Ocena zabytku


Możesz ocenić:
Łodygowice (woj. śląskie) - Przebudowany bastionowy dwór obronny

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
3 stars
Średnia ocena: 3.2 na 5. Głosów: 75

       
    
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
3.5 stars
Średnia ocena: 3.6 na 5. Głosów: 58

       
    
 


Opis i stan obecny


Zabytkowy dwór w Łodygowicach stoi w otoczeniu parku nad rzeką Żylica. Obecny wygląd zawdzięcza gruntownej przebudowie w XIX wieku, jednak w parku wciąż widoczne są dawne fortyfikacje: pozostałości ziemnych bastionów, wałów oraz fosy, świadczące o obronnym charakterze. Niestety, nie zachowały się żadne rysunki budowli i opisy sprzed przebudowy, poza austriacką mapą z 2. połowy XVIII w (patrz poniżej). Z mapy tej i badań powierzchniowych wynika, iż w XVII wieku była to nowoczesna i solidna twierdza bastionowa. Nie jest jasne czy wjazd znajdował się jak dziś od strony południowo-zachodniej. Możliwe, że brama umiejscowiona była od południowego-wschodu.
Założenie na planie kwadratu o boku 150 m posiadało cztery bastiony i zbudowane było wg założeń szkoły holenderskiej. Wały oblicowane były kamieniami. Fosy były suche, ale w razie zagrożenia można było je napełnić wodą z Żylicy.
W XIX wieku, po przebudowie starego zameczku, dwór w Łodygowicach słynął z pięknych ogrodów i prężnie działającego gospodarstwa rolnego. Był wtedy własnością znanej i zamożnej rodziny Klobusów. Prowadzono uprawy kwiatów i egotycznych owoców jak ananasy i pomarańcze. Służyła do tego obszerna oranżeria. Hodowano też ptactwo i świnie. Uprawy dworskie cieszyły się renomą i po kwiaty czy owoce przybywano tu nawet z odległych miejscowości.
ozdoba
Podziemia
Twierdza łodygowicka posiadała podziemne tunele. Ponoć ostatni dziedzic wsi Otto Klobus wspominał w rozmowach, że chodził po lochach i bawił się w nich. Jednak rodzice uznali to za niebezpieczne i kazali zamurować wejście. Dziś nie wiadomo gdzie się ono znajdowało. Podczas niedawnych prac renowacyjnych podziemi nie znaleziono.

