Zamek K艂odzko

K艂odzko
Zamek 艣redniowieczny przebudowany na twierdz臋





Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
K艂odzko (woj. dolno艣l膮skie) - Zamek 艣redniowieczny, p贸藕niej rozbudowany i ca艂kowicie przebudowany na twierdz臋

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
4.5 stars
艢rednia ocena: 4.6 na 5. G艂os贸w: 44

       
    
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
4.5 stars
艢rednia ocena: 4.5 na 5. G艂os贸w: 40

       
    
 


Opis i stan obecny


ozdoba
Zabytek wci膮偶 odkrywany
Z twierdz膮 k艂odzk膮 zwi膮zanych jest wiele intryguj膮cych opowie艣ci i legend. Podobno sporo korytarzy i podziemnych kondygnacji nie zosta艂o jeszcze odkrytych, nie odnaleziono schowanych tu kosztowno艣ci oraz dzie艂 sztuki i nie zdo艂ano ods艂oni膰 wielu innych tajemnic (pono膰 widziano tu nawet diab艂a!).
Prawd膮 jest, 偶e tajemnice twierdzy wci膮偶 s膮 odkrywane. W 2022 roku speleolodzy z Warszawy natrafili na g艂臋boko艣ci 8 metr贸w na nieznane dot膮d korytarze twierdzy, biegn膮ce w okolicach ul. Traugutta. Podziemia rozga艂臋ziaj膮 si臋 i prowadza m.in. do galerii kontrminerskich z po艂owy XVIII wieku.
R贸wnocze艣nie inna grupa badaczy twierdzy dosta艂a si臋 do niedost臋pnego dotychczas pomieszczenia. Cho膰 jego okna strzelnicze by艂y widoczne z zewn膮trz, wej艣cie, jak si臋 okaza艂o, by艂o zamurowane 艣cian膮 toalety. Zastano tam oryginaln膮 posadzk臋 oraz stolark臋 okienn膮 na otworach strzelniczych. Stwierdzono i偶 jest to kojec strzelecki, s艂u偶膮cy do ostrzeliwania wroga atakuj膮cego z fosy.
Nad tym pi臋knym, zabytkowym 艣l膮skim miastem g贸ruje pot臋偶na twierdza - unikalny zabytek architektury militarnej. Powsta艂a ona w miejscu r贸wnie pot臋偶nego zamku, a ten drewnianego grodu z histori膮 si臋gaj膮c膮 przynajmniej X wieku.
K艂odzko od zawsze by艂o newralgicznym punktem militarnym i strategicznym, pozwalaj膮cym kontrolowa膰 cz臋艣膰 艢l膮ska z Kotlin膮 K艂odzk膮. Przechodzi艂y tedy wa偶ne szlaki handlowe jak szlak solny czy bursztynowy. Dlatego przez wieki rywalizowali o niego Czesi, Niemcy, Austriacy i Polacy.
Twierdza wraz z ufortyfikowanym miastem, a p贸藕niej r贸wnie偶 twierdz膮 pomocnicz膮 na Owczej G贸rze i ma艂ymi fortami dooko艂a tworzy艂a imponuj膮cy kompleks zabezpieczaj膮cy dolin臋 Nysy K艂odzkiej. Wydawa艂o si臋 偶e si臋 nie do zdobycia, jednak tak nie by艂o. By膰 mo偶e in偶ynierowie nie nad膮偶ali za rozwojem techniki obl臋偶niczej, bo obro艅com K艂odzka nie udawa艂o si臋 skutecznie stawi膰 czo艂a naje藕d藕com.

Niestety o k艂odzkim zamku nie zachowa艂o si臋 zbyt wiele informacji, wi臋c z konieczno艣ci strona musi skupi膰 si臋 bardziej na dziejach twierdzy, kt贸ra jest tak niezwykle interesuj膮c膮 budowl膮, i偶 ka偶dy mi艂o艣nik historii powinien j膮 zwiedzi膰 i pozna膰.
Pewne wyobra偶enie o wygl膮dzie zamku daj膮 dosy膰 liczne ryciny przedstawiaj膮ce dawne K艂odzko w XVI-XVIII wieku, cho膰 wi臋kszo艣膰 z nich powsta艂a w XIX stuleciu. Warownia sk艂ada艂a si臋 z zamku g贸rnego i dolnego. Zamek g贸rny posiada艂 2 dziedzi艅ce. Pierwszy, od p贸艂nocy, mia艂 kszta艂t zbli偶ony do tr贸jk膮ta, bo zabudowa sk艂ada艂a si臋 3 skrzyde艂. Dziedziniec po艂udniowy by艂 wi臋kszy, budynki wok贸艂 niego tworzy艂y nieregularny czworobok. Wiadomo, 偶e na zamku g贸rnym by艂a wie偶a zwana "Poga艅sk膮", kuta w skale studnie oraz prywatna kaplica w艂adc贸w hrabstwa k艂odzkiego. Dalej w kierunku po艂udniowym znajdowa艂 si臋 zamek dolny. Funkcjonowa艂 na nim najstarszy ko艣ci贸艂 grodowy i zamkowy, r贸wnie偶 nazywany "Poga艅skim", a od zachodu sta艂a wie偶a bramna zwan膮 "Doln膮". Znajdowa艂a si臋 tu r贸wnie偶 druga studnia. Po rozbudowie XVI-wiecznej powsta艂 drugi zamek dolny (niski) od po艂udniowego zachodu. Pe艂ni艂 on funkcje obronne, wjazd chroni艂a pot臋偶na basteja. Zamek by艂 otoczony jeszcze 2 innymi 艣wi膮tyniami. Od p贸艂nocy sta艂 ko艣ci贸艂 艣w. Wac艂awa, a od p艂d.-zach. augustia艅ska kolegiata z klasztorem.
Trudno znale藕膰 opisy wn臋trz budowli, napotka艂em tylko wzmiank臋 o dwunawowej sali balowej, zdobionej wspania艂ymi malowid艂ami przedstawiaj膮cymi zielon膮 wi膰 ro艣linn膮.

Dzi艣 po zamku nie ma 艣ladu, a jedyna pozosta艂o艣膰, kt贸r膮 mo偶na od biedy z nim powi膮za膰 jest 艣redniowieczny mur 艂膮cz膮cy niegdy艣 Bram臋 Z膮bkowick膮 z warowni膮 od wschodu (jest widoczny na wi臋kszo艣ci starych grafik). Oryginalnie posiada艂 blanki i 2 baszty, ale po niedawnej renowacji przywr贸cono jedn膮 baszt臋 (drug膮 rozebrano ju偶 w XIX wieku).
Znacznie wi臋cej ni偶 o budynkach zamkowych wiadomo o obiektach sakralnych. Ko艣ci贸艂 "Poga艅ski" zawdzi臋cza swoj膮 nazw臋 przekazowi, i偶 powsta艂 jeszcze w czasach poga艅skich i s艂u偶y艂 kultowi bo偶ka, kt贸rego figura by艂a w ko艣ciele przechowywana na pami膮tk臋. 艢wi膮tynia nie mia艂a wezwania, traktowana by艂a jako ko艣ci贸艂 zamkowy, z kt贸rego mogli korzysta膰 mieszka艅cy zamku i za艂oga. Msze odprawiali k艂odzcy joannici. Dopiero w XVIII wieku pojawi艂 si臋 patron budowli - 艣w. Marcin. Budowla sta艂a na zamku dolnym i posiada艂a wie偶臋. Obecnie w tym miejscu znajduje si臋 bastion Wysoki.
Drug膮 艣wi膮tyni膮 powszechnie uznawan膮 za zamkow膮 by艂 ko艣ci贸艂 艣w. Wac艂awa, ale w rzeczywisto艣ci sta艂 on poza jego murami, w p贸艂nocno-zachodniej cz臋艣ci G贸ry Zamkowej zwanej Wzg贸rzem Wac艂awa (by膰 mo偶e zosta艂 w艂膮czony do zamku w XVI-XVII wieku). By艂a to filia k艂odzkiego ko艣cio艂a parafialnego, podleg艂a joannitom. Ucz臋szczali do niego mieszka艅cy okolicznych wsi. Przy ko艣ciele funkcjonowa艂 cmentarz. Wraz z rozpowszechnieniem reformacji, od XVI wieku, ko艣ci贸艂 sta艂 si臋 lutera艅ski. Zosta艂 rozebrany na potrzeby rozbudowy fortyfikacji w XVII w stuleciu. Sta艂 mniej wi臋cej w miejscu obecnego bastionu Wac艂aw, niedaleko p贸艂nocnej bramy twierdzy - Polnej.
Ostatni膮 budowl膮 sakraln膮 zwi膮zan膮 z zamkiem, cho膰 le偶膮c膮 tu偶 za jego murami, by艂a kolegiata i klasztor na stoku G贸ry Zamkowej, kt贸re powsta艂y w po艂owie XIV wieku i by艂y prepozytur膮 kanonik贸w 艣w. Augustyna. Dlatego 艣wi膮tynia zwana by艂a "tumsk膮" ("tum" - w 艣redniowieczu to katedra, kolegiata). W klasztorze dzia艂a艂a szko艂a dla dzieci mieszczan k艂odzkich. Jeden z jego przeor贸w - Henryk Foytisdorf ws艂awi艂 si臋 podczas najazdu husyt贸w. Gdy mieszczanie tracili ju偶 ducha i ch臋膰 walki, kroczy艂 on po ulicach w zbroi i z mieczem w d艂oni zagrzewaj膮c ludzi do obrony. Kompleks augustian贸w zosta艂 p贸藕niej oddany jezuitom, kt贸rzy utworzyli w nim swoje kolegium, a potem postawili te偶 nowy budynek szko艂y. Od ko艅ca XIV stulecia klasztor posiada艂 w艂asn膮 studni臋 z trudem wykuwan膮 przez 9 lat w litej skale. Istnieje ona w twierdzy do dzi艣 i zwana jest "Tumsk膮". Teren augustia艅ski/jezuicki zosta艂 bowiem wch艂oni臋ty przez rozbudowywan膮 twierdz臋. Wszystkie jej elementy o nazwie "Tumski" (brama, kurtyna, kleszcze) stoj膮 na miejscu klasztoru i kolegiaty, a z ich mur贸w postawiono bastion Dzwonnik. 艢lady po tych budowlach znikn臋艂y ostatecznie w 1769 roku, gdy usuni臋to nawet fundamenty kolegiaty z kamieniem w臋gielnym.

