oficer贸w 5 Dywizji oraz miejscowi robotnicy. Z艂odzieje uznali, 偶e wywo艂anie po偶aru zatrze 艣lady ich przest臋pczej dzia艂alno艣ci. Tak te偶 si臋 sta艂o, unikn臋li odpowiedzialno艣ci, a przy okazji zniszczyli cenny zabytek i w艂os im z g艂owy nie spad艂. Sprawa wysz艂a na jaw po prawie 100 latach. Bada艂 j膮 historyk dr Krzysztof Halicki i opisa艂 w swojej ksi膮偶ce "Od upadku do 艣wi臋to艣ci. Dzieje zamku w Gniewie od po偶aru w 1921 roku do czas贸w wsp贸艂czesnych".


Rekonstrukcja lub stary widok zamku gniew
P艂on膮cy zamek Gniew w 1921 roku

Waza kontra Waza
W 1626 roku pod Gniewem dosz艂o do rodzinnej bitwy mi臋dzy dwoma monarchami z rodu Waz贸w: kr贸lem Szwecji Gustawem Adolfem i Polski Zygmuntem III. Polacy wierzyli, 偶e pod dow贸dztwem kr贸la nie mog膮 przegra膰, optymizm by艂 wi臋c powszechny. Najbardziej obawiano si臋, aby "艣led藕", jak zwano Gustawa Adolfa nie uciek艂 zawczasu do Szwecji. Rzeczywisto艣膰 okaza艂a si臋 jednak inna. Mimo przewagi liczebnej Polak贸w, pocz膮tkowe starcia nie przynosi艂y rezultat贸w. Po kilku dniach przerwy, obie armie uzyska艂y posi艂ki i do walki ruszy艂a polska jazda. Mimo olbrzymiego po艣wi臋cenia husarzy, ponie艣li oni kl臋sk臋 - drug膮 w historii. Nie doceniono si艂y pot臋偶nego szwedzkiego ognia prowadzonego z wa艂u rzecznego z dzia艂 i muszkiet贸w, kt贸ry por贸wnano do dzisiejszego karabinu maszynowego. Oblicza si臋, 偶e na szar偶uj膮ca husari臋 spad艂o blisko 2000 kul muszkietowych i 35 kartaczy.
Po tym sukcesie do ataku ruszyli Szwedzi, ale r贸wnie偶 zostali odparci na dopiero co uko艅czonych polskich sza艅cach. Karol Gustaw skierowa艂 wi臋c kolejny atak na wzg贸rze zajmowane przez kawaleri臋. Tym razem Szwedom uda艂o si臋 prze艂ama膰 obron臋, ale na kr贸tko, bo kontratak husarii przywr贸ci艂 zajmowane pozycje Polakom. W wojsku powsta艂 jednak chaos wykorzystany przez Szwed贸w, kt贸rzy ostatecznie zaj臋li ju偶 pozycje na wzg贸rzu. Polska piechota nie zdo艂a艂a go odebra膰, a husaria odm贸wi艂a ataku, wi臋c za艂amany Zygmunt III zarz膮dzi艂 odwr贸t. Pora偶ka ta mia艂a znaczenie raczej presti偶owe, bo straty nie by艂y du偶e - 500 zabitych na 15000 偶o艂nierzy. Historycy nie znale藕li jakich艣 wi臋kszych b艂臋d贸w w dowodzeniu przez kr贸la. Bitwa ta dobitnie jednak pokaza艂a potrzeb臋 reformy polskiej armii, g艂贸wnie w uzbrojeniu i utrzymaniu karno艣ci. O ilo艣ci broni palnej i dzia艂 jak膮 posiadali Szwedzi, Polacy mogli tylko pomarzy膰. Obecnie co roku zmagania dw贸ch Waz贸w odtwarzane s膮 na zamku podczas imprezy rycerskiej.

