Zamek Malbork

Malbork
艢redniowieczny zamek krzy偶acki





Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Malbork (woj. pomorskie) - 艢redniowieczny zamek krzy偶acki

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
4.5 stars
艢rednia ocena: 4.7 na 5. G艂os贸w: 521

       
    
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
4.5 stars
艢rednia ocena: 4.3 na 5. G艂os贸w: 520

       
    
 


Opis i stan obecny


Najs艂ynniejszy polski zamek, cho膰 nie wzniesiony przez naszych przodk贸w, stoi w p贸艂nocnej cz臋艣ci dzisiejszego Malborka, na prawym brzegu Nogatu.
ozdoba
Muzeum
Zamek malborski jest jednym z najwi臋kszych muze贸w w kraju. Rocznie zwiedza go ok. 450 tys. os贸b z tego po艂owa to tury艣ci indywidualni. Polacy stanowi膮 69% zwiedzaj膮cych, z zagranicy przybywaj膮 g艂贸wnie Niemcy - 19%. Do swojej dyspozycji muzeum ma ponad 130 przewodnik贸w, w tym wyspecjalizowanych w takich j臋zykach jak niemiecki, angielski, szwedzki, w艂oski, hiszpa艅ski, czeski, francuski, a nawet migowy. Dlatego aby by膰 pewnym wej艣cia do plac贸wki, bilety warto rezerwowa膰 wcze艣niej, np. przez system sprzeda偶y online. Dziennie zabytek mo偶e zwiedzi膰 500 turyst贸w.
Nazywa si臋 go najwi臋ksz膮 kup膮 cegie艂 w Europie, poniewa偶 do jego budowy Krzy偶acy zu偶yli ok. 30 milion贸w sztuk tego budulca. Inne stare powiedzenie m贸wi, 偶e tak jak Buda powsta艂a ze ska艂y, Mediolan z marmuru, tak Malbork z b艂ota (z kt贸rego wypalano ceg艂y). Obecnie obiekt jest prawie ca艂kowicie odrestaurowany i tury艣ci mog膮 zwiedzi膰 wi臋ksz膮 cz臋艣膰 tej olbrzymiej warowni. Sta艂ych wystaw jest tu bardzo du偶o, m.in. bursztyn贸w, zbroi, broni, znalezisk archeologicznych itp. Dodatkowo prezentowane s膮 te偶 ekspozycje czasowe, np. kiedy艣 by艂a to cz臋艣膰 kolekcji wspania艂ych arras贸w z petersburskiego Ermita偶u. Tak wi臋c, je艣li kto艣 jeszcze nie by艂 na zamku malborskim, powinien jak najszybciej nadrobi膰 t臋 zaleg艂o艣膰, bo w 偶adnym wypadku nie jest to przereklamowana atrakcja.
Warto te偶 ogl膮dn膮膰 dawny Malbork, kt贸ry roz艂o偶ony by艂 wzd艂u偶 Nogatu. Do dzi艣 zachowa艂y si臋 mury obronne, bramy, ratusz i ko艣ci贸艂 艣w. Jana. Miasto i zamek stanowi艂y niegdy艣 wielk膮 fortec臋, po艂膮czon膮 wsp贸lnymi fortyfikacjami. Niezwyk艂e jest w tym przypadku to, i偶 zamek by艂 wi臋kszy od miasta.
ozdoba
Stolica zakonu
14 wrze艣nia 1309 wielki mistrz Zygfryd von Feuchtwangen przeni贸s艂 stolic臋 zakonu krzy偶ackiego z Wenecji do Malborka. Dlaczego to zrobi艂? W zachodniej Europie narasta艂a atmosfera nieprzychylno艣ci wobec zakonu wywo艂ana podbijaniem ziem chrze艣cija艅skich zamiast poga艅skich. Tak偶e fala oskar偶e艅 i prze艣ladowa艅 skierowana przeciw zakonowi Templariuszy bardzo zaniepokoi艂a wielkiego mistrza. Obawia艂 si臋 podobnych wyst膮pie艅 przeciw Krzy偶akom. Przeprowadzka do dalekich Prus wydawa艂a si臋 wi臋c konieczno艣ci膮. Z pewno艣ci膮 bardziej odpowiednim miejscem na stolic臋 pot臋偶nego zakonu by艂by Elbl膮g, jednak tam przewa偶ali zwolennicy Henryka von Plotzke, mistrza krajowego, d膮偶膮cego bez skrupu艂贸w do podbijania kolejnych ziem i lekcewa偶膮cego ca艂kowicie prawdziwe funkcje i zadania do jakich zosta艂 powo艂any zakon. By艂 to najwi臋kszy przeciwnik Feuchtwangena wewn膮trz zakonu, wi臋c stolic膮 kaza艂 on uczyni膰 Marienburg czyli Malbork. Odt膮d na zamku rezydowa艂 wielki mistrz i jego zast臋pca - wielki komtur.
Warownia Malbork sk艂ada si臋 z trzech cz艂on贸w i zajmuje ok. 21 ha powierzchni. Jest najwi臋kszym gotyckim zamkiem na 艣wiecie. Id膮c od strony miasta, czyli od wschodu, mijamy po kolei Zamek Wysoki z wysok膮 wie偶膮 g艂贸wn膮 i ko艣cio艂em NMP wystaj膮cym poza g艂贸wn膮 lini臋 mur贸w oraz Zamek 艢redni z kwadratow膮 Wie偶膮 Klesz膮 i skrzyd艂o wschodnie mieszcz膮ce sale go艣cinne. Natomiast nadchodz膮c od drugiej strony czyli mostem na Nogacie widzimy od prawej: gdanisko, Zamek Wysoki, Bram臋 Mostow膮 z dwiema basztami, Zamek 艢redni z bogato zdobionym Domem (Pa艂acem) Wielkich Mistrz贸w oraz mury Wielkiego Refektarza. Kasa do niedawna znajdowa艂a si臋 na Zamku Niskim czyli Przedzamczu, w otoczeniu stoisk z pami膮tkami, ksi膮偶kami, zabawkami. Jednak od 2014 mie艣ci si臋 bli偶ej miasta, w Bramie Nowej, przy tzw. Wa艂ach von Plauena (bilety s膮 te偶 dost臋pne w biletomacie i online przez stron臋 WWW). Odbudowana niedawno brama, b臋d膮ca wcze艣niej w ca艂kowitej ruinie, nazw臋 zawdzi臋cza zbudowaniu p贸藕niej ni偶 inne bramy, ale jeszcze w 艣redniowieczu.
ozdoba
Nietoperze
Nie tylko tury艣ci masowo przybywaj膮 na zamek malborski, upodoba艂y go sobie r贸wnie偶 nietoperze. Jest tu najwi臋ksze zimowisko tych ssak贸w na Pomorzu. W 2015 roku naliczono ich 310. Oczywi艣cie turysta nie ma szans ich zobaczy膰, poniewa偶 przesiaduj膮 tylko w najbardziej niedost臋pnych zakamarkach warowni.
Zamek Niski to najwi臋ksza a zarazem najm艂odsza cz臋艣膰 warowni malborskiej, posiadaj膮ca charakter g艂贸wnie gospodarczy i magazynowy. Mie艣ci艂a si臋 tu m.in. ludwisarnia, kuszarnia, prochownia, r贸偶ne warsztaty, stajnie i karwan, w kt贸rym sk艂adowano uzbrojenie (wci膮偶 stoi). Skrzyd艂o zachodnie, gdzie dzi艣 znajduje si臋 restauracja, zajmowa艂 szpital, browar, spichlerze, obora. Dzia艂a艂 tu nawet port rzeczny i ko艣ci贸艂 艣w. Wawrzy艅ca.
Wjazd na Zamek 艢redni prowadzi przez zadaszony drewniany most od strony p贸艂nocnej. Ta cz臋艣膰 budowli powsta艂a z dawnego przedzamcza, gdy po przeniesieniu stolicy zakonu do Malborka, Zamek Wysoki przesta艂 wystarcza膰. Mo偶na tu zobaczy膰 pot臋偶n膮 bron臋 (spuszczan膮 krat臋) broni膮c膮 dost臋pu na dziedziniec.
Po prawej stronie od wej艣cia znajdowa艂a si臋 infirmeria, czyli szpital - przytu艂ek zakonny. Tutaj do偶ywali swych dni starzy i schorowani rycerze. Infirmeria posiada艂a w艂asn膮 infrastruktur臋 - refektarz, kaplic臋 i 艂a藕ni臋. W czasach polskiego w艂adania zamkiem by艂y tu mieszkania urz臋dnik贸w kr贸lewskich. Dalej jest Wielki Refektarz nazwany p贸藕niej przez Polak贸w Sal膮 Kr贸lewsk膮. By艂 on przed d艂ugi czas wy艂膮czony ze zwiedzania ze wzgl臋du na osuwanie si臋 budynku i dopiero po艣wi臋cenie cz臋艣ci piwnic na wype艂nienie ich pianobetonem wzmocni艂o budowl臋 na tyle, 偶e po remoncie mo偶na by艂o przywr贸ci膰 go do ruchu turystycznego w 2008 roku. A jest co ogl膮da膰, bo by艂a to jedna z najwi臋kszych sal w 艣redniowiecznej Europie (wymiary 30 x 15 m, wysoko艣膰 9 m), mog膮ca pomie艣ci膰 nawet 400 os贸b. Tutaj przyjmowano przybywaj膮cych do Malborka go艣ci, rycerstwo z ca艂ej Europy, organizowano uczty i biesiady. Pod rz膮dami polskimi sala s艂u偶y艂a jako jadalnia oraz miejsce spotka艅 i zebra艅 starosty malborskiego. Wn臋trze zachwyca wspania艂膮 architektur膮 z nowatorsk膮 konstrukcj膮 sklepienia, wspartego na trzech smuk艂ych kolumnach. 艢ciany refektarza by艂y pokryte freskami, a okna kolorowymi witra偶ami. Z malowide艂 przetrwa艂 tylko fragment z przedstawieniem Koronacji Naj艣wi臋tszej Marii Panny. W posadzce mo偶na zauwa偶y膰 nakryte metalowymi os艂onami otwory, kt贸re s膮 pozosta艂o艣ci膮 zaawansowanego systemu ogrzewania pomieszcze艅 przy pomocy ciep艂ego powietrza pochodz膮cego z pieca pod sal膮.
Dalej stoi najwa偶niejszy element ca艂ego zamku - Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w, p贸藕niejsza rezydencja polskich monarch贸w.
ozdoba
Plan filmowy
Zamek Malbork wielokrotnie wykorzystywany by艂 przez filmowc贸w. Kr臋cono tu m.in. Wied藕mina, Kr贸la Olch z J. Malkovichem, Pana Samochodzika i Templariuszy, a tak偶e kilka reklam np. Plus gsm z mnichami (koniec 2004 r.), makaron Malma z Sophi膮 Loren (2002 r.).
Posiada on niezwyk艂膮, wyprzedzaj膮c膮 swoj膮 epok臋 architektur臋. Od reszty zamku odr贸偶nia si臋 szarymi kamiennymi kolumnami, oknami w podobnych kamiennych obramowaniach i naro偶nymi przyporami zwie艅czonymi wie偶yczkami. Kamienne elementy stanowi膮 ciekawy kontrast na tle ceglanych mur贸w. Wn臋trza by艂y wyposa偶one w instalacje grzewcze i sanitarne zapewniaj膮ce najwy偶szy mo偶liwy komfort. Pa艂ac jest uznawany za najbardziej warto艣ciow膮 artystycznie budowl膮 Krzy偶ack膮, bogactwem architektonicznym dor贸wnuj膮c膮 najlepszym rezydencjom p贸藕no艣redniowiecznej Europy. Pomieszczenia najwy偶szej kondygnacji pa艂acu, o wysoko艣ci prawie 9 m, s艂u偶y艂y wy艂膮cznie przyw贸dcom zakonu, dlatego by艂y tu sale, kt贸re funkcjonalnie dublowa艂y si臋 z salami dla og贸艂u rycerzy zakonnik贸w. Wielcy mistrzowie posiadali w艂asne sale reprezentacyjne w postaci dw贸ch kolejnych refektarzy, wykorzystywanych w r贸偶nych porach roku: Letni i Zimowy, wspartych na jednej tylko kolumnie, dwie izby urz臋dowe. Cze艣膰 prywatna obejmowa艂a kaplic臋 艣w. Katarzyny, sypialni臋 i 2 komnaty. Kondygnacja ni偶sza o wysoko艣ci niespe艂na 5 m by艂a przeznaczona dla dostojnik贸w zakonnych. Urz膮dzono tu 8 komnat mieszkalnych. Dwie najni偶sze kondygnacje pa艂acu zajmowa艂o archiwum i kancelaria (jeden z najwa偶niejszych urz臋d贸w zakonnych) oraz pomieszczenia magazynowe. W podziemiach udost臋pnionych w 2009 roku mo偶na zobaczy膰 relikty pierwotnej siedziby wielkich mistrz贸w.
ozdoba
Piekarze i skarby
W Zamku Wysokim w Malborku mie艣ci艂 si臋 skarbiec zakonny wype艂niony kiedy艣 kosztowno艣ciami i z艂otymi monetami. Dok艂adnie pod nim znajdowa艂y si臋 pomieszczenia pierwszej kuchni zamkowej. W II po艂owie XIV wieku sprytni piekarze wykuli w suficie dziur臋 i podbierali z艂oto. Niezbyt ostro偶nie jednak wydawali pieni膮dze i ca艂a sprawa szybko si臋 wyda艂a. Z艂odzieje zostali oczywi艣cie 艣ci臋ci.
Cz臋艣膰 wschodnia Zamku 艢redniego przeznaczona by艂a na magazyny (parter, piwnice) i mieszkania dla go艣ci zakonnych (pi臋tro). Najciekawsze s膮 tu dzi艣 piwnice mieszcz膮ce sta艂膮 wystaw臋 bursztynu "Bursztynowe konteksty". W naro偶niku p艂d.-wsch. stoi czworoboczna wie偶a zwana Klesz膮, kt贸ra wraz z do艂膮czonym budynkiem (Domek Dzwonnika) w XVIII w. znikn臋艂a na ok. 100 lat zast膮piona rezydencj膮 jezuit贸w. Przywr贸cono j膮 w XIX stuleciu. Jedyna niezabudowana cz臋艣膰 to skrzyd艂o po艂udniowe. Na dziedzi艅cu z 艂adnymi alejkami i 艂awkami stoj膮 dzi艣 cztery figury. S膮 to elementy wi臋kszego pomnika z 1877 r., zniszczonego przez Sowiet贸w podczas wojny. Pomnik przedstawia艂 kr贸la Prus Fryderyka II otoczonego przez wielkich mistrz贸w zakonnych: Hermanna von Salzy, Siegfrieda von Feuchtwangena, Winricha von Kniprode oraz Albrechta Hohenzollerna. Dzi艣 pozosta艂y z niego jedynie uszkodzone postacie zakonnik贸w.




