Opis i stan obecny


Ca艂kowicie zniszczony krasnostawski zamek sta艂 nad rzek膮 Wieprz. Obecnie jest to rejon ulicy Zau艂ek Nadrzeczny, na jego miejscu znajduje si臋 Zesp贸艂 Szk贸艂 Zawodowych oraz miejski amfiteatr, kt贸rego budowa w latach 70-tych XX w. doprowadzi艂a do zag艂ady cz臋艣ci relikt贸w warowni ukrytych pod ziemi膮.
R贸w przy amfiteatrze b臋d膮cy starym korytem Wieprza by艂 jednocze艣nie fos膮 zamkow膮. Resztki fundament贸w mo偶na by jeszcze znale藕膰 pod powierzchni膮 ziemi. Prawdopodobne jest r贸wnie偶, 偶e dwie stajnie carskie (czyli budynki szkolne) zbudowano wykorzystuj膮c mury kurtynowe zamku.

Zamek Krasnystaw by艂 schronieniem dla okolicznej ludno艣ci podczas wojen, g艂贸wnie najazd贸w tatarskich. Z czasem wykszta艂ci艂o si臋 przy nim podgrodzie, na kt贸rym zamieszkali kupcy i rzemie艣lnicy. Sama warownia wg opisu z XVII wieku otoczona by艂a podw贸jnym murem z gankami stra偶niczymi 艂膮cz膮cymi si臋 z basztami oraz systemem wa艂贸w i fos. Sporych rozmiar贸w wie偶a bramna mia艂a dwie kondygnacje z dwiema komnatami na dole i a偶 o艣mioma na g贸rze. Odbywa艂y si臋 w nich posiedzenia s膮du. Zamek ozdobiono p贸藕niej attyk膮 i utworzono trzeci膮 kondygnacj臋 mieszkaln膮.

Kilka pozosta艂o艣ci po zamku mo偶na zobaczy膰 w Muzeum Regionalnym w Krasnymstawie. S膮 to nadpro偶a wydobyte z Wieprza, fragment p贸藕nogotyckiego portalu wkomponowanego w pa艂ac biskupi przy ko艣ciele 艣w. Franciszka w Krasnymstawie i nadpro偶e z bramy zamkowej wywiezione przez Izabel臋 Czartorysk膮 do Pu艂aw.

Ze starych dokument贸w
Od 2. po艂owy XVI wieku Krasnystaw prze偶ywa艂 okres rozkwitu. Zamek by艂 uznawany za jeden z bardziej okaza艂ych i warownych w kraju. W regestrze z ok. 1572 roku "most przez przekop, brama z izbami, po prawej stronie bramy mur i baszta otworzysta murowana, mur idzie do domu wielkiego murowanego. Z obu stron domu wie偶e, w nich piwnice na ka偶d膮 stron臋 [...] Po prawej: bramy 2 baszty murowane niezakryte".
W Kronice A. Gwagnina z 1578 roku czytamy "Krasnystaw miasto murowane nad jeziorem [...] zamek w r贸wninie nad tem偶e jeziorem murowany".
Z roku 1582 pochodzi wzmianka: "Krasnystaw miasto murowane nad stawem najwspanialszym po艂o偶one, zamek na r贸wninie murowany, k臋dy sp艂awna rzeka Wieprz przep艂ywa. W nim kr贸lewski starosta generalny rezyduje".
Po uwi臋zieniu w wie偶y zamkowej arcyksi臋cia Maksymiliana Krasnystaw pojawi艂 si臋 w korespondencjach dostojnik贸w ko艣cielnych. Arcybiskup neapolita艅ski i nuncjusz w Polsce Annibal z Kapui pisa艂: "Uradzono, 偶e P. Kanclerz [Jan Zamoyski[ zaprowadzi N. Maximiliana na Ru艣 do zamku zwanego Krasnymstawem, nader warownego z po艂o偶enia swego, a do tego dobrze opatrzonego".
Z kolei kardyna艂 Pucci pisa艂 tak: "Trzymaj膮 go w mie艣cie o 30 mil st膮d odleg艂ym, zwanym Krasnystaw, i otoczonym murem, co niema艂o znaczy w Polsce. Mieszka w fortecy otoczonej rowami, i ma 300 偶o艂nierzy na stra偶y. Apartament jego sk艂ada si臋 z dw贸ch pokoj贸w. (...) Ka偶dego rana wychodzi z zamku na msz臋, potem przechadza si臋 i gra w pi艂k臋 za miastem. Gubernator i Dow贸dca 偶o艂nierzy s膮 dla niego z wielkim uszanowaniem, a obaj zale偶膮 od Kanclerza".
W dokumencie z 1632 roku, zapisano: "Krasnystaw nad rzek膮 Wieprzem po艂o偶ony, gdzie jest i katedra biskupia, i zamek z pa艂acem nowszej architektury".