Proces rozbudowy nowoczesnych fortyfikacji na G贸rze Zamkowej trwa艂 od XVI do XIX wieku. Najpierw by艂y to dwie basteje, od p贸艂nocy i po艂udnia (chroni艂a wjazd przez bram臋 doln膮). Nast臋pnie usypywano sza艅ce i ziemne bastiony, przekszta艂cane potem w obiekty murowane. Sztandarowym elementem fortyfikacji XVII-wiecznych by艂o austriackie "Dzie艂o koronowe". Trzy bastiony: Jab艂onka, Ludmi艂a, Wac艂aw zosta艂y po艂膮czone kurtyn膮 i tworzy艂y wsp贸ln膮 fortyfikacj臋 chroni膮c膮 twierdz臋 od p贸艂nocy. Nast臋pnie aby zabezpieczy膰 kurtyny zbudowano dwa raweliny: Polny i Jab艂onka. W XVIII stuleciu takim kluczowym dzie艂em by艂 pruski "don偶on" (donjon). Stan膮艂 na miejscu zamku i sta艂 si臋 centralnym, najwy偶szym i najwa偶niejszym elementem twierdzy. Don偶on to 艣r贸dszaniec pe艂ni膮cy podobn膮 rol臋 jak baszta-don偶on w zamkach 艣redniowiecznych - niedost臋pnego punktu ostatniego oporu. Po prze艂amaniu obrony twierdzy, za艂oga gromadzi艂a si臋 w don偶onie i mog艂a si臋 tu broni膰 nawet przez p贸艂 roku (na mniej wi臋cej tyle gromadzono zapasy 偶ywno艣ci i amunicji). Na 3 kondygnacjach i w kazamatach rozmieszczono ca艂膮 potrzebn膮 do przetrwania infrastruktur臋. By艂a tu studnia, piekarnia, obora, sk艂ady 偶ywno艣ci, wina, kuchnie, areszt, zbrojownia, magazyny prochu i oczywi艣cie pokoje dla za艂ogi (do 1000 偶o艂nierzy!) i komendanta. Grubo艣膰 mur贸w dochodzi艂a do 7,5 metra, ewentualne podkopy i zaminowania utrudnia艂y ska艂y w pod艂o偶u, a artyleria na wyposa偶eniu obejmowa艂a pot臋偶ne dzia艂a i mo藕dzierze. K艂odzki don偶on okre艣lany jest wi臋c jako budowla nie do zdobycia.

Obecnie Twierdza K艂odzko jest jednym z najwa偶niejszych zabytk贸w Dolnego 艢l膮ska. Razem z fortem Owcza G贸ra zajmuje powierzchni臋 blisko 30 hektar贸w. Urz膮dzono w niej szlak spacerowy, prezentowane s膮 r贸偶norodne wystawy i umo偶liwiono przechadzk臋 niewielkim fragmentem tunel贸w. Szacuje si臋, 偶e w sumie kilkukondygnacyjne podziemia maja ok. 100 km d艂ugo艣ci! Ze wzg贸rza, zwanego G贸r膮 Zamkow膮 lub G贸r膮 Forteczn膮 (396 m npm.), a zw艂aszcza z bastionu Widokowego mo偶na podziwia膰 malownicz膮 panoram臋 K艂odzka i okolicy.

Zdj臋cie lotnicze K艂odzka
Widok z lotu ptaka od p贸艂nocy z lat powojennych.

ozdoba
S艂awni wi臋藕niowie i ucieczki
W 1616 roku do zamkowego wi臋zienia wtr膮cono Wac艂awa Kinsky'ego. Eskortowa艂o go z Pragi 50 muszkieter贸w. Kinsky by艂 bardzo wp艂ywowym intrygantem oskar偶onym o spiskowanie przeciw cesarzowi. Mimo zaostrzonego rygoru uda艂o mu si臋 przeku膰 艣cian臋 swej celi do s膮siedniego pomieszczenia dzi臋ki pomocy spowiednika. Aby u艣pi膰 czujno艣膰 stra偶nik贸w op艂aci艂 im beczki wina i piwa. Pijani nie zauwa偶yli, gdy wi臋zie艅 opu艣ci艂 cel臋 i dosta艂 si臋 na dach zamku. Stamt膮d spu艣ci艂 si臋 na drabinie zrobionej ze sznur贸w poza mury warowni. Zbieg艂 do Krakowa.

Innym znanym wi臋藕niem zamku K艂odzko by艂 mo偶now艂adca 艣l膮ski Jan Ulryk (Hans Urlich) Schaffgotsch, w艂a艣ciciel zamku Chojnik, kt贸remu jednak nie uda艂o si臋 uciec. Oskar偶ony o bunt przeciwko cesarzowi zosta艂 pozbawiony maj膮tku i stracony w 1635 roku w Ratyzbonie. By艂 genera艂em w s艂u偶bie Albrechta von Wallensteina, g艂贸wnego dow贸dcy wojsk habsburskich. Gdy ten podni贸s艂 bunt przeciw cesarzowi i zosta艂 skrytob贸jczo zamordowany, Schaffgotsch do ko艅ca pozosta艂 mu wierny i nie ukorzy艂 si臋 przed cesarzem jak wi臋kszo艣膰 armii Wallensteina.

W kolejnym stuleciu z wi臋藕ni贸w, ju偶 nie zamku lecz twierdzy, wyr贸偶nia si臋 baron Frederick von Trenck, ulubieniec pruskiego kr贸la Fryderyka II. Przesta艂 nim by膰 gdy na jaw wyszed艂 romans barona z siostr膮 kr贸la - Ameli膮. Monarcha wykorzysta艂 wybuch 2. wojny 艣l膮skiej aby oskar偶y膰 Trencka o spiskowanie z wrogiem. Osadzono go w twierdzy w 1745 roku. Dysponuj膮c sporymi 艣rodkami podejmowa艂 kilka pr贸b ucieczki. Jedna z nich po spuszczeniu si臋 na linie zrobionej z po艣cieli sko艅czy艂a si臋 w zbiorniku na odchody! Jednak po 1,5 roku niewoli uda艂o mu si臋 skutecznie przekupi膰 jednego z oficer贸w, kt贸ry pozostawi艂 otwart膮 na wigilijn膮 noc cel臋 i razem obezw艂adniaj膮c wartownik贸w uciekli z twierdzy. Po艣cig zda艂 si臋 na nic. 艢l膮zacy nienawidz膮cy Prusak贸w pomogli uciekinierom przedosta膰 si臋 do granicy w Radkowie.