ozdoba
Pos膮g Madonny
Ocenia si臋, i偶 8-metrowa figura Madonny z Dzieci膮tkiem, umieszczona jako zewn臋trzna dekoracja niszy okiennej w cz臋艣ci prezbiterialnej ko艣cio艂a zamkowego w Malborku, by艂a najwi臋ksz膮 艣redniowieczn膮 rze藕b膮 w Europie. Wykonano j膮 ok. 1340 roku z gipsu jastrychowego i pokryto polichromi膮 z farb wapiennych. Ju偶 40 lat p贸藕niej rze藕b臋 pokryto na nowo mozaik膮 ze szklanych kostek. Szacuje si臋, 偶e wykorzystano 300 tysi臋cy element贸w szklanej, z艂oconej i wielobarwnej mozaiki. Nie wiadomo czy mia艂 to by膰 zabieg ozdobny czy warunki atmosferyczne w takim stopniu niszczy艂y malowanie, 偶e wybrano technik臋 gwarantuj膮c膮 wi臋ksz膮 trwa艂o艣膰. Przez wieki rze藕ba by艂a symbolem Malborka, wspominali j膮 przybysze odwiedzaj膮cy miasto, poeci i uwieczniali malarze, cho膰 zgodnie podkre艣lano, 偶e posta膰 Maryi nie by艂a ani urodziwa, ani nawet kobieca. Winna by艂a temu technika mozaikowa, kt贸ra zniekszta艂ci艂a rysy twarzy.
Pierwszy znana renowacja pos膮gu mia艂a miejsce na pocz. XIX wieku, potem co kilkadziesi膮t lat konieczne by艂y prace naprawcze, zwykle korzystano z pomocy artyst贸w w艂oskich. Zniszczyli j膮 Sowieci podczas bombardowania zamku w 1945 r. Z gruz贸w uda艂o si臋 wydoby膰 i zabezpieczy膰 prawie 8 tysi臋cy kostek mozaiki oraz wiele fragment贸w pos膮gu. Pomog艂y one w odtworzeniu rze藕by Madonny w latach 2014鈥1016. Nowe elementy mozaiki sprowadzono z Wenecji, a w Gda艅sku cz臋艣膰 z nich poz艂ocono. Na uroczyste ods艂oni臋cie pos膮gu przyby艂 aktualny wielki mistrz Zakonu Krzy偶ackiego opat Bruno Platter.
Dalej drewniany most zwodzony na grubych 艂a艅cuchach prowadzi do Zamku Wysokiego. Jest to najstarsza cz臋艣膰 warowni. Posiada wymiary 51 x 60 m, nie licz膮c przed艂u偶enia skrzyd艂a p贸艂nocnego w kierunku wschodnim, kt贸re dobudowano nieco p贸藕niej i przeznaczono na cele sakralne. Na wewn臋trznym dziedzi艅cu otoczonym kru偶gankami znajduje si臋 g艂臋boka na 18 metr贸w zadaszona studnia. Otwory okienne kru偶gank贸w posiadaj膮 wspania艂e gotyckie maswerki, ka偶dy o innym wzorze. Parter i piwnice by艂y kondygnacjami magazynowymi, gospodarczymi, kuchennymi itp. Reprezentacyjny charakter posiada艂o I pi臋tro. Znajduje si臋 tu przede wszystkim ko艣ci贸艂 Naj艣wi臋tszej Marii Panny. Wej艣cie prowadzi przez wspania艂y portal z XIII wieku, zwany Z艂ot膮 Bram膮. Jest to przyk艂ad bogatej, gotyckiej sztuki zdobniczej. Ca艂o艣膰 jest misternie udekorowana rze藕bionymi ga艂膮zkami winnymi i ba艣niowymi zwierz臋tami, a g艂贸wny akcent stanowi膮 kolumienki z rze藕bami biblijnych panien g艂upich i m膮drych. W ten spos贸b symbolicznie przedstawiono bram臋 do Nieba i przestrzegano rycerzy-zakonnik贸w przed nierozwag膮 - powinni dba膰 swoje 偶ycie duchowe, bo nie wiadomo kiedy nadejdzie moment rozliczenia na S膮dzie Ostatecznym. Ko艣ci贸艂 w XVII wieku przej臋li jezuici i przekszta艂cili jego gotyckie wn臋trza w stylu barokowym. Najbardziej charakterystyczny element 艣wi膮tyni znajdowa艂 si臋 na zewn膮trz. By艂 to wielki pos膮g Madonny z Dzieci膮tkiem we wn臋ce prezbiterium (patrz ciekawostka). Pod ko艣cio艂em mie艣ci艂a si臋 kaplica 艣w. Anny, pe艂ni膮ca rol臋 kaplicy grobowej wielkich mistrz贸w. Natomiast teren mi臋dzymurza na po艂udnie od niej by艂 cmentarzem zakonnym.
Na zach贸d od ko艣cio艂a usytuowany by艂 kapitularz, do kt贸rego prowadzi pi臋kny portal z XIV wieku. Tutaj obradowa艂a kapitu艂a zakonna, wybierano wielkiego mistrza, decydowano o polityce mi臋dzynarodowej i najwa偶niejszych dla zakonu sprawach. Wystr贸j nie jest oryginalny - malowid艂a witra偶e pochodz膮 z XIX wieku, ale galeria wielkich mistrz贸w na 艣cianach na艣ladowa膰 ma oryginaln膮, kt贸ra istnia艂a tu od 艣redniowiecza. Pozosta艂膮 cz臋艣膰 pi臋tra Zamku Wysokiego zajmowa艂y dormitoria. Znajduje si臋 tu te偶 najwy偶sza na zamku malborskim 10-kondygnacyjna, 66-metrowa (licz膮c z poziomu suchej fosy, z dziedzica 50 m) wie偶a obronna, ale pe艂ni膮ca te偶 funkcj臋 dzwonnicy. Jest ona udost臋pniona turystom jako punkt widokowy, ale za osobn膮 op艂at膮. Od Zamku Wysokiego prowadzi d艂ugi na 64 metry ganek na wielkich arkadach do wie偶y - gdaniska. Pe艂ni艂a ona funkcje latryny (przep艂ywaj膮ca ni偶ej woda zabiera艂a nieczysto艣ci), stra偶nicze oraz miejsca ostatniej obrony (cz臋艣膰 ganku by艂a drewniana i w razie zagro偶enia obro艅cy mogli go spali膰 i d艂ugo jeszcze broni膰 si臋 w pot臋偶nej wie偶y). Za murem, na parchamie po艂udniowym, rozci膮ga艂 si臋 ogr贸d wielkich mistrz贸w.
ozdoba
Obronne gdanisko
Wie偶a gdanisko zachowa艂a swoje funkcje obronno-stra偶nicze a偶 do XX wieku. Jej przydatno艣膰 w kontroli wjazdu do zamku od zachodu i po艂udnia potwierdzi艂y wojska niemieckie, kt贸re w marcu 1945 roku w艂a艣nie z gdaniska zniszczy艂y kilka czo艂g贸w sowieckich nadje偶d偶aj膮cych od strony miasta.

Do tak wielkiego za艂o偶enia musia艂o oczywi艣cie prowadzi膰 wiele bram. Od po艂udnia sta艂a Brama Szewska, chroniona przez Baszt臋 Wr贸bl膮 oraz niewielka furta z drog膮 艂膮cz膮c膮 zamek ze starym miastem. Od zachodu usytuowano Bram臋 Mostowa flankowan膮 dwiema basztami. Ta brama by艂a po艂膮czona z drewnianym mostem na Nogacie, kt贸ry na drugim brzegu posiada艂 r贸wnie偶 umocniony przycz贸艂ek. Od wschodu wjazd chroni艂a Brama Nowa z pot臋偶n膮 baszt膮, a zaraz za ni膮 Brama Snycerska z 2 basztami: Podstaro艣ciego i W贸jtowsk膮. Za zewn臋trzn膮 lini膮 mur贸w istnia艂y te偶 bramy wewn臋trzne po zachodniej stronie, jak Brama 艣w. Miko艂aja i Brama 艣w. Wawrzy艅ca.
Zamek otoczony jest jeszcze wieloma wie偶ami, wie偶yczkami i innymi obwarowaniami (np. ziemny bastion p艂n.-wsch.), a fortyfikacje dope艂nia艂y fosy, zasilane wod膮 z jezior: D膮br贸wka (6 km od Malborka), a potem Dzierzgo艅 (40 km). Obecnie zachowane fosy s膮 suche. TYLE D艁UGIEGO OPISU, reszt臋 niech opowie zamkowy przewodnik...