Rekonstrukcja lub stary widok zamku krasnystaw 2
Panorama XVII-wiecznego Krasnegostawu z zamkiem na obrazie ksi臋dza Wac艂awa Kup艣cia z ok. 1900, wikariusz krasnostawskiego. Traktowany jako fantazja, cho膰 mo偶e mie膰 wiele wsp贸lnego z rzeczywisto艣ci膮. Sam autor twierdzi艂, 偶e wzorowa艂 si臋 na starym drzeworycie, kt贸ry by艂 cz臋艣ciowo uszkodzony i tylko fragmenty odtworzy艂 wg w艂asnej wyobra藕ni.


Plany i rekonstrukcje

Powr贸t na g贸r臋 strony


Plan zamku krasnystaw
Plan zamku w Krasnymstawie z XVIII wieku
殴r贸d艂o: Nie istniej膮cy zamek w Krasnymstawie, L. Grajewski, 1988


Plan zamku krasnystaw
Krasnystaw w XVIII wieku. 1. Zamek, 4. Ko艣ci贸艂 i klasztor OO. Augustian贸w wg K. Paw艂owski



Historia, wydarzenia


Krasnystaw zosta艂 za艂o偶ony w XII wieku przez rycerza Szczeka. Gr贸d od jego nazwiska nosi艂 wtedy nazw臋 Szczekarzew. By艂 on wielokrotnie naje偶d偶any przez Tatar贸w. Przyjmuje si臋, 偶e murowany zamek powsta艂 w XIV wieku z incjatywy kr贸la Kazimeirza Wielkiego, by膰 mo偶e na miejscu drewnianego. Po badaniach archeologicznych jest to jednak kwestionowane - nie odnaleziono przekonuj膮cych dowod贸w na piastowask膮 genez臋 obiektu. Bardziej realistyczny wydaje si臋 wiek XV. Pozosta艂 jednak pewien obszar niezbadany (przy wie偶y Maksymilia艅skiej), kt贸ry m贸g艂by by膰 miejscem niewielkiego za艂o偶enia obronnego z XIV wieku.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku krasnystaw
Widok zamku w Krasnymstawie z ok. 1810 r. na zaginionej akwareli Zygmunt Vogla