Uwi臋ziony w K艂odzku by艂 r贸wnie偶 Wojciech K臋trzy艅ski, polski historyk, dyrektor Zak艂adu Narodowego im. Ossoli艅skich we Lwowie. Urodzony jako Adalbert von Winkler odkry艂 polskie korzenie i przywr贸ci艂 zapomniane rodowe nazwisko. Zaanga偶owa艂 si臋 w dzia艂alno艣膰 patriotyczn膮, krzewienie polsko艣ci w Prusach, bra艂 udzia艂 w powstaniu styczniowym. W 1863 roku Prusacy postawili mu zarzut zdrady stanu. Cho膰 w procesie zosta艂 uniewinniony i tak sp臋dzi艂 w k艂odzkim wi臋zieniu 1 rok. Na cz臋艣膰 Wojciecha K臋trzy艅skiego po 1945 roku mazurskiemu miastu Rastembork nadano nazw臋 K臋trzyn.

艢wi膮teczny okres sprzyja艂 ucieczkom z twierdzy. Na prze艂omie 1911 i 1912 roku g艂o艣no by艂o o brawurowej ucieczce kapitana Karola (Charles) Luxa, oficera wywiadu wojskowego. Zosta艂 on skazany na 6 lat za rzekom膮 dzia艂alno艣膰 szpiegowsk膮, konkretnie instalacji sterowc贸w (zeppelin贸w). Polega艂a ona podobno na narysowaniu na kartce sterowca! Lux przesiedzia艂 ponad rok w twierdzy, ale utrzymywa艂 tajny kontakt z francuskimi oficerami i d艂ugo oraz precyzyjnie planowa艂 sw膮 ucieczk臋. Pozostawa艂o to niezauwa偶one, bo mimo i偶 korespondencja wi臋藕ni贸w by艂a czytana, to kontrol臋 oszukiwano pisz膮c tajn膮 cz臋艣膰 list贸w bezbarwnym atramentem. Lux otrzymywa艂 paczki z gazetami zawi膮zane sznurem, kt贸ry gromadzi艂 i wykorzysta艂 do zrobienia grubej liny. Z kolei w grubych ksi膮偶kach przemycano mu pieni膮dze i narz臋dzia. 27 grudnia Lux wy艂ama艂 dwoje drzwi, przepi艂owa艂 krat臋 okienn膮, spu艣ci艂 si臋 po linie z okna, przeczo艂ga艂 przez ogrody i dotar艂 do wysokiej kraty strze偶onej przez stra偶nik贸w. Czeka艂 cierpliwie a偶 oddal膮 si臋 cho膰 na chwil臋 i gdy odeszli na 10 metr贸w przeskoczy艂 krat臋. Za murami twierdzy czeka艂 na niego samoch贸d, kt贸ry dowi贸z艂 go do granicy austriackiej. Stamt膮d bez problemu dosta艂 si臋 poci膮giem do Pary偶a, gdzie ju偶 2 stycznia paryskie gazety opisywa艂y jego wyczyn. Prasa w Europie, r贸wnie偶 w Polsce, zrobi艂a z kapitana Luxa bohatera, a Niemc贸w bezlito艣nie wy艣miewa艂a. Robi艂 to i sam Lux, bo swoje przygody opisa艂 w ksi膮偶ce. Mimo prze艣miewczego charakteru, niezwykle trafnie i z powag膮 przestrzega艂 w niej przed charakterem narodowym Niemc贸w, ich but膮, arogancj膮 i poczuciem wy偶szo艣ci. Ksi膮偶ka do dzi艣 jest wznawiana i powszechnie dost臋pna (w j臋zyku francuskim).

Ok艂adka pisma z 1912 r.Ok艂adka ksi膮偶ki z XIX w.
Kapitan Lux uciekaj膮cy z twierdzy k艂odzkiej na ok艂adce paryskiej gazety z 1912 roku oraz ok艂adka wsp贸艂czesnego wydania jego wspomnie艅, r贸wnie偶 z rysunkiem z tego pisma z 1912 r.


W okresie I wojny 艣wiatowej w twierdzy K艂odzko wi臋ziony by艂 przez Niemc贸w za odmow臋 kolaboracji Adolf (Adolphe) Max - burmistrz Brukseli. Po p贸藕niejszej ucieczce z innego wi臋zienia w niemieckim Goslar, zosta艂 uznany w Belgii za bohatera narodowego.



Poczt贸wka z K艂odzka z 1920 r.
Poczt贸wka z widokiem K艂odzka i twierdzy z ok. 1920 roku - widok z Owczej G贸ry

Poczt贸wka przedwojenna
Przedwojenna poczt贸wka z panoram膮 K艂odzka



K艂odzko na poczt贸wce z 1910 r.
Poczt贸wka z widokiem K艂odzka z twierdz膮 z ok. 1910 roku


Plany i rekonstrukcje


Plan zamku K艂odzko
Unikatowy plan zamku w K艂odzku sfotografowany na starej ekspozycji w twierdzy. Nie podano 偶adnej daty, ale wygl膮da na okres po roku 1622 (jest ju偶 szaniec Florian).
A - zamek g贸rny, B - zamek dolny, C - fortyfikacje, 1,2 - dziedzi艅ce zamku g贸rnego, 3 - dziedziniec zamku dolnego, 4 - brama na zamek g贸rny, 5 - pierwsza studnia zamkowa, 6 - druga studnia, 7 - wi臋zienie, 8 - brama dolna, 9 - ko艣ci贸艂 zamkowy ("Poga艅ski")

Plan  K艂odzka w XV w.
Plan K艂odzka na pocz膮tku XV wieku wg W艂adys艂awa Dziewulskiego: 1 - ratusz, 2 - ko艣ci贸艂 parafialny, 3 - komandoria joannit贸w, 4 - 艂awy mi臋sne, 5 - kolegiata i klasztor augustian贸w, 6 - ko艣ci贸艂 zamkowy ("Poga艅ski"), 7 - wie偶a Poga艅ska, 8 - szpital i ko艣ci贸艂 艣w Jerzego, 9 - klasztor franciszkan贸w, 10 - ko艣ci贸艂 艣w. Wac艂awa
A - brama Czeska, B - brama Zielona, C - furta 艁azienna, D - brama Mostowa, E - furta Wodna, F - brama Z膮bkowicka zewn臋trzna, G - brama Z膮bkowicka wewn臋trzna

Plan K艂odzka w 1622 r.
Przypuszczalny plan K艂odzka w 1622 roku. Grafika z 2. po艂owy XIX wieku z dzie艂a Hugona von Wiesego. A - zamek g贸rny, B - zamek dolny, C - teren klasztoru i kolegiaty jezuickiej (wcze艣niej augustia艅skiej), D - drugi zamek dolny
1 - Brama Z膮bkowicka, 2 - ma艂y szaniec Wac艂aw, 3 - du偶y szaniec Wac艂aw, 4 - ratusz.

Plan K艂odzka z 1737 r.
Plan F. A. Pompejusa. Miasto i twierdza w 1737 r.

Widok  miasta w 1737 r.
K艂odzko z lotu ptaka w 1737 r, zgodne z powy偶szym planem wg F. A. Pompejusa. Grafika z 2. po艂owy XIX wieku.
Opisy wybranych obiekt贸w wg Pompejusa: 1 - kaplica forteczna, 2 - zbrojownia, 3 - kazamaty (?), 4 - ratusz, 15 - ko艣ci贸艂 farny, 16 - kolegium jezuickie, 17 - magazyny zaopatrzenia twierdzy, 18 - szpital wojskowy, 19 - ko艣ci贸艂 i klasztor franciszka艅ski, 26 - ko艣ci贸艂 i klasztor minoryt贸w.