Od niedawna obowi膮zuj膮 nowe zasady zwiedzania z 3 trasami.
Trasa historyczna. Podstawowy szlak zwiedzania obejmuj膮cy wszystkie wn臋trza zamku i cz臋艣膰 trasy zielonej.
Trasa zielona. Powsta艂a w 2020 roku i prowadzi g艂贸wnie po zewn臋trznych cz臋艣ciach warowni, nie ma wej艣cia do wn臋trz. Tury艣ci zaczynaj膮 zwiedzanie na Wale Plauena i przechodz膮 przez Przedzamcza, przejazdy bramne, dziedzi艅ce Zamku 艢redniego i Wysokiego, kaplic臋 艣w. Anny, tarasy wraz z ogrodem wielkich mistrz贸w, fosy i mi臋dzymurza.
Trasa dzieci臋ca (dla rodzin z dzie膰mi). Powsta艂a w 2016 r. Dzieci w czasie zwiedzania poznaj膮 tajemnice malborskiej twierdzy, rozwi膮zuj膮 zadania i zdobywaj膮 has艂o do krzy偶ackiego skarbca by na ko艅cu zosta膰 pasowanymi na Odkrywc贸w Zamkowych Tajemnic.



Rekonstrukcja Malborka w XV w.
Widok zamku od po艂udniowego wschodu z 1802 r. Autor nieznany. Zamek Wysoki z nieoryginalnymi otworami okiennymi, przebudowanym dachem, otynkowanymi 艣cianami i bez fortyfikacji. Za ko艣cio艂em zamkowym wida膰 budynek z mansardowym dachem - to rezydencja jezuicka.

ozdoba
Ukryty o艂tarz
W zamku malborskim przechowywane by艂o wspania艂e dzie艂o sztuki - misternie rze藕biony o艂tarzyk polowy wielkiego mistrza Ulryka von Jungingen. Polacy zdobyli go po bitwie pod Grunwaldem. Przez wieki znajdowa艂 si臋 on w katedrze gnie藕nie艅skiej, do kt贸rej trafi艂 jako dar od kr贸la W艂adys艂awa Jagie艂艂y. Jednak po rozbiorze Polski skradli go Prusacy i z艂o偶yli w Malborku. W czasie dzia艂a艅 wojennych w 1945 roku Polacy pr贸bowali zabezpieczy膰 zamek, aby oszcz臋dzi膰 muzealne zbiory. Mimo to, mn贸stwo przedmiot贸w zagin臋艂o lub zosta艂o poukrywanych. Wiele m贸g艂by wyja艣ni膰 kustosz zamku, ale nikt nie m贸g艂 go znale藕膰. Gdy w ko艅cu uda艂o si臋 ustali膰 jego adres, odnaleziono tylko zw艂oki ze 艣ladami postrza艂owymi. Prawdopodobnie zlikwidowano go, aby nie zdradzi艂 tajemnic zamkowych. Wkr贸tce potem zauwa偶ono w nocy za murami grup臋 ludzi, kt贸ra przedosta艂a si臋 do zamku nieznanym przej艣ciem. Urz膮dzono ob艂aw臋, ale intruzi ostrzeliwuj膮c si臋 z broni automatycznej zbiegli. Zgubili jednak dokument, kt贸ry zaprowadzi艂 Polak贸w do pewnego domu, gdzie w skrytce w piwnicy odnaleziono cenny o艂tarz zawini臋ty w p艂aszcz niemieckiej 偶andarmerii. Natomiast w skarbcu na Zamku Wysokim odkryto 艣wie偶o zrobion膮 dziur臋. Tam w艂a艣nie by艂 ukryty o艂tarzyk. Odzyskany cenny zabytek sta艂 si臋 eksponatem Muzeum Narodowego w Warszawie, ale czy dzi艣 jeszcze tam jest, tego nie wiem...


Plany i rekonstrukcje

Powr贸t na g贸r臋 strony

Plan dawnego Malborka. 1 - Zamek Wysoki, 2 - Zamek 艢redni, 3 - Zamek Niski (Przedzamcze), 4 - nieistniej膮ce Stare Miasto,
A - Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w, B - Brama i Baszty Mostowe, B1 - Brama 艣w. Miko艂aja, C - Gdanisko, D - Kaplica, E - Karwan (post贸j dla woz贸w i zbrojownia), F - Wie偶a  Ma艣lankowa, G - Bastion ziemny, H -  brama wjazdowa z baszt膮, zwana Bram膮  Now膮, Piaskow膮 lub Bram膮 Hindenburga (niedawno odbudowana), 
I - wa艂y von Plauena, gdzie odbywaj膮 si臋 coroczne inscenizacje 'Obl臋偶enia Malborka', 
J1 - baszta W贸jtowska, J2 - baszta Podstaro艣ciego, J3 - Brama Snycerska - G艂贸wna (obiekty J s膮 po艂膮czone), 
K - dom Podstaro艣ciego, 
L - baszta Prochowa,
M - baszta Sze艣cioboczoa (Tr贸j艣cienna),
N - baszta Szarysz,
O - kana艂 Juranda,
P - baszta Kominki,
R - pomnik pruskiego kr贸la Fryderyka II Wielkiego, 
S - ko艣ci贸艂 艣w. Wawrzy艅ca (Lorenza) i Brama 艣w. Wawrzy艅ca,
T - baszta K臋sa, 
U - Brama Mariacka, 
V - Brama Garncarska, 
W - Ko艣ci贸艂 艣w. Jana,
X - Brama Szewska, na lewo od niej sta艂a nie narysowana Baszta Wr贸bla,
X1 - furta do miasta, 
Y - ratusz Starego Miasta,
Z - Furta Rybacka
Plan dawnego Malborka wg Conrada Steinbrechta z 1918 roku [kliknij, aby powi臋kszy膰] .1 - Zamek Wysoki , 2 - Zamek 艢redni, 3 - Zamek Niski (Przedzamcze), 4 - nieistniej膮ce Stare Miasto, A - Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w, B - Brama i Baszty Mostowe, B1 - Brama 艣w. Miko艂aja, C - Gdanisko, D - Kaplica, E - Karwan (post贸j dla woz贸w i zbrojownia), F - Wie偶a Ma艣lankowa, G - Bastion ziemny, H - brama wjazdowa z baszt膮 zwana Bram膮 Now膮, Piaskow膮 lub Bram膮 Hindenburga (niedawno odbudowana), I - wa艂y von Plauena, gdzie odbywaj膮 si臋 coroczne inscenizacje "Obl臋偶enia Malborka", J1 - baszta W贸jtowska, J2 - baszta Podstaro艣ciego, J3 - Brama Snycerska - G艂贸wna (obiekty J s膮 po艂膮czone), K - dom Podstaro艣ciego, L - baszta Prochowa, M - baszta Sze艣cioboczna (Tr贸j艣cienna), N - baszta Szarysz, O - kana艂 Juranda, P - baszta Kominki R - pomnik pruskiego kr贸la Fryderyka II Wielkiego, S - ko艣ci贸艂 艣w. Wawrzy艅ca (Lorenza) i Brama 艣w. Wawrzy艅ca, T - baszta K臋sa, U - Brama Mariacka, V - Brama Garncarska, W - Ko艣ci贸艂 艣w. Jana X - Brama Szewska, na lewo od niej sta艂a nie narysowana Baszta Wr贸bla, X1 - furta do miasta, Y - ratusz Starego Miasta, Z - Furta Rybacka

Plan Zamku Wysokiego i 艢redniego
Plan przyziemia Zamku Wysokiego i 艢redniego w Malborku, na podstawie planu Antoniego Franaszka i Kazimierza Solaka.
Zamek 艢redni:
1 - wjazd do Zamku 艢redniego (wej艣cie do muzeum), 2 - most zwodzony, 3 - przedbramie, 4 - wartownie, 5 - infirmeria, 6 - kaplica infirmerii, 7 - refektarz infirmerii, 8 - spi偶arnia, a za 艣cian膮 powy偶ej izba kucharza, 9 - kuchnia, 10 - Wielki Refektarz, 11 - 2 komnaty mieszkalne, 12 - kancelaria, 13 - studnia, 14 - 艂a藕nia, 15 - Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w - komnaty urz臋dowe, 16 - wjazd na Zamek Wysoki, 17 - magazyny i pomieszczenia gospodarcze, 18 - kaplica 艣w. Bart艂omieja, 19 - parcham (mi臋dzymurze), 20 - baszta naro偶na, 21 - baszta Kurza Stopa, 22 - dziedziniec.
Zamek Wysoki:
A - most zwodzony B - przedbramie, C - baszta obronna, D - dom klucznika, E - piekarnia, F - kuchnia, G - magazyny i pomieszczenia gospodarcze, H - kaplica 艣w. Anny, I - cela "Witold", J - wartownia, K - mi臋dzymurza, K1 - cmentarz zakonny, K2 - ogr贸d wielkich mistrz贸w, L - gdanisko, L1 - filary korytarza do gdaniska, M - m艂yn, N - studnia, O - dziedziniec, P - wie偶a kru偶ganki, R - dom ogrodnika, S - baszta Dietricha, T - Wie偶a Klesza, U - Domek Dzwonnika, V - fosa.

Rekonstrukcje
Rekonstrukcje zamku malborskiego z 1335 r. Narysowa艂 Timm Radt na podstawie danych Christofera Herrmanna. Wy偶ej zamek 艢redni i Wysoki od strony Nogatu, ni偶ej 艢redni z pierwszym Pa艂acem Wielkich Mistrz贸w od strony dziedzi艅ca. Linie 艂膮cz膮 odpowiadaj膮ce sobie budynki, widoczne z innej strony

Rekonstrukcje
Widok na to samo skrzyd艂o jak powy偶ej, lecz z do艂u i ok. 65 lat p贸藕niej. Wida膰 Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w po przebudowie w ko艅cu XIV wieku (autor Timm Radt na podstawie danych Christofera Herrmanna).

Rekonstrukcje
Rekonstrukcje
Rekonstrukcje
Rekonstrukcje
Rekonstrukcje zamku Malbork (bez Zamku Niskiego) w latach: 1280, 1420, 1800 i 1840 (po pierwszym etapie odbudowy) wg C. Steinbrechta.




Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zamek wzniesiono na surowym korzeniu w II po艂owie XIII wieku z inicjatywy mistrza krajowego Teodoryka Gatrislebe i komtura dzierzgo艅skiego Hermanna von Schoennberg. Pocz膮tkowo zajmowa艂 teren obecnego Zamku Wysokiego i mia艂 plan prostok膮ta. W naro偶ach sta艂y wie偶e z wysuni臋tym z zachodniego naro偶nika gdaniskiem, a wjazd prowadzi艂 przez przedzamcze od p贸艂nocnego zachodu.

Seria najstarszych widok贸w zamku.
Rekonstrukcja Malborka w XV w.
Rekonstrukcja Malborka w XV w.
Obl臋偶enie Malborka w 1454 r. przez wojska gda艅skie podczas wojny trzynastoletniej na zaginionym obrazie z 1480 roku i powi臋kszenie zamku. Dobrze wida膰 8-metrow膮 figur臋 Madonny z Dzieci膮tkiem, najwi臋ksz膮 艣redniowieczn膮 rze藕b臋 w Europie, niedawno zrekonstruowan膮.