Obecnie dwór Łodygowice posiada dwie kondygnacje i nieregularny kształt z wejściem prowadzącym przez arkady, nad którymi znajduje się balkon i ozdobny szczyt. Ciekawie prezentuje się dach pokryty glazurowana dachówką, która błyszczy w słońcu. Straszące niegdyś za dworem 2 oficyny, przerobione na szkołę z salą gimnastyczną, zostały całkowicie odmienione. Przy jednej postawiono żelazną makietę z wyglądem całego założenia z fortyfikacjami w połowie XIX stulecia. Z tyłu dworu dostawiona jest niewielka oranżeria, ale sięga tylko jednej kondygnacji, a w starych opisach wzmiankowano, iż był to obszerny obiekt i wysoki jak dwór. Nie wiem więc czy pierwotnie oranżeria nie była osobnym budynkiem w parku. Obok na murze uwypuklone są pozostałości dawnych dekoracji dworu - sgraffito, fryz ozdobny.
Wewnątrz dworu wiele nie zobaczymy. Teoretycznie działa tam jak głosi tablica: "Izba Regionalna i Oranżeria". Sęk w tym, że nie są one zazwyczaj otwarte dla turystów, lecz tylko dla wycieczek szkolnych. Aby zwiedzić sale indywidualnie, wymagane jest umówienie wizyty z Gminnym Ośrodkiem Kultury, który nie ma swojego pracownika w budynku dworu. Tak więc sam nie mogłem zwiedzić zabytku, bo nie dostałem zgody dyrekcji GOK, której akurat nie było w biurze. Bardzo dziwna sytuacja, zabytek się rewitalizuje, a potem blokuje do niego dostęp. Z tego co się dowiedziałem wystawa nie ma nic wspólnego z dworem, ma charakter etnograficzny, skansenowy, ale miło byłoby ją zobaczyć, tym bardziej że są tu ponoć jeszcze XIX-wieczne kominki. Bez niczyjej zgody da się jednak zobaczyć we dworze ciekawe relikty przeszłości - na parterze przy toaletach widać pozostałości malowideł ściennych i kamienny portal.
W budynku dworu mieszczą się dziś takie instytucje jak: urząd stanu cywilnego, Stowarzyszenie "Żywiecki Raj", Stowarzyszenie Eurobeskidy. W oficynach zaś Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Klub Gospodyń Wiejskich itp.
Od frontu utworzono ogród z wielkimi kulami. Dosyć ładny, ale nie wiem w jakim stopniu nawiązuje do dawnego założenia, bo stare zdjęcia pokazują zupełnie inne rozplanowanie. Wały w parku świadczą że obronność siedziby łodygowickiej była priorytetem dla fundatora. To nie były skromne nasypy z bastionikami w narożach czy zwykłe obwałowania mające odstraszyć sąsiadów i lokalnych rzezimieszków. Przypominają fortyfikacje znacznie większych założeń typu palazzo in fortezza. Są też dowodem na głupotę i bezmyślność XIX-wiecznych właścicieli, którzy je zniszczyli. Dwa bastiony od południa i zachodu przetrwały w lepszym stanie, pozostałe 2 są bardziej splantowane. Postawione przy nich tabliczki o zakazie wchodzenia i niszczenia wałów wyglądają dość kuriozalnie, gdy tuż obok na północnym bastionie utworzono plac zbaw. Wiadomo, że dzieci biegają i bawią się na nich...


Dwór na zdjęciu z lat 40-tych
Dwór pozbawiony ogrodów w latach 40-tych XX wieku - źródło J. Kachel - Łodygowice na starej fotografii


Plany i rekonstrukcje


Plan dworu
Obecny plan dworu Łodygowice z narysem pierwotnych fortyfikacji wg A. Gruszeckiego
Źródło: Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Juliusz Marszałek, Warszawa 1993


Plan fortyfikacji zamku
Fortyfikacje zameczku w Łodygowicach - rekonstrukcja wg J. Bogdanowskiego. Jak widać była to dobrze umocniona siedziba szlachecka

Mapa Łodygowic z XVIII w.
Dwór Łodygowice na mapie z połowy XVIII wieku

Makieta zamku
Makieta przy dworze z wyglądem założenia łodygowickiego w połowie XIX wieku