Struktura twierdzy K艂odzko
Schemat struktury Twierdzy K艂odzko (bez reduty 呕uraw) 鈥 opracowanie Katarzyna Drobek, Katarzyna Tkaczyk, Karol Knap

Fortyfikacje  K艂odzka w 1786 r.
Fortyfikacje K艂odzka w 1786 roku z dzia艂a Grzegorza Podrucznego "Twierdza K艂odzko Monografia historyczna" Wydawnictwo Avalon
MUR - 艣redniowieczny mur z 2 basztami wychodz膮cy z zamku do Bramy Z膮bkowickiej, 1 - Don偶on, 2 - Przeciwstra偶, 3 - Bastion Wysoki, 4 - Bastion Wie偶owy, 5 - Bastion Niski, 6 - Bastion Alarmowy, 7 - Brama Tumska, 8 - Kurtyna Tumska, 9 - Kleszcze Tumskie, 10 - Bastion Orze艂, 11 - Bastion Dzwonnik (Schellenbauer), 12 - Przeciwstra偶 Or艂a, 13 - Redita Or艂a, 14 - Luneta Or艂a, 15 - Droga kryta Or艂a, 16 - Wysoki Redan, 17 - Wielkie Kleszcze, 18 - Bastion Wac艂awa, 19 - Bastion Ludmi艂a, 20 - Bastion Jab艂onka, 21 - Rawelin Polny, 22 - Rawelin Jab艂onka, 23 - Droga kryta, 24 - Brama Polna, 25 - Droga kryta przed Jab艂onk膮, 26 - Flesza 呕urawia, 27 - Komunikacja 呕urawia, 28 - Reduta 呕uraw, 29 - Ma艂e Kleszcze, 30 - Bastion Czeski, 31 - Bastion Zielony, 32 - Luneta, 33 - Bastion M艂y艅ski, 34 - Bastion Farbiarki, 35 - Droga kryta, 36 - Ko艣ci贸艂 - kaponiera, 37 - Przedmo艣cie - Szaniec Panie艅ski, 38 - Wr贸bli Szaniec, 39 - Bastion Frnaciszka, 40 - Kurtyna Piekarska, 41 - Most 艢luzowy, 42 - Kazamata Wysokiej Korony, 43 - Wysoka Korona, 44 - Niska Korona, 45 - Enwelopa, 46 - Droga kryta, 47 - Podkowa, 48 - Bastion Teresy, 49 - Flesza Nowa, 50 - Flesza Goszycka, 51 - Flesza Wodna, 52 - Flesza Wojciechowicka, 53 - Linia 艂膮cz膮ca flesz臋 wojciechowick膮 z folwarkiem Marxa, 54 - Nowa Bateria, 55 - Mur ze strzelnicami, 56 - Brama Czeaska, 57 - Brama Zielona, 58 - Brama Mostowa, 59 - Brama Wodna, 60 - Wewn臋trzna Brama Z膮bkowicka, 61 - Zewn臋trzna Brama Z膮bkowicka, 62 - Brama 艢luzowa, 63 - Brama Teresy, 64 - Koszary przy murze miejskim, 65 - Koszary artylerii i forteczne uj臋cie wody 66 - Zielone Koszary, 67 - Magazyn Zbo偶owy, 68 - 呕贸艂te Koszary, 69 - Piekarnia


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Pierwszym obiektem warownym na Zamkowym Wzg贸rzu w K艂odzku by艂 czeski drewniany gr贸d (X wiek), przechodz膮cy okresowo w czasie zmaga艅 polsko-czeskich w XI stuleciu w polskie r臋ce. Gr贸d spali艂 ksi膮偶臋 czeski Sobies艂aw. Odbudowa艂 go, ju偶 jako kr贸l, w formie grodu, kt贸ry w literaturze bywa uznawany za zamek. Posiada艂 on cz臋艣膰 g贸rn膮 i doln膮, zabudow臋 mieszkaln膮 z wie偶膮, trzy dziedzi艅ce, ko艣ci贸艂 zamkowy (nazywany "Poga艅skim"), 2 studnie, fos臋. By艂 siedzib膮 starost贸w i kasztelan贸w. Na prze艂omie XIII i XIV wieku budowla ta zosta艂a przebudowana w murowany zamek.

Panorama K艂odzka z XVI w.Powi臋kszenie zamku
Najstarszy widok K艂odzka i powi臋kszenie zamku na ma艂o precyzyjnej panoramie miasta z lat 1537-38 wykonanej podczas podr贸偶y palatyna Otto Heinricha (Ottheinricha) Wittelsbacha po Europie.
ozdoba
艢w. Wojciech
W 981 roku gr贸d k艂odzki by艂 prawdopodobnie w艂asno艣ci膮 S艂awnika, ojca 艣w. Wojciecha, jednego z g艂贸wnych patron贸w Ko艣cio艂a i Polski. Wojciech musia艂 wi臋c tu cz臋sto przebywa膰, dzi艣 jego gr贸b w katedrze gnie藕nie艅skiej jest najstarszym miejscem pielgrzymkowym w Polsce.

punktor 981 r. - pierwsza wzmianka w dokumentach o grodzie k艂odzkim
punktor 1114 r. - spalenie grodu i jego odbudowa 15 lat p贸藕niej przez kr贸la Sobies艂awa
punktor 1169 r. - w akcie nadania ziem joannitom przez kr贸la czeskiego Wac艂awa, wymieniony jest Groznata - pierwszy znany kasztelan k艂odzki
punktor 1183 r. - w grodzie k艂odzkim staje nowy ko艣ci贸艂 艣w. Wac艂awa
punktor1278 r. - do 1341 roku (z przerwami) ziemia k艂odzka sta艂a si臋 lennem Piast贸w 艣l膮skich. By膰 mo偶e wtedy ksi膮偶臋 Henryk IV Prawy (Probus) dokona艂 przebudowy siedziby. Uznaje si臋, 偶e od pocz膮tku XIV stulecia w K艂odzku istnieje ju偶 w pe艂ni murowany zamek

Zamek w XVII w.
Zamek w XV w.
Wg podpisu K艂odzko ok. 1500 roku wg F. A. Pompejusa (grafika z 1862 r.) i powi臋kszenie zamku. W rzeczywisto艣ci widok oparty na XVII-wiecznej panoramie Meriana.
G - zamek g贸rny, D - zamek dolny, 2D - drugi zamek dolny, 1 - klasztor i kolegiata jezuit贸w (wcze艣niej augustian贸w), 2 - basteja, 3 - ko艣ci贸艂 zamkowy ("Poga艅ski", p贸藕niej 艣w. Marcina)


Zamek w XVII w. wg Meriana
Zamek na panoramie K艂odzka Matth盲usa Meriana z 1650 roku. Jest to "matka" wielu grafik i prac przedstawiaj膮cych dawne K艂odzko, bardzo r贸偶nie datowanych. Co ciekawe nawet datowanie orygina艂u wydaje si臋 b艂臋dne, bo wida膰 na nim przyzamkowy ko艣ci贸艂 i klasztor jezuit贸w (nr 4), kt贸ry zosta艂 rozebrany w 1627 roku!
Zastanawiaj膮ce jest po艂o偶enie dw贸ch obiekt贸w: nr 2 - Wie偶a "Poga艅ska", nr 3 - Ko艣ci贸艂ek "Poga艅ski". Nawi膮zuj膮 do tej samej nazwy, a s膮 po艂o偶one w sporym oddaleniu od siebie.

punktor 1349 r. - arcybiskup praski Arnoszt (Arnestus) z Pardubic sprowadzi艂 do K艂odzka augustian贸w. Ufundowa艂 im ko艣ci贸艂 - kolegiat臋 i klasztor na stoku G贸ry Zamkowej (od strony po艂udniowo - zachodniej)
punktor 1388 r. - burgrabim zamku k艂odzkiego, a jednocze艣nie starost膮 by艂 Stefan Poduszka
punktor 1421 r. - starost膮 k艂odzkim zosta艂 Puta z Czastolowic, zaciek艂y przeciwnik husyt贸w.
punktor 1428 r. - husyci pustoszyli ziemi臋 k艂odzk膮, ale K艂odzka nie dali rady zdoby膰. W obronie miasta i zamku ws艂awi艂 si臋 Henryk - przeor augustian贸w z przyzamkowego klasztoru. P贸藕niej, ilekro膰 oddzia艂y husyckie przemierza艂y ziemi臋 k艂odzk膮 zawsze ju偶 omija艂y K艂odzko.
punktor 1458 r. - kr贸l Czech Jerzy z Podiebradu og艂osi艂 K艂odzko samodzielnym hrabstwem
ozdoba
Odwiedziny kr贸la
10 sierpnia 1472 roku na k艂odzkim zamku zatrzyma艂 si臋 kr贸l W艂adys艂aw Jagiello艅czyk wraz ze 艣wit膮 licz膮c膮 ponad 9 tysi臋cy os贸b!!