Rekonstrukcja Malborka w XV w.
Rekonstrukcja Malborka w XV w.
Rekonstrukcja Malborka w XV w.
Obraz z 1536 roku Martina Schonincka "Obl臋偶enie Malborka w 1460 roku" z powi臋kszeniami najciekawszych fragment贸w. Dzie艂o bywa r贸偶nie interpretowane, ale bardziej prawdopodobne, 偶e jest to obl臋偶enie z 1454 r. Krajobraz fantazyjny, z nieistniej膮cymi g贸rami, mostem, zamkami w tle i brakiem rzeki. Po 艣rodku wida膰 kr贸la Kazimierza Jagiello艅czyka. Wyra藕nie pokazuje zamek i fortyfikacje miejskie z licznymi wie偶ami, cho膰 wygl膮d zamku raczej wsp贸艂czesny autorowi.
ozdoba
Zab贸jstwo wielkiego mistrza
W 1330 roku na zamku malborskim podst臋pnie zamordowano wielkiego mistrza Wernera von Orseln wychodz膮cego z mszy 艣wi臋tej. Pocz膮tkowo umiejscawiano to zdarzenie przy Z艂otej Bramie, jednak obecnie stawia si臋 bardziej na wyj艣cie z kaplicy 艣w. Anny, poniewa偶 by艂o to jedyne miejsce, kt贸re Orseln odwiedza艂 bez ochrony. Zasztyletowa艂 go jeden z braci zakonnych nazwiskiem Endorf, kt贸ry jak twierdzili Krzy偶acy by艂 ob艂膮kany. Bardziej jednak prawdopodobne jest, 偶e by艂o to zaplanowane morderstwo zwolennik贸w polityki wspomnianego ju偶 mistrza krajowego Henryka von Plotzke. Werner von Orseln, po wielu latach spor贸w z Polsk膮, chcia艂 w ko艅cu zawrze膰 pok贸j i zreformowa膰 zakon przywracaj膮c mu jego religijny charakter. Po艣r贸d zainteresowanego w艂adz膮, wp艂ywami i 艂upami rycerstwa zakonnego na Pomorzu by艂o to ma艂o popularne.

punktor 1275 r. - pocz膮tek budowy zamku. Najpierw wzniesiono mur obwodowy, potem skrzyd艂o p贸艂nocne, a nast臋pnie zachodnie
punktor 1280 r. - w skrzydle p贸艂nocnym postawiono ko艣ci贸艂 NMP, kapitularz i dormitorium
punktor 1281 r. - komturstwo zantyrskie zosta艂o zamienione na malborskie, komtur z Zantyra - Henryk von Wildenau przeni贸s艂 si臋 na sta艂e do Malborka
punktor 1285 r. - uko艅czono skrzyd艂o zachodnie z komnatami dla komtura, kuchni膮 i gankiem prowadz膮cym do gdaniska
punktor 1300 r. - sta艂o ju偶 skrzyd艂o po艂udniowe z refektarzem i sypialniami. Zamek otoczono nowym murem obronnym, tak wi臋c powsta艂o mi臋dzymurze, kt贸re przeznaczono na ogrody i cmentarz
punktor 1309 r. - Malbork sta艂 si臋 stolic膮 ca艂ego zakonu krzy偶ackiego.
punktor po 1320 r. - w swojej dotychczasowej postaci nie m贸g艂 oczywi艣cie spe艂nia膰 tej funkcji, przyst膮piono wi臋c do d艂ugotrwa艂ej rozbudowy zamku. Intensyfikacja prac na Zamku Wysokim nast膮pi艂a w latach 30-tych za rz膮d贸w wielkiego mistrza Lutra z Brunszwiku. Uformowano go na nowo i otoczono go pot臋偶nymi umocnieniami. Podwy偶szono wie偶臋 dzwonn膮 i przed艂u偶ono skrzyd艂o p贸艂nocne w kierunku wschodnim i utworzono tam nowy ko艣ci贸艂 i kaplic臋 (1344 r.). Nast臋pnie na miejscu dawnego przedzamcza powsta艂 Zamek 艢redni z pierwszym Pa艂acem Wielkich Mistrz贸w, Wielkim Refektarzem, siedzib膮 wielkiego komtura
punktor 1341 r. - pod nowym ko艣cio艂em zakonnym spocz膮艂 pierwszy wielki mistrz Dietrich von Altenburg
punktor 1366 r. - wielki mistrz krzy偶acki Winrych von Kniprode podejmowa艂 na zamku malborskim kr贸la Kazimierza Wielkiego
punktor 1398 - z rozkazu Konrada Zoellner von Rotenstein uko艅czono budow臋 nowego Pa艂acu Wielkich Mistrz贸w
punktor 1410 r. - pierwsze obl臋偶enie zamku Malbork bronionego przez wielkiego mistrza Henryka von Plauena. Wojskom kr贸la W艂adys艂awa Jagie艂艂y nie uda艂o si臋 go zdoby膰. Von Plauen kaza艂 nast臋pnie wzmocni膰 zewn臋trzny pier艣cie艅 obwarowa艅 od wschodu i p贸艂nocy nowymi fosami i wa艂ami.
punktor 1418 r. - w ramach zabezpieczania warowni od wschodu powsta艂a Brama Nowa

Panorama Malborka z 1824
Panorama Malborka od strony Nogatu z 1824 roku J. F. Rosm盲slera (kierownik prac budowlanych na zamku). Od lewej: przedzamcze, Zamek 艢redni, Zamek Wysoki.

Zamek na rycinie z 1832
Malbork na rycinie z 1832 r. od wschodu. Od lewej: Zamek Wysoki, nieistniej膮ca rezydencja jezuit贸w, Zamek 艢redni
ozdoba
Siedziba kr贸l贸w
Po przej臋ciu Malborka od Krzy偶ak贸w, zamek sta艂 si臋 jedn膮 z siedmiu oficjalnych rezydencji polskich kr贸l贸w i zawsze otaczany by艂 specjaln膮 opiek膮, cho膰 z powodu stale 艣wiec膮cego pustkami skarbca kr贸lewskiego nie m贸g艂 by膰 utrzymany na dawnym poziomie. Taki status zachowa艂 a偶 do 1772 roku. W艂adcy mieszkali na Zamku 艢rednim, w Pa艂acu Wielkich Mistrz贸w, kt贸ry mimo pochodzenia z ko艅ca XIV stulecia by艂 na tyle komfortowy i nowoczesny 偶e przez kilkaset lat nie trzeba by艂o wykonywa膰 偶adnych wi臋kszych przebud贸w! W 1504 roku mieszka艂 tu Aleksander Jagiello艅czyk, w 1576 podczas walk ze zbuntowanym Gda艅skiem rezydowa艂 Stefan Batory. Zygmunt III Waza przebywa艂 w Malborku w latach 1593 i 1623, wyda艂 tu m.in. polecenie przeprowadzenia remontu Domu Wielkich Mistrz贸w. Pobyt jego syna W艂adys艂awa IV w 1637 r. wi膮za艂 si臋 prawdopodobnie z modernizacj膮 fortyfikacji. W 1676 roku w czasie wielkiej powodzi na 呕u艂awach zatrzyma艂 si臋 tu Jan II Sobieski. August II mieszka艂 na zamku dwukrotnie w 1697 i 1710 roku. Z jego rozkazu po艂o偶ono na zamku nowe dachy i zwie艅czenie wie偶y g艂贸wnej.

punktor 1457 r. - podczas wojny trzynastoletniej zamek by艂 bezskutecznie oblegany przez Polak贸w, ale w ko艅cu zosta艂 wykupiony i ostatecznie przej臋ty z r膮k Krzy偶ak贸w. Odt膮d zamkiem malborskim zarz膮dza艂 starosta kr贸lewski i podleg艂y mu burgrabi, a stolic膮 zakonu zosta艂 Kr贸lewiec. Niekt贸re cz臋艣ci warowni zmieni艂y swoje dotychczasowe przeznaczenie, np. Zamek Wysoki przesta艂 by膰 klasztorem i pe艂ni艂 funkcje gospodarcze oraz magazynowe. Jeszcze w tym samym roku zakon przej膮艂 miasto od zbuntowanych rajc贸w, ale zamek pozosta艂 przy Polsce i by艂 pod obl臋偶eniem wojsk krzy偶ackich
punktor 1458 r. - starost膮 malborskim i dow贸dc膮 obrony zamku by艂 艢cibor Che艂mski z Ponieca. Podobno to on obmy艣li艂 wcze艣niej udany plan zdobycia Malborka, nie poprzez 艂o偶enie pieni臋dzy na w艂asne wojska zaci臋偶ne, lecz na wyp艂acenie zaleg艂ego 偶o艂du najemnikom krzy偶ackim. Na polecenie kr贸la plan ten wcieli艂 w 偶ycie Andrzej T臋czy艅ski
punktor 1459 r. - starost膮 malborskim zosta艂 Jan Ko艣cielecki, zaufany towarzysz kr贸la Kazimierza Jagiello艅czyka, uczestnik wielu wojen i 贸wcze艣nie dowodz膮cy obron膮 zamku w Malborku
punktor 1466 r. - moc膮 II pokoju toru艅skiego ca艂y Malbork sta艂 si臋 polskim miastem
punktor 1475 r. - po 艣mierci Jana Ko艣cieleckiego starost膮 zosta艂 jego syn Miko艂aj Ko艣cielecki, p贸藕niejszy wojewoda brzesko-kujawski, kt贸ry jednak nie dba艂 o utrzymanie w gotowo艣ci bojowej tak wa偶nej twierdzy jak Malbork
punktor 1478 r. - starostwo malborskie przekazano Piotrowi Duninowi, wybitnemu wodzowi w bitwach z Krzy偶akami. Wraz z bp Zbigniewem Ole艣nickim, kt贸ry na w艂asny koszt zaopatrzy艂 zamek w proch, s贸l i inne zapasy, przygotowa艂 on Malbork na ewentualne kolejne starcie z zakonem. Za艂og臋 utworzono z wojsk zaci臋偶nych op艂acanych z pieni臋dzy po偶yczonych od miasta Gda艅sk.
punktor XVI w. - zamek otoczy艂a niska zabudowa mieszkalna i us艂ugowa rzemie艣lnik贸w pracuj膮cych dla zamku i konkuruj膮cych z cechami miejskimi
punktor 1626 r. - zamek w Malborku zdobyli Szwedzi i okupowali go przez 3 lata. Nast臋pnie przej臋艂o go od nich wojsko elektora brandenburskiego. Szwedzi otoczyli miasto i zamek nowoczesnymi fortyfikacjami ziemnymi z 11 bastionami
punktor 1635 r. - na mocy rozejmu polsko-szwedzkiego Malbork powr贸ci艂 do Rzeczypospolitej
punktor 1644 r. - na Zamku Wysokim wybuch艂 po偶ar, kt贸ry strawi艂 kru偶ganki oraz dachy. Odbudowane kru偶ganki nie mia艂y ju偶 charakteru gotyckiego, lecz barokowe
punktor 1652 r. - przywilejem Jana Kazimierza wi臋kszo艣膰 Zamku Wysokiego otrzymali w u偶ytkowanie jezuici. Starostwo i siedziba kr贸lewska znajdowa艂y si臋 na Zamku 艢rednim.
punktor 1656 r. - podczas "potopu" Szwedzi ponownie zaj臋li Malbork. Wystraszeni mieszczanie samowolnie otworzyli przed nimi bramy miasta. Zamek broni艂 si臋 przez 3 tygodnie, lecz musia艂 skapitulowa膰 z powodu braku 偶ywno艣ci i amunicji
punktor 1675 r. - zawali艂y si臋 sklepienia w skrzydle po艂udniowym i kapitularzu. Pomimo trudno艣ci finansowych zdo艂ano jednak dokona膰 wielu niezb臋dnych napraw