Historia, wydarzenia

Powrót na górę strony

Zameczek łodygowicki powstał w I połowie XVII wieku z inicjatywy kasztelana krakowskiego Jerzego Zbaraskiego herbu własnego. Zamienił się on włościami z Krzysztofem Rarowskim, który z kolei otrzymał te tereny od Komorowskich na początku XVII stulecia w ramach spłaty długów. Komorowscy władali Łodygowicami od XV wieku. Wieś była ważnym składnikiem ich majątku. Musieli więc posiadać tu jakąś siedzibę, prawdopodobnie drewniany dwór.
punktor ok. 1618 r. - długoletni właściciele wsi - Komorowscy opuszczają Łodygowice. Powstaje klucz ziemski zwany "Państwem Łodygowickim" wraz z 10 innymi wsiami, który wkrótce przejął Jerzy Zbaraski
punktor 1629 r. - początek budowy nowego obiektu obronnego. Trudno powiedzieć jakie były zamiary fundatora, być może miał tu stanąć zamek, a nie skromniejszy dwór obronny
punktor 1631 r. - budowę przerwano z powodu śmierci Jerzego Zbaraskiego. Łodygowice przeszły na własność jego krewnych Wiśniowieckich herbu Korybut. Helena Wiśniowiecka wniosła je w wianie wojewodzie mazowieckiemu Stanisławowi Warszyckiemu herbu Abdank. Ten wkrótce postanowił kontynuować budowę rezydencji obronnej
punktor 1673 r. - Warszycki zakończył prace budowlane. Otoczył dwór nowymi fortyfikacjami na planie kwadratu o boku ok. 150 m. Był to wał kamienno-ziemny, fosa oraz bastiony w narożach. W XVII wieku Łodygowice były bowiem niszczone przez Kozaków, Szwedów i polskie wojsko, które nie opłacane zakładało konfederacje i łupiło terytoria, na których stacjonowało
punktor 1682 r. - po jego śmierci łodygowicki dwór często zmieniał właścicieli, ale wszyscy pochodzili z rodziny Warszyckich
punktor przełom XVII/XVIII - po Żywiecczyźnie grasowały bandy rozbójników. Kilku z nich zostało uwięzionych na zamku w Łodygowicach
punktor 1709 r. - rodzinny konflikt doprowadził do zbrojnego zajęcia Łodygowic przez Jerzego Warszyckiego
punktor 1714 r. - na mocy wyroku sądowego Ludwik Pociej herbu Waga, bratanek hetmana wielkiego litewskiego, najechał Łodygowice i odebrał je Warszyckiemu. Rok później oddał mu fragment wsi
punktorlata 1768-1772 - twierdzę łodygowicką wykorzystali konfederaci barscy w czasie walk z Moskalami
punktor1773 r. - Łodygowice kupił starosta lelowski, pułkownik królewski Ignacy Kalinowski i jako pierwszy właściciel na stałe zamieszkał w zamku
punktor 1840 r. - wieś przejął książę pszczyński Ludwig Anhalt von Cothen. Zachował się opis wielkich uroczystości z tej okazji, ale arystokrata wkrótce zmarł i ziemie "Państwa Łodygowickiego" odziedziczyła jego siostrzenica hr. Charlotta Hochberg Furstenstein
punktor 1849 r. - dobra łodygowickie nabył austriacki polityk, publicysta i działacz religijny Rudolf Teodor Seelinger. Następnie szybko przechodzą przez ręce różnych osób: kupca Józefa Karola Humborga, barona Artura Luttwitza, Maksymiliana Luttwitza. Ten ostatni w dobie wojny prusko - austriackiej okazał się być szpiegiem pruskim. Po wojnie jako zdrajca musiał ewakuować się z Łodygowic
punktor 1866 r. - majątek od Luttwitza nabyła Klementyna Primavesi de Weber. Jej córka, również Klementyna, poślubiła Adolfa Klobusa, majora armii austriackiej i razem zamieszkali w Łodygowicach. Przebudowali gruntownie zameczek do własnych potrzeb, pozbywając się cech obronnych i historycznych obiektu. Powstał wtedy glazurowany dach o nowym układzie (w jego centrum znajdowała się kiedyś latarnia z dwoma oknami), neogotycki ganek-balkon i attyki, arkady wejściowe i nowe wnętrza. Otoczenie budowli również się zmieniło - ogrody włoskie zamieniono na park krajobrazowy ze stawami (utworzonymi z dawnej fosy), w których pływały łabędzie. Rodzina Klobusów posiadała Łodygowice wraz z przyległościami aż do śmierci ostatniego potomka Otto Klobusa w 1942 r.
punktor po 1940 r. - Otto Klobus nie podpisał volkslisty, za co został przez Niemców ukarany konfiskatą majątku. Pozostawiono mu jednak łodygowicki dwór, gdzie mógł mieszkać z rodziną. Potem mieścił się tu sztab okupacyjnych wojsk niemieckich.
punktor 1945 r. - wyposażenie dworu zostało rozkradzione. Budynki oficyn całkowicie przebudowano w topornym PRL-owskim stylu. Mieściły tu urzędy gminne, a następnie szkoła rolnicza, która dbała o park i ogrody dworskie. Od lat 80-tych zabytek zaczął popadać w ruinę
punktor 1991 r. - dwór przejął lokalny samorząd
punktor pocz. XXI wieku - we dworze działały nadal placówki gminne i różne organizacje lokalne
punktor 2014 r. - kosztem 3 mln zł rozpoczął się remont budowli, która odzyskała wygląd z końca XIX wieku. Rozebrano też szpetne XX-wieczne nadbudowy oficyn i obecnie wyglądają zupełnie inaczej