punktor 1470 r. - wojska kr贸la Macieja Korwina podesz艂y pod K艂odzko, ale zamku nie zdo艂a艂y zdoby膰. Spalono tylko przedmie艣cia
punktor 1472 - burgrabim zamku by艂 ksi膮偶臋 Henryk Zi臋bicki (Starszy) z dynastii Podiebrad贸w
punktor 1485 r. - kolejnym burgrabim by艂 Jacob Stanke von Koritau.
punktor prze艂om XV/XVI w. - zamek ufortyfikowano dwiema bastejami od p贸艂nocy i po艂udnia

K艂odzko na starym drzeworycie
Drzeworyt sztorcowy z widokiem K艂odzka podpisany "z roku 1532". Prawdopodobnie jednak autorem jest Theodor Blattbauer, kt贸ry tworzy艂 w 2. po艂owie XIX wieku i przedstawiony widok jest albo jego fantazj膮, albo zosta艂 藕le podpisany. Kompletnie nie zgadza si臋 z poprzedni膮 panoram膮 palatyna Otto Heinricha, a fortyfikacje s膮 ju偶 bastionowe. Przedstawia raczej K艂odzko z XVI/XVII stulecia, po przebudowie renesansowej

K艂odzko ok. 1650 r.
Podobny widok K艂odzka z 1650 roku na rycinie G. Bodenehra. W tym przypadku data mo偶e si臋 zgadza膰.

punktor 1526 r. - hrabstwo k艂odzkie przesz艂o pod zwierzchnictwo Habsburg贸w
punktor od 1556 r. - ksi膮偶臋 Ernest Bawarski "reaktywowa艂" porzucony ko艣ci贸艂 "Poga艅ski". Budowl臋 wyposa偶ono na nowo, aby s艂u偶y艂 ksi膮偶臋cemu dworowi. Ponownie odprawiano nabo偶e艅stwa.
punktor od 1557 r. - rozbudowa warowni w stylu renesansowym. Od strony p艂d.-zach., mi臋dzy murem zamkowym, a ko艣cio艂em augustian贸w zbudowano drugi zamek dolny z fortyfikacjami bastejowymi. Pracami kierowa艂 Lorenz Krischke, nadworny architekt ksi臋cia Ernesta Bawarskiego. A偶 do XX wieku, w zamku, a p贸藕niej twierdzy funkcjonowa艂o r贸wnie偶 wi臋zienie.
punktor 1595 r. - na mocy dekretu papie偶a Klemensa VIII zgromadzenie augustia艅skie w K艂odzku zosta艂 rozwi膮zane, a jego budynki przesz艂y na w艂asno艣膰 jezuit贸w. Tak sta艂o si臋 z kolegiat膮 i klasztorem przyzamkowym. Wywo艂a艂o to wielkie niezadowolenie mieszczan, kt贸rzy zablokowali budynki stra偶膮 i poprosili o interwencj臋 cesarza w celu przywr贸cenia augustian贸w. Cesarz w ostrej odpowiedzi odm贸wi艂
punktor 1618 r. - w czasie wojny trzydziestoletniej Czechy wraz z hrabstwem k艂odzkim opowiedzia艂y si臋 za Rzesz膮 i Uni膮 Protestanck膮 palatyna re艅skiego Fryderyka V. K艂odzko sta艂o si臋 mocnym punktem oporu wobec katolickiej Austrii Habsburg贸w. Jezuit贸w wydalono z K艂odzka. Protestancki burgrabia zamku Johann Semling nakaza艂 sprzeda膰 wszystko co mia艂o jak膮艣 warto艣膰 (np. sprzeda艂 dwa dzwony do Bystrzycy K艂odzkiej za 30 talar贸w) w maj膮tku jezuickim i przeznaczy膰 na 偶o艂d dla wojska. Kolegiata zosta艂a sprofanowana, zdeptano relikwie, spalono obrazy, stare ksi臋gi, wywleczono zw艂oki z krypt aby je ograbi膰. Budynki ko艣cielne jezuit贸w zacz臋艂y pe艂ni膰 funkcje stajni i magazyn贸w.
punktor 1620 r. - rozbudowa fortyfikacji zamkowych i miejskich, powsta艂y pierwsze sza艅ce i bastiony ziemne, zw艂aszcza od p贸艂nocy.
punktor 1621 r. - w grudniu odprawiono ostatni膮 msz臋 w ko艣ciele 艣w. Wac艂awa. By艂 on ju偶 odgrodzony sza艅cem. Kilka miesi臋cy p贸藕niej w celu lepszego ufortyfikowania zamku ko艣ci贸艂 ca艂kowicie rozebrano do fundament贸w. Potem na jego miejscu Austriacy postawili bastion.
punktor 1622 r. - wojsko Habsburg贸w zdoby艂o K艂odzko, niszcz膮c zabudow臋 zamkow膮 artyleri膮. Austriacy naprawili wszelkie zniszczenia i rozpocz臋li prace zmierzaj膮ce do zast膮pienia zamku nowoczesn膮 twierdz膮. Pocz膮tkowo realizowano plany Walentego S盲bischa - znanego fortyfikatora z Wroc艂awia. Rozpocz臋to budow臋 nowych murowanych fortyfikacji, kt贸re zast膮pi艂y pruskie, m.in. sza艅c贸w: Krzy偶owego i 艢w. Floriana tworz膮cych tzw. "Ma艂y Szaniec". P贸艂nocn膮 stron臋 zabezpieczono 艂膮cz膮c 3 bastiony w szaniec koronowy zwany Dzie艂em Koronowym. Mury zamkowe wci膮偶 jeszcze istnia艂y, a prace posuwa艂y si臋 powoli. Zamek dolny zosta艂 w艂膮czony w wewn臋trzny obw贸d obronny.


A - zamek g贸rny, B  - zamek g贸rny po po偶arze, 
C - Wie偶a Poga艅ska,
 d - stary budynek zamkowy z  Zielon膮 Sal膮,
 e - zamek dolny,
 f - budynek ksi臋cia Ernesta Bawarskiego (dzier偶awca Hrabstwa K艂odzkiego, mieszka艂 na zamku od 1549 r.),
g - ko艣ci贸艂ek zamkowy ('Poga艅ski', p贸藕niej 艣w. Marcina),
 h - Brama Dolna  (艂膮cz膮ca zamek z miastem), 
J - sza艅ce  Wac艂awa,
 K - wie偶a klasztoru jezuit贸w, 
L - kolegiata,
M - stare kolegium,
 N - nowy kolegium, 
O - dworek ziemia艅ski,
 P - wie偶a ratusza,
 Q - rynek miejski,
 R - ko艣ci贸艂 farny, 
S - siedziba komtura k艂odzkich joannit贸w,
 T - Szko艂a i plebania,
V - Brama Z膮bkowicka, 
 W - system zaopatrywania  w wod臋 zamku,
  X - m艂yn dolny,
 Y - Brama Wodna,
 Z - Brama Mostowa,
 AA - 艂a藕nia, 
BB - furta do  艂a藕ni,
 CC - Brama Klesza, p贸藕niej Brama Zielona, 
DD - Brama Czeska,
EE - podw贸jny mur miejski z fos膮,
FF - klasztor minoryt贸w,
GG - szpital klasztorny franciszkan贸w,
 hh - szaniec dragon贸w przy szpitalu,
 ii - przedmie艣cia przed Bram膮 Z膮bkowick膮,
KK - kana艂 m艂y艅ski,
LL - rzeka Nysa K艂odzka, 
MM - m艂yn g贸rny i system zaopatrywania  w wod臋 miasta,
NN - ob贸z wojsk 艣l膮skich  na D臋bowej G贸rze,
OO - ob贸z wojsk cesarskich  na Owczej G贸rze,
PP - ob贸z wojsk holenderskich ksi膮偶膮t Nassau,
QQ - ob贸z wojsk morawskich,
RR - ob贸z czaszek (?),
SS - ob贸z czeski,
TT - podw贸jny mur miejski z fos膮 od zamku do Bramy Z膮bkowickiej.
Obl臋偶enie K艂odzka w 1622 roku wg naocznego 艣wiadka - lutera艅skiego pastora Georgiusa Aeluriusa. Bardzo specyficzne przedstawienie miasta oraz zamku w dw贸ch wersjach czasowych i z przeciwnych stron 艣wiata. Po lewej na g贸rze zamek przed atakiem Austriak贸w, po prawej na g贸rze zamek od drugiej strony, broni si臋 jeszcze, ale jest ju偶 zniszczony (budynki z blankami, to budowle zamkowe ze spalonymi dachami). Wida膰 偶e najbardziej zniszczony jest zamek g贸rny.
[kliknij w obrazek, aby zobaczy膰 powi臋kszenie z opisami]
ozdoba
Wojna trzydziestoletnia
Gdy w 1618 roku hrabstwo k艂odzkie wypowiedzia艂o pos艂usze艅stwo Habsburgom, 4 lata p贸藕niej cesarz Austrii wys艂a艂 pot臋偶n膮 armi臋 sojusznicz膮, kt贸ra mia艂a zako艅czy膰 bunt. K艂odzko bowiem jako ostatnie trwa艂o jeszcze przy elektorze Palatynatu Fryderyku V, kt贸rego obrano kr贸lem Czech.
Fryderyk wys艂a艂 do K艂odzka hrabiego Thurna, aby przej膮艂 dow贸dztwo nad obron膮 warowni. Do dyspozycji oddano mu nieca艂e 1300 偶o艂nierzy. Oddzia艂y austriackie pod dow贸dztwem hr. Filipa Rudolfa von Liechtensteina mia艂y prawie 20-krotn膮 przewag臋 liczebn膮 i liczn膮 artyleri臋. Thurn najpierw kaza艂 spali膰 przedmie艣cia, aby nie mogli je wykorzysta膰 Austriacy. By艂o to fatalne posuni臋cie, poniewa偶 ogie艅 rozprzestrzeni艂 si臋 na miasto, a nawet si臋gn膮艂 zamku. Po偶ar trwa艂 4 dni. Austriacka artyleria dope艂ni艂a dzie艂a zniszczenia. Miasto leg艂o w gruzach, zamek ogarn膮艂 wielkie po偶ar. Za艂oga zosta艂a zmuszona do poddania si臋. Zdobycie K艂odzka na dworze cesarskim zosta艂o uznane za du偶y sukces, hrabia Liechtenstein zosta艂 nast臋pnie starost膮 k艂odzkim i komendantem zamku.
W walkach o K艂odzko brali udzia艂 r贸wnie偶 Polacy z najemnego oddzia艂u "Lisowczyk贸w". Zostali wys艂ani prze cesarza aby "poskromi膰 bunt heretyk贸w i herezji".