Zamek 艣redni w 1853
Zamek 艣redni od p贸艂nocy, czyli od strony bramy wjazdowej, po przebudowie na rysunku J.C. Schultza z 1853 roku

Malbork od strony Nogatu
Zamek widziany od strony Nogatu ok. 1850 r., na podstawie pejza偶u Domenico Quaglio


punktor od 1700 r. - podczas wojny p贸艂nocnej warownia w Malborku przechodzi艂a z r膮k do r膮k. Stacjonowa艂y tu wojska rosyjskie, saskie i szwedzkie
ozdoba
Pruskie porz膮dki
Ju偶 po I rozbiorze zamek zaj臋li Prusacy i potraktowali go po barbarzy艅sku. Dewastacja post臋powa艂a w zastraszaj膮cym tempie. Najpierw zamurowano kru偶ganki i wykuto now膮 bram臋 do miasta w skrzydle po艂udniowym. W Wielkim Refektarzu urz膮dzono uje偶d偶alni臋 koni, zerwano ceramiczn膮 posadzk臋, zamurowano okna, gotyckie wn臋trza dzielono drewnianymi konstrukcjami na ma艂e salki dla 偶o艂nierzy. W latach 80-tych w Pa艂acu Wielkich Mistrz贸w pojawi艂a si臋 prz臋dzalnia bawe艂ny, mieszkania dla tkaczy i szypr贸w rzecznych. W 1801 r. Zamek Wysoki przebudowano na magazyn zbo偶owy, wykuwaj膮c nowe otwory okienne, zmieniano te偶 oryginaln膮 wysoko艣膰 kondygnacji. Niejaki Dawid Gilly opracowa艂 plan ca艂kowitej rozbi贸rki zamku i budowy z pozyskanego w ten spos贸b budulca koszar. Dopiero protest studenta - poety z Kr贸lewca zamieszczony w 1803 r. w berli艅skiej prasie doprowadzi艂 do wstrzymania rozbi贸rki. Rok p贸藕niej kr贸l pruski Fryderyk Wilhelm wyda艂 zakaz niszczenia zamku. Po jakim艣 czasie k艂amliwa propaganda niemiecka, win臋 za dewastacj臋 budowli zrzuca艂a na rz膮dy przedrozbiorowej Rzeczpospolitej. Jadnak fakty by艂y takie, 偶e nawet mimo zmiany podej艣cia Prusak贸w do zamku, degradacja starych fortyfikacji post臋powa艂a jeszcze w II po艂. XIX wieku. Dotkn臋艂o to zw艂aszcza mury i baszty na Zamku Niskim, przez kt贸ry przeprowadzono wiadukt mostu na Nogacie.

punktor lata 1756-1767 - w suchej fosie przy ko艣ciele NMP, na miejscu Wie偶y Kleszej zbudowano gmach rezydencji jezuickiej. Po艂膮czono w ten spos贸b Zamek Wysoki i 艢redni. Jezuici, kt贸rzy od po艂owy XVII wieku opiekowali si臋 ko艣cio艂em zamkowym, cieszyli si臋 poparciem pu艂kownika Micha艂a Ernesta Rexina, zaufanego kr贸la Augusta III, kt贸ry za艂atwi艂 im budulec
punktor od 1772 r. - zamek w Malborku przej膮艂 zaborca pruski, zupe艂nie lekcewa偶膮c jego warto艣膰 historyczn膮. Zamek Wysoki przekszta艂cono w 2 etapach na koszary i magazyny. Stacjonowa艂 tu regiment piechoty dowodzony przez hrabiego Wilhelma D枚ringa von Krockow.
punktor 1807 r. - podczas wojny francusko - pruskiej na zamku stacjonowa艂a armia Napoleona. Wykorzysta艂a budynki m.in. na szpital i magazyn
punktor 1816 r. - powo艂ana zosta艂a instytucja pod nazw膮 Zarz膮d Odbudowy Zamku w Malborku. Rok p贸藕niej rozpocz臋to rekonstrukcj臋 trwaj膮c膮 ponad 100 lat. Brali w niej udzia艂 architekci, malarze i historycy, m.in. August Gersdorff, Karol F. Schinkel, Johannes Voigt, Ludwig Haebler, Conrad Steinbrecht. Szczeg贸lnie pocz膮tkowe prace nie mia艂y wiele wsp贸lnego z historyczn膮 odbudow膮, a by艂y tylko wytworem fantazji niemieckich architekt贸w i budowniczych. Zaj臋to si臋 g艂贸wnie Zamkiem 艢rednim, bo Wysoki ca艂y czas zajmowa艂a armia pruska, podobnie by艂o z Zamkiem Niskim. Zlikwidowano te偶 wtedy drobn膮 zabudow臋 dooko艂a zamku. Budynek rezydencji jezuickiej, kt贸rego istnienie nie mia艂o 偶adnego uzasadnienia historycznego, jeszcze podwy偶szono w 1828 r. Dopiero po 60 latach C. Steinbrecht nakaza艂 jego rozbi贸rk臋 i odtworzenie wie偶y Kleszej z Domkiem Dzwonnika.
punktor 1882 r. - pruski minister wyzna艅 religijnych von Gossler powo艂a艂 komisj臋, kt贸ra powierzy艂a nadz贸r nad wszelkimi pracami na zamku Conradowi Steinbrechtowi.
punktor 1902 r. - koniec prac na Zamku Wysokim, a 20 lat p贸藕niej 艢rednim.
punktor 1922 r. - wci膮偶 prowadzono jeszcze prace w skromniejszym zakresie na Zamku Niskim i przy fortyfikacjach pod kierunkiem Bernhard Schmida
ozdoba
Przyk艂ad rekonstrukcji

Zamek 艢redni - p贸艂nocna elewacja w roku 1802 zeszpecona przez Prusak贸w oraz po rekonstrukcji 1851 r. [kliknij aby powi臋kszy膰]

punktor I po艂. XX w. - w zabytku funkcjonowa艂o muzeum wn臋trz i militari贸w z eksponatami od czas贸w cesarstwa rzymskiego do XIX wieku
punktor po 1933 r. - po doj艣ciu do w艂adzy Hitlera, na zamku malborskim cz臋sto odbywa艂y si臋 uroczysto艣ci niemieckich specjalist贸w od praworz膮dno艣ci i integracji europejskiej z NSDAP
punktor 1945 r. - wykorzystywany propagandowo zamek w Malborku musia艂 by膰 obroniony, dlatego Niemcy stawiali zaciek艂y op贸r armii sowieckiej. Przez 3 miesi膮ce walk sta艂 si臋 ruin膮, ocala艂y tylko zachodnie cz臋艣ci Zamku Wysokiego i 艢redniego. Ocenia si臋, 偶e zniszczenia obj臋艂y ponad 50% za艂o偶enia zamkowego
punktor po 1945 r. - zamek malborski zosta艂 najpierw zabezpieczony przed dalsz膮 dewastacj膮, a nast臋pnie by艂 stopniowo odbudowywany. Mimo 偶e praca polskich konserwator贸w zosta艂a bardzo wysoko oceniona przez 艣wiatowych ekspert贸w, to nie w pe艂ni powr贸cono do dawnego wygl膮du warowni, zachowuj膮c pewne ahistoryczne cechy nadane jej przez Niemc贸w
punktor 1959 r.- na Zamku 艢rednim wybuch艂 po偶ar, kt贸ry zniszczy艂 g艂贸wnie dachy, ale przyczyni艂 si臋 do szybszej odbudowy ca艂ej warowni
punktor 1961 r. - otworzono Muzeum Zamkowe
punktor 1997 r. - zamek Malbork zosta艂 wpisany na list臋 艣wiatowego dziedzictwa kulturowego UNESCO
punktor 2014 r. - zako艅czy艂y si臋 prace rekonstrukcyjne i konserwacyjne przy Bramie Nowej. By艂a to jedyna cz臋艣膰 zamku nie odbudowana po wojnie. Warownia zyska艂a wi臋c nowe wej艣cie oraz budynek z kas膮, sklepikiem, recepcj膮. Odbudowano te偶 ca艂e otoczenie bramy, kt贸re by艂o w ruinie: barbakan, baszt臋, mosty.
punktor 2016 r. - ods艂oni臋to zrekonstruowany 8-metrowy pos膮g Madonny z Dzieci膮tkiem na zamkowym ko艣ciele NMP. W samej 艣wi膮tyni odbudowano sklepienia gwia藕dziste i wyremontowano wn臋trza. W umieszczonej pod ko艣cio艂em kaplicy 艣w. Anny zrekonstruowano tynki, zakonserwowano posadzki, odtworzono mens臋 o艂tarzow膮.
punktor 2024 r. - zako艅czono prace rekonstrukcyjne dw贸ch pi臋torwych i podpiwniczonych budynk贸w gospodarczych na przedzamczu, kt贸re zniszoczno w czasie II wojny 艣w. Wykorzystano do tego oryginalne mury. Now膮 powierzchni臋 (2500 m2) zaadaptowano na blibiotek臋 naukow膮, 7 pracowni konserwatorskich, pracowni臋 digitalizacji zbior贸w, zamkowe archiwa oraz Centrum Bada艅 nad Dziedzictwem Pokrzy偶ackim.


Hindenburg w Malborku
Widok Pa艂acu Wielkich Mistrz贸w od strony po艂udniowo-zachodniej na obrazie olejnym Domenico Quaglio z 1834 r.