punktor 1356 r. - wg najpopularniszej hipotezy powstania zamku, kr贸l Kazimierz Wielki nakaza艂 budow臋 warowni nad Wieprzem, w odleg艂o艣ci ok. 700 m na po艂udnie od dawnego grodu ruskiego. Aby zapewni膰 zamkowi wystarczaj膮c膮 ilo艣膰 wody wykopano du偶y staw. Od niego podobno powsta艂a p贸藕niej nazwa Krasnystaw
punktor1426 r. - kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o lecz膮c nog臋 z艂aman膮 na polowaniu ufundowa艂 na zamku kaplic臋 艣w. Anny
punktor1449 r. - przypuszcza si臋, 偶e warownia zosta艂a zniszczona przez Tatar贸w, poniewa偶 zrobili to z pobliskim klasztorem Augustian贸w. Szkody mia艂 naprawi膰 do艣膰 szybko kr贸l Kazimierz Jagiello艅czyk
punktor1490 r. - zamek Krasnystaw by艂 siedzib膮 biskup贸w che艂mskich (po Hrubieszowie)
punktorprze艂om XV / XVI w. - kolejne najazdy tatarskie doprowadzi艂y warowni臋 do ruiny
punktor1505 r. - kr贸l Aleksander Jagiello艅czyk odbudowa艂 i zmodernizowa艂 zamek. Otoczy艂 dodatkowym pier艣cieniem fos i wa艂贸w oraz odseparowa艂 od miasta
punktorII po艂. XVI - zamek by艂 w艂asno艣ci膮 hetmana i kanclerza wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego. Przebudowa艂 on 艣redniowieczn膮 warowni臋 dodaj膮c m.in. jedno pi臋tro, now膮 lini臋 mur贸w obwodowych i lepszy system obronny z fosami oraz wa艂ami
punktor1558 r. - w 3 letnich miesi膮cach w zamku go艣ci艂 kr贸l Zygmunt August. St膮d organizowa艂 obron臋 Rusi przed Tatarami i tu zwo艂a艂 zjazd senator贸w z ca艂ego kraju
punktor1588 r. - w zamku osadzono wzi臋tego do niewoli arcyksi臋cia Maksymiliana Habsburga. Odwiedzi艂 go tu kr贸l Zygmunt III Waza z ca艂ym dworem i kilkoma senatorami. Podarowa艂 wi臋藕niowi pi臋kn膮 karoc臋 z zaprz臋giem z艂o偶onym z 8 bia艂ych koni (kr贸l potajemnie knu艂 plany zrzeczenia si臋 polskiej korony na rzecz Habsburg贸w za spor膮 gratyfikacj臋). Na pami膮tk臋 tego wydarzenia dwukondygnacyjn膮 wie偶臋 bramn膮 w kt贸rej trzymano arcyksi臋cia nazwano Maksymilia艅sk膮. Zamek zyska艂 w tym czasie fortyfikacje bastionowe
punktor1616 r. - wielki po偶ar spustoszy艂 zamek
punktorXVI - XVII w. - miasto w tym i zamek by艂o pustoszone przez najazdy wojsk szwedzkich, saskich, moskiewskich, kozackich oraz przez zarazy.
punktorlata 1661-1665 - lustracja z tego okresu m贸wi: "zamek nad rzek膮 Wieprzem murem wko艂o obwiedziony. Brama jest z przyjazdu Maksymilianowsk膮 nazwana, w kt贸rej by艂o izdeb 2 i komnat 2 i g贸rne mieszkania funditius popalone i w niwecz obr贸cone, de novo potrzeba restaurowa膰. Z tej bramy Maksymilianowskiej id膮c, drzwi do pokoj贸w 贸smi, w kt贸rech si臋 s膮dy odprawowa艂y, i te spalone i wniwecz obr贸cone. Ganki dooko艂a i baszt 3 i te popalone. W samym murze zamek, w kt贸rym s膮 na dole izby: sto艂owa i drugie pokojowe z komnatami, alkierzami; tak偶e i