punktor 1627 r. - zawali艂a si臋 cz臋艣膰 zamku oraz wie偶a kolegiacka po wybuchu zmagazynowanego w niej prochu. Na skutek tego 艣wi膮tynia zosta艂a ostatecznie rozebrana. Odratowano za to ko艣ci贸艂ek "Poga艅ski", kt贸ry zosta艂 opuszczony i ogo艂ocony po zapanowaniu w K艂odzku luteranizmu. Nabo偶e艅stwa odprawiali jezuici
punktor 1664 r. - od po艂udniowego zachodu postawiono bastion Dzwonnik, star膮 bastej臋 zast膮piono bastionem Alarmowym
punktor 1670 r. - kurtyny dzie艂a koronowego zosta艂y os艂oni臋te rawelinami: Polnym i Jab艂onki
punktor po 1680 r. - nast臋pne rozbudowy projektowa艂 w艂oski architekt Jakub Carove. Zamek g贸rny zamieniony zosta艂 na koszary. Powsta艂y nowe p贸艂bastiony (kleszcze) od zachodu: Orze艂 i Tumski
punktor pocz. XVIII w. - ko艣ci贸艂 "Poga艅ski" zacz膮艂 by膰 oficjalnie nazywany ko艣cio艂em 艣w. Marcina. Poddano go pracom remontowym
punktor 1742 r. - efektem przegranej przez Austri臋 I wojny 艣l膮skiej, K艂odzko na mocy pokoju wroc艂awskiego przesz艂o pod panowanie Prus. W twierdzy ca艂y czas prowadzono prace fortyfikacyjne, w tym czasie budowano rawelin mi臋dzy bastionami Wac艂aw i Dzwonnik
punktor lata 1743-1750 - rozbudowa twierdzy wg plan贸w Gerharda Korneliusza Wallrave'a o nowe dzie艂a obronne, kazamaty, kilkupoziomowe chodniki minerskie i kontrminerskie (do unieszkodliwia podkop贸w i chodnik贸w minowych wroga), przeciwstra偶e i s艂oniczo艂a (wa艂y przez bastionami ze stanowiskami dla artylerii i piechoty). Twierdza zyska艂y nowy zewn臋trzny obw贸d obronny. Na pobliskiej Owczej G贸rze powsta艂 fort pomocniczy.
punktor 1756 r. - na wzniesieniu D臋bowa G贸ra (Eichberg) powsta艂a charakterystyczna reduta 呕uraw, pod艂u偶na fortyfikacja w kszta艂cie lunety, wychodz膮ca na p贸艂nocne przedpole twierdzy, maj膮ca zapobiec regularnemu obl臋偶eniu.
punktor 1760 r. - mimo prac zakrojonych na tak pot臋偶n膮 skal臋, podczas III wojny 艣l膮skiej, Austriacy zdobyli K艂odzko szturmem, przy niewielkich stratach
punktor 1763 r. - na mocy pokoju w Hubertusburgu K艂odzko po 3 latach wr贸ci艂o do Prus. Wkr贸tce z rozkazu kr贸la Fryderyka II Wielkiego ruszy艂y prace modernizuj膮ce i przebudowuj膮ce twierdz臋.

Panorama K艂odzka w 1700 r.
Zbli偶enie na zamek
K艂odzko w 1700 roku i powi臋kszenie zamku z dzie艂a Josepha K枚glera wydanego w 1841 r.