ozdoba
Przej臋cie zamku od Krzy偶ak贸w
Wojna trzynastoletnia przynios艂a bardzo d艂ugie i zaci臋te walki wok贸艂 Malborka. Od pocz膮tku zamek zosta艂 wzmocniony licznymi wojskami z okolicznych miast krzy偶ackich, jego za艂oga liczy艂a a偶 3000 ludzi. Oddzia艂y obl臋偶nicze powo艂ane przez Gda艅sk i miasta pruskie nie by艂y ani tak liczne, ani do艣wiadczone, ani wyszkolone. Gdy dzia艂a Gda艅szczan zacz臋艂y zagra偶a膰 murom zamku, dowodz膮cy obron膮 wielki szpitalnik i komtur elbl膮ski Henryk Reuss von Plauen urz膮dzi艂 wypad, kt贸ry po ci臋偶kich walkach doprowadzi艂 do ca艂kowitego rozbicia atakuj膮cych i odebrania du偶ych ilo艣ci 偶ywno艣ci oraz 10 dzia艂. Posi艂ki pod dow贸dztwem rajcy gda艅skiego Wilhelma Jordana na niewiele si臋 zda艂y. Obl臋偶enie by艂o prowadzone nieumiej臋tnie, nie potrafiono odci膮膰 dostaw 偶ywno艣ci do warowni. Wkr贸tce cz臋艣膰 oddzia艂贸w musia艂a odej艣膰, aby wspom贸c wojsko oblegaj膮ce Sztum, co rozzuchwali艂o Krzy偶ak贸w na tyle, 偶e z obleganych stali si臋 stron膮 atakuj膮c膮. Dopiero ko艅cem 1454 r. Gda艅sk wys艂a艂 pod Malbork 3000 ludzi. Tym razem nie dano szansy Krzy偶akom, w Lesie Warnowskim wykonane sza艅ce i postawiono palisad臋. Kolejny wypad wojsk zakonnych zako艅czy艂 si臋 ich du偶ymi stratami. Jednak偶e pr贸by atak贸w Gda艅szczan na przycz贸艂ki zamku r贸wnie偶 nie ko艅czy艂y si臋 powodzeniem. Spr贸bowano wi臋c spali膰 most na Nogacie puszczaj膮c po os艂on膮 dzia艂 brandery, czyli p艂on膮ce 艂odzie. Udawa艂o si臋 w ten spos贸b zniszczy膰 kilka prz臋se艂, ale Krzy偶acy zawsze w por臋 dokonywali naprawy mostu i nie by艂o mo偶liwo艣ci spalenia go ca艂kowicie. Kl臋ska Polak贸w w bitwie pod Chojnicami, zdrada nie op艂acanych wojsk zaci臋偶nych i rozbicie przez Krzy偶ak贸w kolejnych posi艂k贸w nadci膮gaj膮cych z Gda艅ska sprawi艂y, i偶 oddzia艂y obl臋偶nicze wycofa艂y si臋 w pop艂ochu. Wkr贸tce jednak tak偶e Krzy偶akom zacz臋艂o brakowa膰 pieni臋dzy na 偶o艂d dla swojego wojska, w przyt艂aczaj膮cej wi臋kszo艣ci zaci臋偶nego. D艂ug r贸s艂 z ka偶dym miesi膮cem, a偶 w ko艅cu w lutym 1455 r. wyni贸s艂 zawrotn膮 sum臋 500 000 z艂otych w臋gierskich. Na mocy wcze艣niejszej umowy, w przypadku braku 偶o艂du, zaci臋偶ni mieli prawo przej膮膰 zamki, w kt贸rych stacjonuj膮 i zrobi膰 z nimi co zechc膮. Jako, 偶e dochody z nich nie by艂y w stanie pokry膰 d艂ug贸w, czescy zaci臋偶ni pod dow贸dztwem Oldrzycha Czerwonki zaoferowali kr贸lowi polskiemu Malbork, Tczew, Sztum i Gniew za sum臋, kt贸r膮 winny by艂 im zakon. Pertraktacje trwa艂y dwa lata, w tym czasie Krzy偶acy pr贸bowali przeszkodzi膰 w porozumieniu, ale w ko艅cu ustalono kwot臋 190 000 z艂 w臋gierskich za Malbork, Tczew i I艂aw臋. 6 czerwca 1457 za艂oga krzy偶acka wraz z wielkim mistrzem opu艣ci艂a Malbork. Dwa dni p贸藕niej wkroczy艂 do niego kr贸l Kazimierz Jagiello艅czyk. Pierwszym starost膮 malborskim zosta艂 w nagrod臋 Czech Oldrzych Czerwonka. kt贸ry zas艂u偶y艂 si臋 r贸wnie偶 tym 偶e nie pozwoli艂 wielkiemu mistrzowi von Erlichshausenowi wywie藕膰 z zamku cennego wyposa偶enia. Jego ludzie nadal obsadzali zamek i miasto, tym razem s艂u偶膮c Polakom. Nie zako艅czy艂o to wcale walk wok贸艂 Malborka, poniewa偶 w艂adze miasta zbuntowa艂y si臋 i podda艂y wojskom zakonnym von Plauena. Krzy偶acy zaciekle oblegali zamek, ale nie zdo艂ali go zdoby膰. Polska za艂oga pod wodz膮 Czerwonki, potem 艢cibora z Ponieca, Jana Ko艣cieleckiego i Prandot臋 Lubieszowskiego broni艂a si臋 dzielnie przez 3 lata. Kr贸l s艂a艂 pospolite ruszenie, aby przeszkadza膰 Krzy偶akom w obl臋偶eniu, ale ci zawsze rozprawiali si臋 ze s艂abo wyszkolonymi oddzia艂ami. Pokona艂o ich dopiero wojsko koronne wys艂ane na pocz膮tku 1460 r. 5 sierpnia 1460 miasto by艂o z powrotem polskie. Zdrajcy, kt贸rzy oddali Malbork zakonowi z burmistrzem na czele zostali straceni.
Rycina ze scen膮 z 1454
Negocjacje wielkiego mistrza Ludwiga von Erlichshausena z dow贸dcami wojsk najemnych w twierdzy Malbork w 1454 r. Siedzi wielki mistrz, a gestykuluje i stawia 偶膮dania Bernard von Zinnenberg (Bernard Szumborski), czeski dow贸dca najemnik贸w. Rycina pochodzi z XIX wieku i czasem jest b艂臋dnie podpisywana jako wykupienie Malborka przez kr贸la Kazimierza Jagiello艅czyka od krzy偶ackich najemnik贸w.


Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w w1839
Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w w Malborku na litografii Eduarda Pietzscha z 1839 r.

Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w ok. 1850
Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w w Malborku od strony zachodniej, akwarela z ok. 1850 r.


ozdoba
Szwedzi w Malborku
Osobn膮 kart臋 w dziejach zamku stanowi膮 wojny polsko - szwedzkie. 19 lipca 1626 roku niezdobyta dotychczas twierdza pad艂a po 3 dniach obl臋偶enia. Szwedzkie wojsko liczy艂o 7500 ludzi i 85 dzia艂. Niestety 贸wczesna wielka obszarowo Rzeczpospolita nie by艂a w stanie zapewni膰 odpowiednio licznej za艂ogi i uzbrojenia dla wszystkich zagro偶onych zamk贸w. Polski dow贸dca - rotmistrz P臋c艂awski - mia艂 do dyspozycji niewiele ponad 200 偶o艂nierzy piechoty i 100 zaci臋偶nych w podesz艂ym wieku, hakownice i rusznice starego typu, u偶ywane jeszcze w zmaganiach z Krzy偶akami i tylko 17 dzia艂 艣redniego i ma艂ego kalibru. Z braku puszkarzy, dzia艂a musieli obs艂ugiwa膰 oficerowie. Mimo tego, obro艅cy dobrze sobie radzili, cho膰 tch贸rzliwi mieszczanie wpu艣cili Szwed贸w do miasta. W ko艅cu, jeden ze szturm贸w szwedzkich okaza艂 si臋 skuteczny. Kr贸l Gustaw Adolf doceni艂 m臋stwo obro艅c贸w, zezwoli艂 im na honorow膮 kapitulacj臋 i pu艣ci艂 wolno. Malbork zosta艂 zamieniony na wielki szwedzki magazyn broni i 偶ywno艣ci. Dlatego te偶 otoczono go dodatkowymi ziemnymi umocnieniami bastionowymi. Przyda艂y si臋 one 3 lata p贸藕niej, gdy zamek pr贸bowa艂y odbi膰 zwyci臋skie w kilku bitwach ze Szwedami oddzia艂y polskie. Ataki nie powiod艂y si臋, ale mury zamkowe zosta艂y powa偶nie nadw膮tlone, co wykaza艂a lustracja po pokojowym odzyskaniu zamku w 1635 roku. Kolejne obl臋偶enie szwedzkie mia艂o miejsce w 1656 roku. Tym razem wyposa偶enie zamku by艂o lepsze: 66 dzia艂, cho膰 o kr贸tkim zasi臋gu oraz 1300 ludzi. Nawet jednak taka ilo艣膰 偶o艂nierzy by艂a zbyt ma艂a i nie pozwala艂a broni膰 si臋 na nowych umocnieniach, kt贸re znacznie zwi臋kszy艂y obw贸d warowni. Za艂oga musia艂a oprze膰 si臋 wi臋c na 艣redniowiecznych murach, co przy silnej i nowoczesnej artylerii szwedzkiej nie mog艂o wr贸偶y膰 powodzenia. Gdy ostrza艂 zacz膮艂 zagra偶a膰 zamkowi, urz膮dzono wypad za mury, zako艅czony dotkliwymi stratami. Wystraszy艂o to mieszczan do tego stopnia, 偶e zn贸w otworzyli oni bramy miasta przed naje藕d藕c膮. W tej sytuacji za艂oga zamku skapitulowa艂a. 3 lata p贸藕niej zamek pr贸bowa艂 odbi膰 marsza艂ek wielki Jerzy Sebastian Lubomirski, maj膮cy ju偶 spore sukcesy w odzyskiwaniu twierdz z r膮k szwedzkich. Postawi艂 w tym celu bardzo rozbudowane fortyfikacje polowe za Nogatem i prowadzi艂 skuteczny ostrza艂 artyleryjski. Niestety, w艂a艣ciwe obl臋偶enie rozpocz臋to dopiero 22 grudnia, po uprzednim zdobyciu twierdzy G艂owa pod Gda艅skiem. Wkr贸tce silne mrozy i og贸lnie niekorzystna pogoda zmusi艂y Polak贸w do wycofania si臋. Zamek powr贸ci艂 jednak do Rzeczpospolitej na mocy traktatu pokojowego w Oliwie.

Odbudowa zamku w 1889
Dziedziniec Zamku Wysokiego w XIX-wieku przekszta艂cony, a raczej zniekszta艂cony przez Prusak贸w. Na drugim zdj臋ciu w trakcie prac restauracyjnych

Odbudowa zamku w 1889
Ostatnie etapu przebudowy zamku w latach 80-tych XIX wieku. Wida膰 jeszcze wie偶臋 ze starym zwie艅czeniem


Malbork po zniszczeniach wojennych
Widok zamku Malbork zniszczonego po II wojnie 艣w. od wschodu

Malbork po zniszczeniach wojennych 2
Widok zamku Malbork zniszczonego po II wojnie 艣w. od strony dziedzi艅ca


Legendy i podania

Powr贸t na g贸r臋 strony

Opowie艣ci zwi膮zanych z zamkiem jest wiele, oto kilka z nich.

Hindenburg w Malborku
Obraz H. Vogela przedstawiaj膮cy feldmarsza艂ka Hindenburga w Malborku, p贸藕niejszego prezydenta Rzeszy przy prowizorycznym mo艣cie na Nogacie 23.08.1914. Hindenburg kierowa艂 ewakuacj膮 ludno艣ci cywilnej z Prus Wschodnich.

Zamek ze Starym Miastem w 1915
Poczt贸wka z 1915 roku. Sp艂aw drewna na Nogacie z panoram膮 zamku i nieistniej膮cego ju偶 Starego Miasta w Malborku

Wspomniano ju偶 w opisie, i偶 pot臋偶na wie偶a do艂膮czona gankiem na wysokim arkadowym mo艣cie do Zamku Wysokiego to dawna ubikacja (gdanisko) jak i baszta obronna. Jak si臋 jednak okazuje mog艂a ona pe艂ni膰 r贸wnie偶 inne funkcje. W czasach gdy komturem by艂 Eberhard von Pappke na zamku przebywa艂o dw贸ch nieco ekscentrycznych braci. Herman by艂 okropnym grubasem, natomiast Willy potwornym chudzielcem. 艁膮czy艂a ich jednak sk艂onno艣膰 do 偶art贸w i wyg艂up贸w, a na polu walki obaj nie wykazywali si臋 odwag膮. Byli bardzo lubiani przez braci zakonnych, z jednym wyj膮tkiem. Ich zachowania nie m贸g艂 艣cierpie膰 komtur, kt贸ry nak艂ada艂 na braci r贸偶ne kary, nie przynosz膮ce jednak 偶adnych rezultat贸w. Pappke obawia艂 si臋, 偶e swoj膮 b艂azenad膮 zara偶膮 innych zakonnik贸w. Pewnego dnia Herman i Willy znikn臋li. Przypomniano sobie, i偶 ostatni raz s艂yszano ich przedrze藕niania i 艣miechy dochodz膮ce z gdaniska. Nigdy wi臋cej ju偶 ich nie widziano. Dla wszystkich sta艂o si臋 jasne, 偶e to komtur kaza艂 pozby膰 si臋 niewygodnych braci, a gdanisko by艂o idealnym do tego miejscem. Od tej pory fosa pod gdaniskiem poch艂on臋艂a pono膰 jeszcze wiele ofiar. Delikwenta upijano, a nast臋pnie, gdy szed艂 za potrzeb膮 do gdaniska otwiera艂a si臋 zapadnia i jego cia艂o znika艂o bez 艣ladu w fosie.