ozdoba
XIX-wieczne zapiski księdza
Zachowały się wspomienia księdza Kazimierza Sypowskiego ze Szczyrku, który odwiedzał dwór łodygowicki w okresie zasadniczych zmian w jego wyglądzie. W 1867 roku zastał w pełni ufortyfikowaną siedzibę, jakich w ówczesnej Polsce niewiele pozostało: "Puściwszy się od oberży łodygowickiej w strony północną, wpadł mi w oczy dwór. Czy taki jaki napotykany czasem u nas w Polsce w otwartym polu, okolony lipami, topolami itp. drzewami?

- Nie - znalazłem nie tyle dwór polsko-szlachecki, jako raczej małą forteczkę z dawnych feudalnych czasów obwarowaną naokoło fosami i wałami, a z zachodniej strony małą rzeczkę Żylicę, z której w razie niebezpieczeństwa zagrażającego wodę wpuścić do fos i zabezpieczyć się przeciwko napadom.
- Co? Jak to? — myślę sobie — skąd się tu wzięła taka forteczka? Przecież po różnych ziemiach Polski podróżowałem, a czegoś podobnego nigdzie nie widziałem".


Zaledwie 3 lata później widok był już zupełnie inny, ksiądzu nie spodobał się brak poszanowania dla narodowego dziedzictwa. Po zniszczeniu fortyfikacji i przebudowie dworu stał się on jedną z wielu pospolitych siedzib szlacheckich:

"Zapewne jest to robota jej (de Weber) krewnych i oficjalistów, ale ci jako ludzie oświaty, ludzie wykształceni, powinni byli dobrze nad tym się zastanowić i rozważyć co czynią. Wszak wiedzieli, że zamek ten z wałami i fosami jest jakąś osobliwością, jakiej trudno gdzie napotkać, więc wypadało badać i dochodzić skąd to powstało. Badając przyszliby do przekonania, że jest to pamiątka narodowa, a zatem powinniby ją byli szanować i nadal pozostawić".


Zdjęcie powojenne dworu
Widok na ogrody dworskie po przejęciu zabytku przez szkołę rolniczą - źródło J. Kachel - Łodygowice na starej fotografii



Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorDwór - ul. Królowej Jadwigi 6, Łodygowice
tel. +48 33 863 10 86  (zarządca - Gminny Ośrodek Kultury) kliknij, aby zadzwonić

CZAS
punktor Oglądnięcie indywidualne dworu z wejściem do środka i parku z fortyfikacjami zajmuje ok. 35 minut. Czas zwiedzania Izby Regionalnej i Oranżerii nieznany.

WSTĘP
punktor Wolny do parku, Izba Regionalna chyba również bezpłatna. Do środka wstęp w dni powszednie, w godzinach pracy mieszczących się tam instytucji.


Zdjęcie lidar Łodygowic
Zdjęcie z lotniczego skanowania terenu zamkowego w Łodygowicach. 1 - dwór



Położenie i dojazd


Południowa część woj. śląskiego. 6 km na północ Żywca, 17 km na południe od Bielska Białej. Zobacz na mapie.
Dwór stoi ok. 100 m od głównej drogi. Jadąc z Żywca należy skręcić w pierwszą oznaczona drogę w prawo.