ozdoba
Obl臋偶enie K艂odzka w 1760 r.
Latem 1760 roku nast膮pi艂o zdobycie K艂odzka szturmem przez wojska austro-w臋gierskie. Wydarzenie to odbi艂o si臋 szerokim echem w ca艂ej Europie, bo twierdza by艂a uznawana za jedn膮 najsilniejszych w tej cz臋艣ci kontynentu. Obl臋偶enie rozpocz臋艂o si臋 formalnie 6 czerwca, ale de facto by艂o to tylko zablokowanie K艂odzka - cesarskie oddzia艂y otoczy艂y miasto i twierdz臋 艂a艅cuchem posterunk贸w. G艂贸wnodowodz膮cym operacji przeciw Prusom by艂 genera艂 Ernst Gideon Loudon, ale na miejscu dow贸dztwo sprawowa艂 chorwacki genera艂 Josip Kazimir Dra拧kovi膰. Si艂y otaczaj膮ce K艂odzko zmienia艂y si臋, liczy艂y od 5 do kilkunastu tysi臋cy, w zale偶no艣ci od potrzeb na innych frontach III wojny 艣l膮skiej. Twierdzy broni艂 pu艂kownik Bartholom盲us d'O i jego zast臋pca pu艂kownik Quadt. Mieli oni do dyspozycji 3200 偶o艂nierzy i 200 dzia艂.
Opis za legend膮 z mapy: 
A - twierdza g艂贸wna,
B - twierdza Owcza G贸ra,
C - ufortyfikowane miasto,
D - przedmie艣cia, kt贸re mo偶na zala膰 wod膮,
E - pozycje wojsk austro-w臋gierskich do os艂ony obl臋偶enia,
F - miejsce gdzie noc膮 20 lipca genera艂 Draskovitz wykona艂 pierwsze okopy,
G - oddzia艂 wojska rozci膮gni臋ty na d艂ugo艣ci 2,2 km w pobli偶u p贸艂nocnego stoku twierdzy 
H - baterie artylerii, kt贸re ostrzela艂y twierdz臋 26 lipca.
       kliknij aby powi臋kszy膰
W po艂owie lipca og艂oszono koncentracj臋 wojsk pod K艂odzkiem, po czym przyby艂y g艂贸wne si艂y artyleryjskie pod dow贸dztwem austriackiego genera艂a von Harscha. To da艂o pocz膮tek przygotowaniom do szturmu. Noc膮 z 20 na 21 lipca Dra拧kovi膰 kaza艂 wykona膰 okop na zach贸d od twierdzy, kt贸ry w ci膮gu 6 dni zosta艂 poprowadzony 2 g艂贸wnymi odcinkami na p贸艂nocny wsch贸d i po艂udniowy wsch贸d.
Pocz膮tkowo 3000 austriackich kopaczy pracowa艂o w ukryciu pod os艂on膮 nocy, do czasu gdy pijany oficer podszed艂 pod mury i zacz膮艂 krzycze膰 "Oto jeste艣my!". Od tej pory wszyscy oficerowie cesarscy musieli sta膰 z szablami i pilnowa膰, aby robotnicy kopali pod pruskim ostrza艂em. 25 lipca roz艂o偶ono baterie dzia艂 na pozycjach gotowych do ostrza艂u twierdzy. Na plac boju przyby艂 sam genera艂 Loudon, by przej膮膰 dowodzenie. Dzie艅 p贸藕niej rozpocz臋to ostrza艂 oraz szturm. Twierdz臋 bombardowa艂o 114 dzia艂, miasto oszcz臋dzano. Skupiono si臋 przede wszystkim na bastionie Dzwonnik. Gdy wybuch艂a na nim skrzynia z prochem, obro艅cy wystraszyli si臋 i偶 wkr贸tce ogie艅 dojdzie do wi臋kszego sk艂adowiska prochu i zamiast gasi膰 po偶ar, uciekli. Z powodu g臋stego ostrza艂u obrona twierdzy odpowiada艂a jedynie s艂abym ogniem, a po 4 godzinach umilk艂a prawie ca艂kowicie - broni艂 si臋 jeszcze tylko rawelin przy Bramie Polnej. Zosta艂 on odizolowany, a atakuj膮cy uformowali dwa 300-osobowe oddzia艂y ochotnik贸w do odbijania dalszych sza艅c贸w twierdzy. Ochotnicy byli dodatkowo motywowani dodatkowymi dukatami z prywatnych zasob贸w genera艂贸w Loudona i Dra拧kovicia. By膰 mo偶e dlatego sprawnie zdobyli redut臋 呕uraw, na co Austriacy wcieleni do armii pruskiej zacz臋li rzuca膰 muszkiety i masowo przechodzi膰 na stron臋 atakuj膮cych. Obro艅cy pod komend膮 p艂k. Quadta zgromadzili swoje si艂y w twierdzy pomocniczej Owcza G贸ra. Przebywaj膮cy wtedy w mie艣cie komendant d'O rzuci艂 wtedy do walki wszelkie rezerwy pruskie jakie mia艂 do dyspozycji, ale nic to ju偶 nie da艂o. Prusacy uciekali we wszystkie strony i wkr贸tce ostatni obro艅cy zostali otoczeni i wzi臋ci do niewoli. Po 6 godzinach walk d'O podda艂 twierdz臋 g艂贸wn膮, a godzin臋 p贸藕niej to samo zrobi艂 Quadt z twiedz膮 Owcza G贸ra.
Straty Austriak贸w w dniu szturmu wynios艂y zaledwie 64 zabitych i 138 rannych. Og贸lne straty ca艂ej operacji zdobycia K艂odzka oszacowano na 400 ludzi. Przej臋to ogromne zapasy twierdzy, w tym 2300 ton m膮ki, 40 tysi臋cy kul armatnich, 10 tysi臋cy bomb i 200 ton prochu strzelniczego!
Po wojnie K艂odzko zaj膮艂 gen. Gaisruck i obsadzi艂 6400 lud藕mi. Dow贸dca obrony, pu艂kownik d'O, zosta艂 je艅cem wojennym. Gdy Austriacy go zwolnili Prusacy postawili przed s膮dem wojskowym i skazali na 艣mier膰. Genera艂 Dra拧kovi膰, odznaczony dopiero po艣miertnie Krzy偶em Komandorskim Orderu Marii Teresy, kaza艂 ozdobi膰 swoj膮 siedzib臋 rodow膮 - zamek Trako拧膰an (Chorwacja) - wielkimi freskami przedstawiaj膮cymi najwa偶niejsze epizody jego kariery wojskowej. Jednym z takich unikatowych dzie艂 jest obl臋偶enie K艂odzka, kt贸re do dzi艣 mo偶na zobaczy膰 w zamkowym muzeum.


punktor lata 1770-1774 - w tym czasie ostatecznie znikn臋艂y pozosta艂o艣ci po dawnym zamku. Pracami kieruje pruski pu艂kownik Ludwig von Regeler. Miejsce zamku g贸rnego i Ma艂ego Sza艅ca zaj膮艂 "Don偶on". By艂 to pot臋偶ny kleszczowy 艣r贸dszaniec z kazamatami, chroniony nasypami ziemnymi. W po艂udniowej cz臋艣ci posiada艂 wie偶膮 obserwacyjn膮. Za jego projekt odpowiada艂 Franz Ignacy Pinto. Don偶on sta艂 si臋 centraln膮 budowl膮 twierdzy i miejscem ostatniej obrony. Od strony miasta powsta艂y bastiony: Wysoki i Widokowy (Wie偶owy).
punktor lata 1771 - rozebrano ostatni budynek sakralny na G贸rze Zamkowej w K艂odzku - ko艣ci贸艂 艣w. Marcina. Wyposa偶enie przeniesiono do kolegium jezuit贸w w mie艣cie
punktor po 1774 r. - na planowanym rawelinie mi臋dzy bastionami Wac艂aw i Dzwonnik powsta艂 Wielki Redan - plac broni. Zmodernizowano te偶 niekt贸re bastiony oraz znacznie wzmocniono drog臋 do reduty 呕uraw wa艂ami,fos膮, kaponierami (budowla s艂u偶膮ca do ostrza艂u sko艣nego w dw贸ch przeciwleg艂ych kierunkach, zazwyczaj w fosie) i flesz膮 (szaniec do ostrza艂u podchodz膮cego wroga).
punktor 1807 r. - przez kilka miesi臋cy twierdza skutecznie broni艂a si臋 przed atakiem wojsk napoleo艅skich Hieronima Bonapartego (brata Napoleona). Dowodz膮cy obron膮 hrabia von Goetzen podpisa艂 jednak kapitulacj臋 aby uchroni膰 przed zniszczeniem miasto. Sk艂oni膰 do tego mog艂o tak偶e zatrucie wody w K艂odzku przez agent贸w Bonapartego. Nast膮pi艂o zawieszenie broni, Francuzi nie weszli nawet do miasta. Na mocy podpisanego rozejmu i pokoju w Tyl偶y, K艂odzko pozosta艂o w r臋kach pruskich
punktor 1808 r. - rozpocz臋to kolejne fortyfikowanie twierdzy. Dooko艂a miasta wybudowano 8 redut i dodatkowe forty
punktor po艂. XIX w. - zako艅czono ostatnie prace fortyfikacyjne na po艂udnie od twierdzy. Dostrze偶ono, i偶 jej militarne znaczenie sta艂o si臋 ju偶 tak nik艂e, 偶e postanowiono rozszerzy膰 jedynie funkcje wi臋zienne i magazynowe. Byli tu osadzeni m.in. powsta艅cy styczniowi.

Panorama miasta z 1737 r.
Zamek w 1737 r.
Panorama K艂odzka wg F. B. Werner z 1737 roku i zbli偶enie na zamek, kt贸ry jeszcze wyra藕nie odznacza si臋 na tle obwarowa艅

Zamek w XV w.
Ten sam autor wykona艂 ok. 膰wier膰 wieku p贸藕niej inny rysunek K艂odzka. Wida膰 zmiany jakie wprowadzili Prusacy w zamko-twierdzy
ozdoba
Czterej pancerni i pies
W 1970 roku w K艂odzku kr臋cono zdj臋cia do serialu "Czterej pancerni i pies". W ostatnim, 21. zatytu艂owanym "Dom", twierdza gra艂a cz臋艣膰 wyzwalanego i zaminowanego przez Niemc贸w miasta. Pokazany by艂 wjazd czo艂gu Rudy do twierdzy, cho膰 nie by艂o to normalnie mo偶liwe, bo brama jest za w膮ska. Zastosowano wi臋c trick, pokazano jak czo艂g podje偶d偶a do bramy, a kontynuacja sceny kr臋cona by艂a po przewiezieniu pojazdu innym wej艣ciem i podstawieniu go za bram臋. Na pami膮tk臋 filmowych epizod贸w zabytku , schody na Bastion Alarmowy, znane z kilku scen, nosz膮 nazw臋 Czterech Pancernych, a przy twierdzy stoi wypo偶yczony z Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie czo艂g T-34 - bli藕niaczy do serialowego "Rudego". Od 2019 roku w twierdzy k艂odzkiej odbywa si臋 cykliczna impreza "Nocny maraton Czterech pancernych i psa".