Brama wej艣ciowa na pocz. XX w.
Poczt贸wka z Malborka z ok. 1895 roku. Widok na Zamek 艢redni i Wysoki od zachodu, zza Nogatu

Brama wej艣ciowa na pocz. XX w.
Poczt贸wka z Malborka z pocz膮tku XX wieku. G艂贸wna brama wej艣ciowa (na Zamek 艢redni)
Podczas obl臋偶enia Malborka rozpocz臋tego 10 dni po bitwie pod Grunwaldem w 1410 r. dosz艂o do pami臋tnego zdarzenia. Wojska kr贸la W艂adys艂awa Jagie艂艂y nie dysponowa艂y wystarczaj膮co du偶膮 ilo艣ci膮 piechoty do szturmowania tak pot臋偶nej twierdzy. Ograniczono si臋 wi臋c do zablokowania dostaw 偶ywno艣ci i ostrza艂u z artylerii, licz膮c na poddanie si臋 obro艅c贸w z dopiero co pobitego zakonu. Czas jednak mija艂, Krzy偶acy zmobilizowani przez komtura ze 艢wiecia Henryka von Plauen nie zamierzali si臋 podda膰. Zdobycie zamku wcale si臋 wi臋c nie przybli偶a艂o, a sytuacja polskich oddzia艂贸w pogarsza艂a na skutek braku zaopatrzenia i szerz膮cych si臋 chor贸b. W ko艅cu postanowiono posun膮膰 si臋 do podst臋pu. Plan krzy偶ackiej warowni by艂 w du偶ym stopniu znany i wiedziano o specyficznej konstrukcji Letniego Refektarza. Dzi臋ki pojedynczemu filarowi podtrzymuj膮cemu strop, m贸g艂 on sta膰 si臋 przy sprzyjaj膮cych okoliczno艣ciach grobowcem ca艂ej starszyzny zakonnej, bez kt贸rej obrona zamku nie by艂aby mo偶liwa. Sprowadzono wi臋c wielk膮 bombard臋 i pos艂u偶ono si臋 polskim agentem us艂uguj膮cym Krzy偶akom. Gdy w Letnim Refektarzu odbywa艂o si臋 codzienne zebranie, s艂uga wystawi艂 przez okno kolorow膮 czapk臋, co by艂o znakiem dla obs艂ugi pot臋偶nego dzia艂a. Narada Krzy偶ak贸w zosta艂a przerwana pot臋偶nym hukiem, a zaraz potem rozprys艂y si臋 witra偶e i do sali wpad艂a wielka kula. Niestety, chybiono o w艂os i kula min臋艂a podpor臋 i rozbi艂a tylko posadzk臋. Komtur Henryk von Plauen uzna艂 to za cud, bo celny pocisk z pewno艣ci膮 doprowadzi艂by do zwalenia si臋 refektarza. Pono膰 stwierdzi艂, 偶e Opatrzno艣膰 nigdy nie zezwoli na upadek zakonu i kaza艂 wmurowa膰 kawa艂ek pocisku w 艣cian臋 razem z pami膮tkow膮 tabliczk膮, aby ka偶dy kto na nie spojrzy wiedzia艂, 偶e Malborka nie da si臋 zdoby膰 a zakonu pokona膰. Pocisk na 艣cianie refektarza mo偶na zobaczy膰 do dzisiaj, niestety tabliczki, kt贸ra mog艂aby potwierdzi膰 to podanie jednak nie ma. Pierwsze obl臋偶enie Malborka zako艅czy艂o si臋 wi臋c niepowodzeniem. Po 3 miesi膮cach Jagie艂艂o musia艂 si臋 wycofa膰.

Dziedziniec Zamku 艢redniego na pocz. XX w.
Poczt贸wka z Malborka z pocz膮tku XX wieku. Dziedziniec Zamku 艢redniego

Dziedziniec Zamku Wysokiego na pocz. XX w.
Dziedziniec Zamku Wysokiego na pcozt贸wce z ok. 1910 roku

Kolejne podanie dotyczy czas贸w p贸藕niejszych. Twierdza by艂a ju偶 w r臋kach polskich, a starost膮 malborskim Piotr Dunin. Zarz膮dc膮 zamku z jego nadania zosta艂 Maciej z Budzewa i w艂a艣nie w jego c贸rce Cecylii zakocha艂 si臋 (i to ze wzajemno艣ci膮) dobry, ale ubogi 偶o艂nierz Marcin Kania. Gdy zwi膮zek ten wyszed艂 na jaw, rozgniewany Maciej rozkaza艂 zamkn膮膰 c贸rk臋 w komnacie, a 偶o艂nierza wrzuci膰 do loch贸w. Burgrabia zamkn膮艂 wi臋c swojego 偶o艂nierza w wi臋zieniu pod skrzyd艂em p贸艂nocnym Zamku Wysokiego. Po kilku dniach uwi臋zienia Marcin Kania zwr贸ci艂 uwag臋 na lekki przeci膮g panuj膮cy w celi, cho膰 by艂o tu tylko jedno okienko. Zacz膮艂 przeszukiwa膰 i opukiwa膰 dok艂adnie ca艂e pomieszczenie, a偶 natrafi艂 w k膮cie w pod艂odze na 偶elazn膮 klap臋 przysypan膮 ziemi膮 i gruzem ceglanym. Czy偶by odkry艂 legendarny tunel, o kt贸rym m贸wi艂o si臋 po wygnaniu Krzy偶ak贸w, ale nikt nie potrafi艂 go znale藕膰? Wg opowie艣ci m贸g艂 prowadzi膰 nawet do Elbl膮ga! Nie zd膮偶y艂 jednak tego sprawdzi膰, bo us艂ysza艂 ha艂as na schodach. Ledwo zd膮偶y艂 zakry膰 klap臋, a ju偶 weszli jego towarzysze z za艂ogi zamkowej. Wyprowadzili go w milczeniu, tak i偶 przez chwil臋 my艣la艂 nawet, 偶e idzie na 艣mier膰. Okaza艂o si臋 jednak, 偶e burgrabia dbaj膮cy o swoich ludzi postanowi艂 mu pom贸c i potajemnie uwolni膰. Dosta艂 pieni膮dze i informacje jak opu艣ci膰 zamek. Gdy po zmierzchu przekrada艂 si臋 ju偶 ze swoim skromnym dobytkiem do bramy po艂udniowej, ujrza艂 przechadzaj膮c膮 si臋 po dziedzi艅cu pod czujnym okiem macochy Cecyli臋. Wiedzia艂 ju偶, 偶e nie mo偶e odej艣膰 bez niej. Na艣laduj膮c g艂os kosa uda艂o mu si臋 zwie艣膰 macoch臋 i zbli偶y膰 do Cecylii. Padli sobie w ramiona i postanowili uciec razem odkrytym przez Marcina tunelem, bo przez bram臋 z pewno艣ci膮 razem by nie wyszli. Szli w ciemno艣ci bardzo d艂ugo, a偶 wreszcie zobaczyli w oddali jakie艣 艣wiat艂o. By艂o on dziwnie purpurowe, jednak zbiegowie radowali si臋, my艣l膮c 偶e wreszcie dotarli do wyj艣cia z lochu. Gdy byli ju偶 bardzo blisko, ich oczom ukaza艂 si臋 straszliwy widok. W purpurowej po艣wiacie sta艂y 3 ko艣ciotrupy. Z ich ko艣ci zwisa艂y kawa艂ki mi臋sa, wida膰 te偶 by艂o resztki p艂aszczy z czarnymi krzy偶ami. Makabryczne postacie rusza艂y szcz臋kami jakby chcia艂y co艣 powiedzie膰. Marcin ju偶 mia艂 rzuci膰 si臋 na nie z tasakiem, kt贸ry trzyma艂 za pasem, ale powstrzyma艂a go Cecylia m贸wi膮c 偶e oni bardziej potrzebuj膮 modlitwy ni偶 nienawi艣ci. Zacz臋li si臋 wi臋c oboje modli膰 i prosi膰 o zmi艂owanie dla cierpi膮cych dusz rycerzy zakonnych. Wkr贸tce maszkary znikn臋艂y, a purpurowe 艣wiat艂o sta艂o si臋 b艂臋kitne. Zakochana para ruszy艂a ju偶 bez obaw w jego blasku przed siebie. Podobno widziano ich p贸藕niej szcz臋艣liwych w Gda艅sku. Gorszy los spotka艂 pogo艅 z Maciejem z Budzewa na czele. R贸wnie偶 on dzi臋ki psom odnalaz艂 tajne wej艣cie i natrafi艂 na zjawy zakonnik贸w. Jednak zachowa艂 si臋 zupe艂nie inaczej, zacz膮艂 przeklina膰 i sieka膰 zjawy mieczem. By艂 tak w艣ciek艂y, 偶e nie zauwa偶y艂, i偶 nie czyni ko艣ciotrupom 偶adnej krzywdy, natomiast kruszy w膮skie 艣ciany tunelu. W ko艅cu z wielkim hukiem run膮艂 strop, grzebi膮c okrutnego zarz膮dc臋.
W rzeczywisto艣ci istnia艂 loch biegn膮cy z zamku pod Nogatem i to sporych rozmiar贸w. Odkopano go przypadkiem przed II wojn膮 艣wiatow膮, ale do艣膰 szybko zasypano. Przedtem jednak zrobiono zdj臋cia. Pono膰 opublikowano je w 贸wczesnej lokalnej gazecie.

Malbork na starej poczt贸wce
Poczt贸wka z Malborka z pocz膮tku XX wieku. Na g艂贸wnym planie Zamek Wysoki od p艂d.-wsch.


Widok贸wka z Malborka
Widok贸wka z pocz膮tku XX wieku. Zamek Wysoki od p艂n.-zach. i most 艂膮cz膮cy go z zamkiem 艢rednim.


Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorMuzuem Zamek Krzy偶acki - ul. Staro艣ci艅ska 1, Malbork

CZAS
punktor Czas zwiedzania tras膮 dzieci臋c膮 to ok. 2 godziny. Trasa historyczna zajmuje 3,5 godziny. Trasa zielona minimum 1 godzin臋. Zwiedzenie zamku z przewodnikiem, mimo wielu godzin, jest tak pr臋dkie, i偶 warto przej艣膰 si臋 jeszcze raz samemu. Kupuj膮c bilet nie wejdziemy od razu, lecz trzeba oczekiwa膰 na swoja kolejk臋, w szczycie sezonu nawet kilka godzin. Tak wi臋c, aby dok艂adnie ogl膮dn膮膰 go z zewn膮trz i wewn膮trz trzeba przeznaczy膰 minimum. 5 godzin, a najlepiej ca艂y dzie艅.