Kolejne starcie pod Gniewem mia艂o miejsce ju偶 rok p贸藕niej. Odbicie miasta i zamku z r膮k Szwed贸w w roku 1627 mia艂o by膰 pierwszym etapem w planie odzyskania kluczowej twierdzy na Pomorzu - Malborka. Dowodz膮cy polskimi oddzia艂ami hetman wielki Stanis艂aw Koniecpolski mia艂 przeciw sobie wi臋ksze o 1/3 si艂y wroga z 10-krotnie liczniejsz膮 artyleri膮 pod dow贸dztwem najs艂awniejszego wodza 贸wczesnej Europy. Dzia艂a艂 wi臋c ostro偶nie. Aby odci膮gn膮膰 Szwed贸w od Wis艂y, wys艂a艂 kawaleri臋 Stanis艂awa Potockiego z Ornety na Braniewo, uzgadniaj膮c r贸wnocze艣nie z mieszczanami wzniecenie powstania. To zmusi艂o Gustawa Adolfa do wsparcia za艂ogi braniewskiej. Potocki zdo艂a艂 jednak umiej臋tnie umkn膮膰 si艂om szwedzkim, wr贸ci膰 do Ornety i skutecznie obroni膰 miasto. Hetman tylko na to czeka艂 i b艂yskawicznie uderzy艂 na Gniew. Po kilku dniach obl臋偶enia za艂oga szwedzka musia艂a skapitulowa膰. Gdy kr贸l szwedzki stan膮艂 ze swoim wojskiem pod Gniewem, zdziwiony zobaczy艂 zamek i miasto obsadzone przez siln膮 za艂og臋 polsk膮, tak 偶e nawet nie pr贸bowa艂 ju偶 obl臋偶enia. W艂a艣nie podobnymi manewrami Koniecpolski zyska艂 ogromne uznanie u Gustawa Adolfa. Po zdobyciu Gniewa hetman powiedzia艂 pono膰 "Gdybym Gniewa nie wzi膮艂, bym reputacj臋 dobrego wojownika u Gustavusa utraci艂".


Rekonstrukcja lub stary widok zamku gniew
Poczt贸wka z zamkiem Gniew i pa艂acem z ok. 1904 r.


Legendy i podania

Powr贸t na g贸r臋 strony

Od XVII wieku Wis艂a zacz臋艂a podmywa膰 zamek, co doprowadzi艂o do ods艂oni臋cia ciekawych znalezisk. Z tym wi膮偶e si臋 podanie o wielkim ludzkim 偶ebrze znalezionym na miejscu przedsionka dawnego przedzamcza. Podobno g艂o艣no o nim by艂o ju偶 w XIII wieku, gdy natrafiono na niego podczas budowy zamku i przykuto na pami膮tk臋 do muru zamku. Mia艂y to by膰 pozosta艂o艣ci olbrzyma lub czarownika n臋kaj膮cego niegdy艣 okolic臋. W rzeczywisto艣ci by艂y to zapewne szcz膮tki bli偶ej nieznanego du偶ego zwierz臋cia, poniewa偶 w Gniewie wielokrotnie odnajdywano ko艣ci np. nosoro偶ca i hipopotama (konia rzecznego).

Zamek posiada swojego dobrego ducha - opiekuna. W 1410 roku komtur gniewski Zygmunt von Ramungen otrzyma艂 od Ulricha von Jungingena wezwanie do stawienia si臋 na wojn臋 z Polsk膮. Wyruszy艂 wi臋c z oddzia艂em zakonnym, ale przygn臋biony i bez entuzjazmu. By艂 pono膰 dobrym gospodarzem i sprawiedliwym panem, nie zepsutym przez rz膮dz臋 w艂adzy i bogactwa jak inni Krzy偶acy. Nie widzia艂 偶adnego sensu w wojnie z chrze艣cija艅skim krajem. Gdy jeden z zakonnik贸w zapyta艂 go komu pozostawia warowni臋 na czas nieobecno艣ci, roze藕lony odpar艂 "a cho膰by i z艂ym duchom鈥. Wielki Mistrz pos艂a艂 go do walki w pierwszym szeregu i Zygmunt szybko poleg艂. Od tego czasu zacz臋to widywa膰 zjaw臋 przypominaj膮c膮 z postury i wygl膮du komtura gniewskiego, zw艂aszcza w trudnych dla budowli okresach, podczas walk i zaniedbywania przez zarz膮dc贸w. Od wiek贸w m贸wi si臋, 偶e to duch Zygmunta von Ramungena pilnuje swojego zamku.