GPS
Współrzędne geograficzne:

Otwórz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N49.722185433°, E19.151351687°
format DM (stopnie, minuty):   49° 43.33112598'N, 19° 9.08110122'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   49° 43' 19.87''N, 19° 09' 04.87''E 

punktor wypożyczalnia samochodów kraków



Bibliografia



punktor Kornecki Marian - Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej
punktor Marszałek Juliusz - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach
punktor Kachel Jacek - Łodygowice na starej fotografii


Fotogaleria


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Łodygowice - Dwór od frontu z ogrodami Łodygowice - Dwór i kamienne kule (?) Łodygowice - Dwór z parku Łodygowice - Dwór Zbliżenie na frontowy szczyt nad balkonem Łodygowice - Wejście do dworu Łodygowice - Boczne przejście do oficyn od płn.-zach. Łodygowice - Dwór i oficyna od wschodu Łodygowice - Makieta dworu z fortyfikacjami bastionowymi przed oficyną Łodygowice - Fragmenty dworu z oranżerią i oficyny. Widać dawne dekoracje Łodygowice - Zbliżenie na zachowane dekoracje sgraffitowe i ozdobny fryz Łodygowice - Parter dworu Łodygowice - Piętro dworu Łodygowice - Kamienny portal na parterze Łodygowice - Ślady malowideł ściennych Łodygowice - Wały po fortyfikacjach bastionowych Łodygowice - Bastion południowy Łodygowice - Bastion zachodni Łodygowice - Nasyp bastionu Łodygowice - Fosa  i bastion zachodni Łodygowice - Bastion północny
Zdjęcia wykonane: latem 2023

Łodygowice - Dwór obronny Łodygowice - Dwór od frontu Łodygowice - Widok z boku Łodygowice - Wejście Łodygowice - Widok z parku Łodygowice - Boczne ogrodzenie, widać budynek sąsiadujący z dworem Łodygowice - Tył dworu ze zdobieniami i herbem nad balkonem Łodygowice - Zachodni bastion Łodygowice - Polska złota jesień w parku dworskim
Zdjęcia wykonane: jesienią 2004


Materiały wideo


SzaryWilk - Dwór w Łodygowicach




RegionalnaTV - Jak zamek zamienił się w pałac



Noclegi


punktor Zarzecze - Ośrodek ZHP Komendy Hufca Katowice, ul. Łęgowa 1, tel. (033) 863 35 95
punktor Zarzecze - Ośrodek Wypoczynkowy Przedsiębiorstwa "Remonton", ul. Kościelna
punktor Zarzecze - Ośrodek Wypoczynku Sobotnio – Niedzielnego "BEFA", ul. Ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego
punktor Zarzecze - Ośrodek Wypoczynkowy Uniwersytetu Śląskiego, ul. Łączna 15, tel. (033) 863 35 63
punktor Zarzecze - Pasierbek Agnieszka - Domki letniskowe, ul. Wyszyńskiego 38 tel. (033) 863 35 47
punktor Zarzecze - Halina Ammon – Ośrodek Campingowy "Leonard",ul. Nadbrzeżna tel. (033) 81121 81
punktor Zarzecze - Jarosław Ruzik "Private Club" – wynajem pokoi, ul. Łączna 2

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowości lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online są zwykle atrakcyjniejsze niż rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Podziemia zameczku / tunele       Autor:  Szymek      Data:  2022-12-01 11:52:22
    Szkoda,że nikt nie zadbał o to,by można zwiedzać podziemia zameczku.   Ciekawe,czy istnieją ich plany i któreś z wejść jest otwarte.   I dlaczego wejście które było,po lewej stronie,zostało zlikwidowane.   Konserwator przeoczył ten fakt,czy umyślnie zataja się ten fakt.
  • dworek       Autor:  ugozdek      Data:  2015-07-01 14:15:25
    Pamiętam dworek kiedy była szkoła rolnicza w czasie wakacji były organizowane kolonie - całe wejście było pięknie obsadzone rózami wspaniałe zakątki przed wejściem teraz jest bardzo pusto
  • ocena       Autor:  zibi      Data:  2014-06-21 14:24:20
    Bardzo mi się podoba,opis i zdjęcia ,dzięki.





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatności
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.