WST臉P
punktor Muzeum Zamkowe w Malborku jest czynne od poniedzia艂ku do niedzieli w godzinach 9.00-19.00 (po sezonie do 16.00). Trasa historyczna w sezonie dost臋pna jest od wtorku do pi膮tku w godz. 9.00-20.00 (po sezonie do 15.00) oraz w soboty i niedziele w godz. 9.00-20.00 (po sezonie do 16.00). Ostatnie wej艣cie 2 godziny przed zamkni臋ciem. Zwiedzanie odbywa si臋 obowi膮zkowo z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem. Op艂ata uwzgl臋dniona w cenie biletu wst臋pu. Bilet normalny 鈥 70,00 z艂, Bilet ulgowy 鈥 50,00 z艂, Bilet rodzinny (2+2) - 220,00 z艂.
Trasa zielona w sezonie jest dost臋pna w poniedzia艂ki w godzinach 9.00-20.00 (po sezonie do 15.00) oraz od wtorku do pi膮tku w godzinach 13.15.-20.00 (po sezonie do 16.00) oraz soboty i niedziele w godz. 14.15-19.00 (po sezonie do 16.00). Ostatnie wej艣cie 1 godzin臋 przed zamkni臋ciem. Obejmuje cz臋艣膰 Przedzamcza, przejazdy bramne, dziedzi艅ce Zamku 艢redniego i Wysokiego, kaplic臋 艣w. Anny, tarasy wraz z ogrodem wielkich mistrz贸w, fosy i mi臋dzymurza. Bilet normalny - 30,00 z艂, Bilet ulgowy - 20,00 z艂, Bilet rodzinny (2+2) - 90,00 z艂.
Trasa dzieci臋ca. Dost臋pna w sezonie kilka razy dziennie, poza wakacjami 1-2 razy dziennie. Bilet Normalny - 55 PLN, Bilet Ulgowy - 40 PLN, Dzieci do lat 7 - bezp艂atnie.
Poniedzia艂ek jest dniem bezp艂atnego zwiedzania Muzeum Zamkowego w Malborku. W tym dniu dost臋pna jest tylko Trasa zielona i obowi膮zuje op艂ata za audioprzewodnik w wysoko艣ci 15,00 z艂.
Muzeum nie posiada w艂asnego parkingu. Miejsca trzeba szuka膰 na terenie miasta. UWAGA na parkingi prywatne z wywindowanymi stawkami. G艂o艣na w Malborku by艂a sprawa rachunk贸w za parkowanie jakie p艂acili tury艣ci po wyj艣ciu z zamku si臋gaj膮ce 55 z艂!

Poniewa偶 informacje o godzinach otwarcia, a przede wszystkim cenach bilet贸w szybko si臋 dezaktualizuj膮, sprawd藕 je na stronie oficjalnej opisywanego zamku/dworu:
Zamek w Malborku
dodatkowe informacje
inne przydatne informacje

Widok refektarza zamkowego z 1841 r.
Wielki Refektarz na zamku Malbork (niedawno otwarty dla zwiedzaj膮cych ) na akwareli J.K. Schultza z 1841 r.

Zdj臋cie kapitularza zamkowego
Kapitularz na zdj臋ciu z 1906 roku


Po艂o偶enie i dojazd


Wschodnia cz臋艣膰 woj. pomorskiego. 30 km na po艂udni owy zach贸d Elbl膮ga, 52 km na po艂udniowy wsch贸d od Gda艅ska. Zobacz na mapie.
Zamek le偶y w pobli偶u centrum miasta, nad rzek膮 Nogat.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N54.040819掳, E19.028664掳
format DM (stopnie, minuty):   54掳 2.44914'N, 19掳 1.71984'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   54掳 02' 26.95''N, 19掳 01' 43.19''E 

Widok letniego refektarza w 1835
Letni Refektarz na obrazie olejnym Domenico Quaglio z 1835 r., ze zbior贸w Staatliche Kunsthalle Karlsruhe

Widok letniego refektarza w XIX w.
Ten sam Letni Refektarz na obrazie olejnym nieznanego autora XIX w., ze zbior贸w Kunsthistorisches Museum Wiede艅


Bibliografia



punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Guerquin Bohdan - Zamek w Malborku
punktor Haftka Mieczys艂aw - Zamki krzy偶ackie w Polsce. Szkice z dziej贸w
punktor Jurasz Tomasz - Zamki i ich tajemnice
punktor Kaczy艅scy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Rogi艅ski Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy
punktor Stokowski Marek - Legendy i opowie艣ci zamku Malbork
punktor Sypek Robert - Zamki i obiekty warowne Pa艅stwa Krzy偶ackiego cz. 2
punktor Zbierska Eleonora - Zamek w Malborku
punktor Bukal Grzegorz - Konserwacja zamku w Malborku jako przyk艂ad kszta艂towania si臋 doktryny konserwatorskiej
punktor Herrmann Christofer - Der Hochmeisterpalast auf der Marienburg
punktor Steinbrecht Conrad - Die Wiederherstellung des Marienburger Schlosses

Izba Konwentu w 1905 r.
Izba Konwentu na poczt贸wce z ok. 1905 roku

Izba Konwentu w 1900 r.
Inny widok Izby Konwentu na poczt贸wce z ok. 1900 roku



Galeria zdj臋膰


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Og贸lne
Malbork - Widok zza Nogatu. Po prawej dwie wie偶e tworz膮ce Bram臋 Mostow膮 Malbork - Widok zza Nogatu Malbork - Widok zza Nogatu Malbork - Widok zza Nogatu Malbork - Zamek w 艣wietle ksi臋偶yca. O艣wietlona na czerwono wie偶a to znak, 偶e w艂a艣nie trwa pokaz '艢wiat艂o D藕wi臋k' Malbork - Widok zza Nogatu

Zamek Wysoki
Malbork - W fosie odbywa艂y si臋 r贸偶ne pokazy rycerskie Malbork - Zamek Wysoki od strony miasta Malbork - Zamek Wysoki zza fosy Malbork - Wie偶a Malbork - Wie偶a  od strony dziedzi艅ca Malbork - Mury Zamku Wysokiego Malbork - Pod Zamkiem Wysokim dzia艂a艂 jarmark Malbork - Dziedziniec ze studni膮 Malbork - Widok na dziedziniec przez jeden z ozdobnych maswerk贸w Malbork - Na pierwszym planie ko艣ci贸艂,    wie偶a g艂贸wn膮 a dalej Wie偶a Klesza Malbork - Widok nocny

Zamek 艢redni
Malbork - Most zwodzony z Zamku Wysokiego Malbork - Widok na bram臋 od strony dziedzi艅ca Malbork - Dom Wielkiego Mistrza od strony dziedzi艅ca Malbork - Dziedziniec Zamku 艢redniego Malbork - Wjazd na Zamek 艢redni z bron膮 Malbork - Dom Wielkich Mistrz贸w od strony zachodniej Malbork - Wej艣cie do Wielkiego Refektarza zwanego p贸藕niej  Sal膮  Kr贸lewsk膮 Malbork - Skrzyd艂o p贸艂nocne Zamku 艢redniego Malbork - Skrzyd艂o wschodnie Zamku 艢redniego od strony dziedzi艅ca Malbork - Mury Zamku 艢redniego od strony p贸艂nocnej, wida膰 most wej艣ciowy Malbork - Poro艣ni臋ta 艣ciana  przy Domu Wielkiego Mistrza Malbork - Mury wschodnie i fosa Zamku 艢redniego

Fortyfikacje i inne
Malbork - Baszta Prochowa, kiedy艣 cz臋艣膰 bramy wjazdowej od wschodu Malbork - Wie偶a we wschodnim  murze obwodowym Malbork - Resztki fortyfikacji wschodnich - Brama Nowa przed odbudow膮 Malbork - Widok od strony p艂d.-zach. z gdaniskiem Malbork - Jedna z dw贸ch baszt mostowych  od zachodu Malbork - Fosa przy Zamku Wysokim od po艂udnia i gdanisko Malbork - Zabudowany drewniany most prowadz膮cy do Zamku 艢redniego Malbork - Widok na Nogat i w oddali  Baszt臋 Ma艣lankow膮 Malbork - Widok na Zamek 艢redni (na wprost) i Wysoki  (po prawej) Malbork - Wie偶a-gdanisko noc膮

Wn臋trza
Malbork - Skarbiec zakonny Malbork - Pi臋kne zdobienia na Zamku Wysokim Malbork - Letni Refektarz wielkiego mistrza z pojedynczym filarem Malbork - Kuchnia zakonna
Zdj臋cia wykonane: latem 2004


Filmy wideo


Rekonstrukcja 3D zamku




Pomniki Historii - Malbork




National Geographic - najwi臋kszy 艣redniowieczny zamek w Europie




呕ycie codzienne na zamku w Malborku



Akwarela Schultza z 1841
Widok na Pa艂ac Wielkich Mistrz贸w z bramy Zamku Wysokiego. Akwarela Johanna Carla Schultza (1841).


Noclegi


punktor Malbork - Hotel "Zamek", ul.Staro艣ci艅ska 14, tel. (055) 246 02 20
punktor Malbork - Hotel "Stary Malbork", ul. 17-Marca 26-27, tel. (055) 647 24 00
punktor Malbork - Hotel "Dedal", ul. Gen. de Gaulle'a 5, tel. (055) 272 68 50
punktor Malbork - Hotel "Zbyszko", ul. Ko艣ciuszki 43, tel. (055) 272 33 94
punktor Malbork - Hotel "Parkowy", ul.Portowa 3, tel. (055) 272 30 12
punktor Malbork - Pensjonat "U B艂a偶eja I", ul. Saper贸w 4, tel. (055) 272 30 81
punktor Malbork - Pensjonat "U B艂a偶eja II", ul. Lubelska 23, tel. (055) 272 30 81
punktor Malbork - Pensjonat "Patryk", ul. Rzemie艣lnicza 14, tel. (055) 272 60 73
punktor Malbork - Dom wycieczkowy "Saturn", ul. S艂owackiego 75, tel. (055) 272 29 50, 647 22 50
punktor Malbork - Schronisko M艂odz. w Gimnazjum, ul. 呕eromskiego 45, tel. (055) 272 24 08 - g. 8-10,17-21
punktor Malbork - Camping - O艣rodek Sportu i Rekreacji, ul. Portowa 3, tel. (055) 272 30 12, 272 24 13
punktor Malbork - Agroturystyczne Gospodarstwo Rolne, Kamionka 24, tel. (055) 272 90 15

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • zdziwiony       Autor:  luke      Data:  2023-01-21 23:23:37
    Na zamku by艂em trzeci raz tym razem z audioprzewodnikiem i jestem rozczarowany i zdziwiony sposobem prezentacji krzy偶ak贸w jako dobrotliwych mnich贸w lecz膮cych ludzi kt贸rych zaatakowa艂 Polski kr贸l!!! Brakuje w g艂贸wnych miejscach chronologi kiedy zamek powsta艂 i dlaczego informacji o podrobieniu dokumentow i oszukaniu Polakow a tym samym prxycxyn bitwy pod Grunwaldem informacji z czasow funkcjonowanys jako zanek krolewski w rzeczypospolitej,pot­em okres niemieckie i ponownie w rzeczypospolitej
  • zwiedzanie       Autor:  Margarita 35      Data:  2014-07-25 13:11:54
    chcia艂abym pochwalic i naszego przewodnika i jakosc opieki nad obiektem..Zamek jest przepiekny robi ogromne wrazenie podbnie jak dziedziniec i kruzganki wok贸艂 Pan Przewodnik (niestety imienie nie pamietam)w swa opowiesc o Zamku i Historii Zakonu wplata艂 mn贸stwo anegdot osobistych watk贸w zwiazanych z histori膮 Polski taa..zwiedzanie ponad 3godzinne by艂o czysta przyjemnoscia dziekuj臋
  • zamek jest boski       Autor:  czytelnik      Data:  2013-02-25 08:23:45
    szkoda tylko, ze zagraniczni turysci maja opracowana trase ciekawych miejsc po okolicy a my ograniczamy sie do zamku...   naprawde nie wiemy co mamy za skarby..na zulawach czy warmiii

Izba Konwentu w 1905 r.
Izba Konwentu na poczt贸wce z ok. 1905 roku




Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.