punktor lata 1940-1943 - nadal dzia艂a艂o tu ci臋偶kie wi臋zienie, a tak偶e miejsce ka藕ni i ob贸z pracy. Twierdza sta艂膮 si臋 fili膮 obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, umieszczano w niej je艅c贸w wojennych, dezerter贸w z armii niemieckiej i wszelkich wrog贸w niemieckiej "praworz膮dno艣ci".
punktor lata 1944-1945 - w twierdzy uruchomiono niemieck膮 fabryk臋 zbrojeniow膮 AEG. Pracowa艂o w niej niewolniczo 1500 polskich przymusowych robotnik贸w z 艁odzi.
punktor po 1945 r. - po wojnie obiekt zajmowa艂o polskie wojsko i wykorzystywa艂o na magazyny. Potem przekazano j膮 zak艂adom z bran偶y spo偶ywczej i budowlanej. G艂贸wn膮 cz臋艣膰 twierdzy zaj臋艂a wytw贸rnia tanich win.
punktor 1960 r. - twierdza zosta艂a wpisana do rejestru zabytk贸w i pozwolono zwiedza膰 j膮 turystom
punktor lata 90-te XX w. - rozpocz臋to prace porz膮dkuj膮ce i przystosowuj膮ce twierdz臋 dla potrzeb turystycznych oraz muzealnych
punktor 1970 r. - w twierdzy kr臋cono zdj臋cia do serialu Czterej pancerni i pies. Miasto wyst臋puje w 18. i 21. odcinku.
punktor 2005 r. 鈥 miasto K艂odzko powo艂a艂o instytucj臋 o nazwie Forteczny Park Kulturowy 鈥 Twierdza K艂odzko. Ma ona za zadanie ochron臋, zagospodarowanie i zarz膮dzenie ca艂ym kompleksem obronnym

Widok K艂odzka w XVII w.
Kolejny widok zamku K艂odzko w dziele F. A. Pompejusa z 1862 roku. Przedstawia starszy, nieokre艣lony bli偶ej widok zamku. Wygl膮da na XVII wiek.




K艂odzko na stalorycie z 1850
Panoramiczny widok K艂odzka z 1850 roku, staloryt G.M. K眉rza


Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorTwierdza K艂odzko - ul. Grodzisko 1, K艂odzko

CZAS
punktor Z rynku do wej艣cia do twierdzy idzie si臋 nieca艂e 5 min. Pe艂ne zwiedzanie twierdzy wraz z kazamatami zajmuje ok. 2,5 godziny.

WST臉P
punktor P艂atny. Trasa turystyczna + kazamaty (korytarze kontrminowe) 42 z艂 normalny i 34 z艂 ulgowy. Uwaga na ubranie - w korytarzach jest pewien odcinek bardzo niski - trzeba porusza膰 si臋 na kolanach. Przewodnicy wyruszaj膮 z grupami co 30 minut. Obiekt czynny codziennie od 9.00 do 18.00 (IV-X) i 9.00-15.00 (XI-III).

Poniewa偶 informacje o godzinach otwarcia, a przede wszystkim cenach bilet贸w szybko si臋 dezaktualizuj膮, sprawd藕 je na stronie oficjalnej opisywanego zabytku:
Zamek w K艂odzku


Zdj臋cie lidar K艂odzka
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego K艂odzka. Po lewej twierdza g艂贸wna, po prawej twierdza pomocnicza Owcza G贸ra, po 艣rodku rzeka Nysa K艂odzka


Po艂o偶enie i dojazd


Po艂udniowa cz臋艣膰 woj. dolno艣l膮skiego. 40 km na po艂udnie od Dzier偶oniowa, 53 km na zach贸d od Nysy. Zobacz na mapie.


GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.44145278掳, E16.65176111掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 26.4871668'N, 16掳 39.1056666'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 26' 29.23''N, 16掳 39' 06.34''E 



Bibliografia




punktorPodruczny Grzegorz - Twierdza K艂odzko - Monografia historyczna
punktorKowal Jolanta - Twierdza K艂odzko jako obiekt turystyki historyczno-militarnej
punktor K枚gler Joseph - Historyczny opis ko艣cio艂a parafialnego N.M.P. w niezale偶nym mie艣cie K艂odzku, jak i wszystkich innych ko艣cio艂贸w parafii k艂odzkiej, sporz膮dzony w roku 1796, uzupe艂niony w 1810
punktorGle艅 Piotr - Twierdza K艂odzko jako integralny element struktury miasta
punktor Chorowska Ma艂gorzata - Rezydencje 艣redniowieczne na 艢l膮sku. Zamki, pa艂ace, wie偶e mieszkalne
punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Guerquin Bohdan - Zamki 艣l膮skie
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Lamparska Joanna - Dolny 艢l膮sk jakiego nie znacie
punktor Mazurska Teresa, Rachwalski Eugeniusz, Za艂臋ski Jerzy - Zamki Dolnego 艢l膮ska

Stary miedzioryt z K艂odzkiem
Kolejna wersja dawnego K艂odzka na XVIII-wiecznym kolorowanym miedziorycie, r贸wnie偶 oparta na panoramie Meriana



Galeria zdj臋膰


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

K艂odzko - Twierdza K艂odzko - Widok z jednego z bastion贸w K艂odzko - Na 艣cie偶ce turystycznej w twierdzy K艂odzko - Artyleria na tle wysokich mur贸w twierdzy K艂odzko - Mury na skale K艂odzko - Widok spod twierdzy K艂odzko - Mury don偶onu z wie偶膮 obserwacyjn膮 K艂odzko - Widok na miasto z twierdzy K艂odzko - Mury twierdzy K艂odzko - Widok na okolic臋 z twierdzy
Zdj臋cia wykonane: zim膮 2002


Filmy wideo


Twierdza K艂odzko z drona 4K




Twierdza K艂odzko - historia pe艂na emocji



Noclegi


punktor K艂odzko - Kwatera prywatna Zuzanna Sitarz, ul. Zamiejska 42, Tel. (074) 865 51 24
punktor K艂odzko - Hotel "Marhaba", ul. Daszy艅skiego 16, tel. (074) 865 99 33
punktor K艂odzko - Dom wycieczkowy "Na stadionie", ul. Kusoci艅skiego 1, tel. (074) 867 24 25
punktor K艂odzko - Hotel "Korona", ul. Noworudzka 1, tel. (074) 867 37 37
punktor K艂odzko - Schronisko PTSM, ul. Nadrzeczna 5, tel. (074) 867 25 24
punktor K艂odzko - Camping "Amfiteatr", ul. Nowy 艢wiat, tTel. (074) 867 30 31
punktor K艂odzko - Zajazd "Kr贸lewski", ul. Sp贸艂dzielcza 21a, tel. (074) 867 16 02
punktor K艂odzko - Hotel "Metro", Boguszyn 79B, tel. (074) 811 92 00

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • poga艅ska 艣wi膮tynia       Autor:  Archeus      Data:  2010-11-11 20:15:21
    Gdzie dok艂adnie po艂o偶ona by艂a "POGA艅SKA 艣WI楼TYNIA" zwana tak偶e ko艣cio艂em 艣w. Marcina
  • Twierdza (og贸lnie)       Autor:  laluniaxbuziaczek      Data:  2008-01-28 20:33:26
    Bardzo interesuj膮cy zabytek w pewnej cz臋艣ci mo偶na zobaczy膰 cia艂a zabitych tam przez niemc贸w ludzi.
    W twierdzy prowadzone s膮 wystawy kryszta艂贸w i rzeczy znalezionych w twierdzy i w jej obr臋bie ...
    Przed wej艣ciem do zamku jest tunel (?km) idzies sam z latark膮 :)
    I masz zapasowe baterie :)
    W obr臋bie twierdzy jest mn贸stwo zabytk贸w (mosty,wie偶e,ko艣ci­贸艂ki)
    W twierdzy mo偶ne r贸wniesz zam贸wi膰 wycieczke przez niemieckie tunele kt贸re pomoga艂y im w 2 wojnie 艣wiatowej ...
    Ostatni odcinek tego tunelu jest nazwany krasnoludek...
    R­adze przed wej艣ciem do twierdzy ciep艂o si臋 ubra膰 jest tam kilka stopni poni偶ej zera (w zimie i w lecie)

    POLECAM
  • Re: TWIERDZA-NISKI KORYTARZ       Autor:  www.kudowiak.webpark.pl      Data:  2007-08-26 19:16:10
    .. Ale jezeli chcesz zobaczy膰 K艂odzko, jakiego nie pokarze Ci 偶aden przewodnik, wejdz: www.kudowiak.webpark­.pl





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.