g贸rne takowe偶 izby z pokojowemi komnatami i alkierzami. Sklepy tak偶e dolne pod temi偶 izbami murowane. Do tych izdeb teraz piece, okna. posadzki, kominy i wszytkie necessaria preparuj膮 i gotuj膮, bo przez ogie艅 ten zamek by艂 spustosza艂 i zrujnowany zosta艂, kt贸ry WJMP starosta naprawuje, w tym偶e dziedzi艅cu izdebek 2 murowanych pod murem przy bramie drugiej. W jednej izdebce mieszkanie p. burgrabiego i komnatka, kt贸re by艂o popalone, ale teraz nowo pobudowane. w drugiej kancelaryja i ta spalona by艂a funditus, ale teraz nowo restaurowana. WJMP starosta krasnostawski (Szcz臋sny z Potoka Potocki) 艂o偶y i dalej jeszcze 艂o偶y膰 b臋dzie na reparacyj膮 zamku spustosza艂ego krasnostawskiego".
punktor1671 r. - zniszczony zamek zosta艂 odbudowany, m.in. dzi臋ki przywilejom kr贸lewskim Jana Kazimierza i Jana III Sobieskiego. Jego wygl膮d uleg艂 jednak zmianie.
punktor1782 r. - w miejscowej ksi臋dze grodzkiej znajduje si臋 opis zamku z fos膮, dwiema bramami i domem murowanym z gankiem. Dalej naisano: "Wie偶a maximilianowska w kwadrat murowana 偶adnego nie maj膮ca sklepienia ani mieszkania, opustosza艂a w kt贸rej po bokach chlewiki dwa nowe dla byd艂a s艂u偶膮ce pokryte. W tej wie偶y niejako w bramie jest wr贸t podw贸jnych dwoje z por臋czami i kunami 偶elaznymi od zamykania dziedzi艅ca zamkowego"
punktor1787 r. - po drodze do Kaniowa, w zamku Krasnystaw zatrzyma艂 si臋 wraz z dworem kr贸l Stanis艂aw August Poniatowski podejmowany przez starost臋 Kickiego. Jak wspomina Adam Naruszewicz "zamek ten staro偶ytny w ca艂o艣ci swojej utrzymany zawsze i nowemi murami powi臋kszony, dostatecznym by艂 dla wyg贸d JK Mo艣ci, i obj膮艂 wszystkich domownik贸w i s艂ug". Jest to ostatnia wzmianka o zamku w stanie 艣wietno艣ci
punktor1794 r. - w czasie powstania ko艣ciuszkowskiego wojska carskie pod dow贸dztwem gen. Otto Derfeldena zaj臋艂y miasto i spali艂y zamek
punktor1811 r. - w mie艣cie wybuch艂 wielki po偶ar. Rozebrano wtedy zrujnowany ju偶 zamek i wykorzystano jako budulec do odbudowy cz臋艣ci spalonych kamienic i ratusza
punktor1816 r. - wg 贸wczesnej relacji z zamku krasnostawskiego pozosta艂y tylko dwie 艣ciany, a 8 lat p贸藕niej, z rozkazu genera艂a brygady u艂an贸w ks. Adama Wirtemberskiego teren wyr贸wnano i wybudowano na jego miejscu 2 stajnie dla garnizonu rosyjskiego stacjonuj膮cego w budynkach klasztoru augustian贸w
punktorlata 1984-85 - badania archeologiczne doprowadzi艂y do odkrycia resztek fundament贸w zamku
punktor1998 r. - przy dawnej stajni carskiej (dzi艣 budynek szkolny) przeprowadzono badania archeologiczne zwi膮zane z budow膮 wiaty (do budowy nie dosz艂o)
punktor2011 r. - kolejne zachowawcze prace archeologiczne w zwiazku z pracami ziemnymi na tzw. "Muszli Koncertowej"