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktorgsm 734 155 230

CZAS
punktorZamek le偶y 2 min. od centrum miasta. Ogl膮dni臋cie z zewn膮trz i w 艣rodku zajmuje min. 90 minut.

WST臉P
punktorP艂atny 20 z艂 / 15 z艂 ulgowy. Otwarte przez ca艂y rok, zwiedzanie w sezonie o godzinach 11:00, 13:00, 15:00, bez poniedzia艂k贸w. Po sezonie tylko w pt.-niedz. Zwiedzanie w grupach do 20 os贸b.

Poniewa偶 informacje o godzinach otwarcia, a przede wszystkim cenach bilet贸w szybko si臋 dezaktualizuj膮, sprawd藕 je na stronie oficjalnej opisywanego zamku/dworu:
Zamek w Gniewie

Rekonstrukcja lub stary widok zamku gniew
Zdj臋cie z lat powojennych, ok. 1950 r., widok z centrum miasta


Po艂o偶enie i dojazd


Po艂udniowa cz臋艣膰 woj. pomorskiego. 17 km na p贸艂nocny-zach贸d od Kwidzyna, 29 km na po艂udnie od Tczewa. Zobacz na mapie.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N53.83438333掳, E18.82778611掳
format DM (stopnie, minuty):   53掳 50.0629998'N, 18掳 49.6671666'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   53掳 50' 03.78''N, 18掳 49' 40.03''E 



Bibliografia



punktorGuerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktorHaftka Mieczys艂aw - Zamki krzy偶ackie w Polsce. Szkice z dziej贸w
punktorJurasz Tomasz - Zamki i ich tajemnice
punktorKaczy艅scy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
punktorKajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Rogi艅ski Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy

Rekonstrukcja lub stary widok zamku gniew
Poczt贸wka z okresu mi臋dzywojennego. Zamek Gniew po po偶arze



Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Gniew - Widok spod obecnej bramy Gniew - Zamek Gniew - Zamek podczas turnieju. Skrzyd艂o z widoczn膮 pierwotn膮 brama po 艣rodku Gniew - Zamek widziany z dziedzi艅ca turniejowego Gniew - Budynek bramny na tle zamku Gniew - Droga otaczaj膮ca warowni臋 Gniew - Jedna z naro偶nych wie偶 Gniew - Brama do muzeum na dziedzi艅cu wewn. Gniew - Dziedziniec z g贸ry Gniew - Widok z ganku na dziedziniec Gniew - Widok z zamku na miasto Gniew - Widok z zamku na pola Gniew - Zbrojownia Gniew - Kaplica zamkowa Gniew - Dawne ganki stra偶nicze Gniew - Zbroja krzy偶acka Gniew - Komnata, w kt贸rej odbywa si臋 pokaz
Zdj臋cia wykonane: latem 2004

Gniew - Widok zza Wis艂y Gniew - Widok z oddali Gniew - Widok z drogi Gniew - Zamek Gniew - Budynek bramny Gniew - Pa艂ac Marysie艅ki
Zdj臋cia wykonane latem 2003 przez Grzegorza Karczmarczyka

Materia艂y wideo


Zamek Gniew na sprzeda偶 - dokument z 1978 r.