Rekonstrukcja lub stary widok zamku krasnystaw
Widok zamku w Krasnymstawie z 1794 na akwareli Zygmunt Vogla. R贸偶ni si臋 detalami od przedstawionego wy偶ej m艂odszego dzie艂a Vogla


S艂ynny wi臋zie艅
Zamkiem w Krasnymstawie zwykle nie zajmuje si臋 literatura fachowa, jest natomiast niekiedy wymieniamy przy okazji osadzenia w nim arcyksi臋cia Maksymiliana, cho膰 i tu spotka艂em b艂臋dnie podany Zamo艣膰. Wydarzenie to by艂o konsekwencj膮 s艂ynnej bitwy pod Byczyn膮 (1588 r.), gdzie hetman wielki koronny Jan Zamoyski pokona艂 wojska staraj膮cego si臋 o polski tron po 艣mierci Stefana Batorego arcyksi臋cia Maksymiliana Habsburga (Zamoyski jak i wi臋kszo艣膰 szlachty popiera艂 Zygmunta Waz臋). W du偶ej mierze by艂a to bitwa bratob贸jcza, poniewa偶 u boku Austriaka walczy艂o wiele polskich oddzia艂贸w, kt贸rymi dowodzili przeciwnicy Wazy i Zamoyskiego, jak np. rodzina Zborowskich, S. G贸rka, S. Czarnkowski. Po zwyci臋stwie hetman nakaza艂 przewie藕膰 Habsburga i jego wy偶szych rang膮 偶o艂nierzy do swojego zamku w Krasnymstawie, aby ostatecznie przes膮dzi膰 spraw臋 polskiej korony na rzecz Zygmunta Wazy.
W obozie pokonanego znaleziono du偶e 艂upy, kt贸re podzielono mi臋dzy 偶o艂nierzy, ale wszystkie przedmioty s艂u偶膮ce do u偶ytku Maksymiliana np. zastawy sto艂owe zosta艂y mu zwr贸cone. W Krasnymstawie opiek臋 nad wi臋藕niami powierzono Markowi Sobieskiemu, dziadkowi przysz艂ego kr贸la Polski, kt贸ry mia艂 dba膰 aby niczego im nie zabrak艂o. Stopniowo uwi臋zieni Austriacy i Niemcy przekonywali si臋 do Zamoyskiego, a nawet zacz臋li wychwalali jego "ludzko艣膰". Z podziwem te偶 mawiali, 偶e Zamoyski sypia tylko 4 godziny, a przez reszt臋 czasu pracuje. Natomiast jego przeciwnik Zborowski, z kt贸rym wcze艣niej przebywali, tylko 4 godziny pracowa艂, a przez reszt臋 czasu balowa艂 i spa艂. Dla arcyksi臋cia sam fakt kilkumiesi臋cznego uwi臋zienia by艂 jednak bardzo upokarzaj膮cy, wys艂a艂 wi臋c poselstwo do Rzymu i dopiero interwencja papie偶a spowodowa艂a podpisanie uk艂adu w b臋dzi艅sko-bytomskiego, na mocy kt贸rego wi臋藕niowie zostali uwolnieni.


Rekonstrukcja lub stary widok zamku krasnystaw
Rysunek XIX-wiecznego zamku (by膰 mo偶e z 1816 r.) w Krasnymstawie od strony miasta wg J贸zefa Sierakowskiego
殴r贸d艂o: Rysunki z kolekcji J. I. Kraszewskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktorOgl膮dni臋cie terenu zajmuje 10 minut

WST臉P
punktor Wolny

Po艂o偶enie i dojazd


Centralna cze艣膰 woj. lubelskiego. 30 km na po艂udniowy zach贸d od Che艂ma, 34 na p贸艂noc od Zamo艣cia. Zobacz na mapie.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.98702778掳, E23.17498889掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 59.2216668'N, 23掳 10.4993334'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 59' 13.30''N, 23掳 10' 29.96''E 



Bibliografia



punktorRolska-Boruch Irena - Domy pa艅skie na Lubelszczy藕nie od p贸藕nego gotyku do wczesnego baroku
punktorGrochecki Konrad - Historia krasnostawskiego zamku


Noclegi



Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Re: legenda o zalanym zamku?       Autor:  Anonim      Data:  2018-03-17 23:09:24
    Z tego co s艂ysza艂em to kiedy艣 wyp艂yn臋艂y w tym miejscu jakie艣 obrazy/ikony a p贸藕niej by艂y prowadzone tam prace przez nurk贸w.Rzekomo stwierdzono,偶e jest tam pi臋ciokrotne dno ale nic wi臋cej w tej sprawie ju偶 nie s艂ysza艂em.Co艣 tam musi by膰 bo du偶o os贸b o tym opowiada.Pozdrawiam
  • Re: legenda o zalanym zamku?       Autor:  Ad      Data:  2016-04-28 09:37:34
    Bardzo interesuje mnie to zagadnienie i chcia艂bym m贸c dowiedzie膰 si臋 czego艣 wi臋cej, bli偶szych szczeg贸艂贸w. By艂bym wdzi臋czny, gdyby Pani Aneta zechcia艂a si臋 ze mn膮 skontaktowa膰.
  • Poszukuj臋 informacji o wzg贸rzu 艣w. Jana, zatopionym ko艣ciele, kapliczce, stawie       Autor:  Ad      Data:  2016-04-27 09:13:52
    Poszukuj臋 informacji o wzg贸rzu 艣w. Jana, zatopionym ko艣ciele, kapliczce, stawie. Wszystkich, kt贸rzy posiadaj膮 na ten temat jakie艣 konkretne informacje, prosz臋 o kontakt.





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2021 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.