Prezentacja Zamku Gniew 2012



Gniewska TV - Misja zamek droga do 艣wietno艣ci



Zapraszamy do Hotelu Zamek Gniew



Noclegi


punktorGniew - Dormitorium w Zamku, ul. Zamkowa 3, tel. (058) 535 25 37
punktorGniew - Hotel "Marysie艅ka" przy Zamku, ul. Zamkowa 3, tel. (058) 535 49 49
punktorGniew - Kwatera E. Dunajska, ul. G贸rny Podmur 3, tel. (058) 535 35 55
punktorGniew - Kwatera D. Thiel, ul. Pi艂sudskiego 4, tel. (058) 535 31 61
punktorGniew - Pokoje go艣cinne, ul. Czy偶ewskiego 10, tel. (058) 535 23 80, gsm 506-180-510
punktorOpalenie - Zesp贸艂 Szk贸艂 Opalenie, tel. (058) 535 18 70 (w艂asny ekwipunek wymagany)
punktorOpalenie - Kwatera "Maciej贸wka", Opalenie 131, tel. (058) 535 18 52
punktorOpalenie - Kwatera E. G艂owala, Opalenie 179, tel. (058) 535 18 80
punktorOpalenie - Kwatera J. Brzycka, Widlice 38, gsm. 605 376 021
punktorOpaIenie - Gospodarstwo Agroturystyczne "Miodowe Rajskie P贸lka", dzia艂a 15.06- 30.09, tel. (058) 535-19-26, gsm 601 791 522, (068) 457 34 05 (poza sezonem)
punktorMa艂a Karczma - Zajazd "Gniewko", ul. Rakowiec 108, tel. (058) 535 15 27
punktorMa艂a Karczma - Pens. Ma艂a Karczma, tel. (058) 535 15 95, 620 91 50, gsm 605 251 318, 607 273 253

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • zamek gniew       Autor:  Magda      Data:  2019-01-15 19:28:05
    Jaka szkoda, 偶e zamek ma nowego w艂a艣ciciela. Patrz膮c na stare zdj臋cia, a偶 艂ezka w oku si臋 kr臋ci, 偶e nie by艂o okazji wcze艣niej go obejrze膰.   Sprzedany i przerobiony na hotel - n贸偶 w kieszeni si臋 otwiera (podobno za 14 mln, to jest przest臋pstwo).   Zwiedzanie z przewodnikiem mo偶e z p贸艂 godziny, niewiele pokazane. Nie ma starych ekspozycji, komnat, mebli, ubra艅 itp itd, kt贸re kiedy艣 tu by艂y.   Nie warto przyje偶d偶a膰 a faceta kt贸ry to zrobi艂 powiesi膰 za....   Na hotele s膮 przeznaczone dwa budynki w obr臋bie mur贸w, wi臋c zamek mo偶na by艂o zostawi膰. Ale wiadomo bogatemu zawsze ma艂o
  • zamek Gniew       Autor:  Ilona      Data:  2016-07-25 19:26:51
    By艂am na turnieju rycerskim, podoba艂 si臋 ogromnie ale zamek zwiedzi艂am z pani膮 przewodnik w p贸艂 godziny. Wi臋cej si臋 dowiedzialam tutaj ni偶 od niej :( Poza tym chocia偶 w takie dni kiedy s膮 turnieje powinien by膰 otwarty d艂u偶ej dla zwiedzajacych. O toaletach zamkni臋tych po 17 nie wspomn臋. Ale zamek wart obejrzenia :)
  • Re: FRONTEM DO TURYSTOW Z NIEMIEC       Autor:  Izabela      Data:  2016-06-26 16:25:45
    ...Ciekawi mnie czy pan si臋 zawstydzi艂, 偶e natomiast w Niemczech wsz臋dzie - dos艂ownie wsz臋dzie s膮 informacje w j臋zyku polskim :-p O! losie.





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2021 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.