Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Maleszowa (woj. 艣wi臋tokrzyskie) - 艢redniowieczny zamek rycerski, p贸藕niej rozbudowany

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
3.5 stars
艢rednia ocena: 3.3 na 5. G艂os贸w: 21

       
    
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
3 stars
艢rednia ocena: 3.2 na 5. G艂os贸w: 13

       
    
 


Opis i stan obecny


ozdoba
Pi臋kna Franciszka
Z rezydencj膮 w Maleszowej zwi膮zana by艂a Franciszka Krasi艅ska, od 1760 roku 偶ona Karola Wettina, jednego z ulubionych dzieci kr贸la Augusta III Wettina (posiada艂 on bardzo liczne potomstwo). W pewnym okresie August stara艂 si臋 dla niego o koron臋 polsk膮 po swojej 艣mierci, mimo 偶e Karol nie by艂 najstarszym synem. Ma艂o realistyczne plany zak艂ada艂y nawet zdobycie przez niego, dzi臋ki odpowiedniemu o偶enkowi, tronu cesarskiego. Karol jednak w tajemnicy po艣lubi艂 s艂yn膮ca ze swej urody Franciszk臋, przekre艣laj膮c dalekosi臋偶ne plany. Wszyscy bali si臋 zakomunikowa膰 o tym fakcie kr贸lowi, kt贸ry by艂 wtedy bardzo chory. Monarcha zmar艂 ponad 2 lata p贸藕niej, podobno nie dowiedziawszy si臋 prawdy, a ma艂偶e艅stwo Karola i Franciszki zosta艂o zaakceptowane przez Wettin贸w dopiero w 1775 r.

Towarzyszem zabaw Franciszki by艂 Kazimierz Pu艂aski. Jako dziecko cz臋sto przebywa艂 w Maleszowej i rezydencji jej ojca Stanis艂awa Krasi艅skiego, p贸藕niejszego genera艂a wojsk koronnych. Jak 艂atwo si臋 domy艣la膰 bohater polskich i ameryka艅skich walk o niepodleg艂o艣膰, w m艂odo艣ci by艂 w niej mocno zakochany, ale jako drobny szlachcic nie m贸g艂 nawet my艣le膰 o zaakceptowaniu przez rodzic贸w Franciszki.
To jedno z dziwniejszych miejsc, kt贸re odwiedzi艂em na pocz膮tku XX wieku. Zapomniane i rzadko opisywane. Maleszowa naniesiona by艂a na niekt贸re mapy zamk贸w, ze wzgl臋du na ruiny bogatej rezydencji Krasi艅skich uznawanej czasem za zamek, a czasem za pa艂ac. Patrz膮c na ruiny w Maleszowej w 2003 roku trudno by艂o dopatrzy膰 si臋 cech siedziby obronnej. Po艂o偶enie nizinne, bez 艣lad贸w fortyfikacji. Ze sk膮pych informacji w og贸lnodost臋pnej literaturze wynika艂o jednak, i偶 obiekt przypomina艂 ufortyfikowane pa艂ace w Kielcach i Podzamczu Piekoszowskim. Mia艂 a偶 4 kondygnacje i 4 naro偶ne baszty, a otoczony by艂 nawodnion膮 fos膮 ze zwodzonym mostem i drugim mostkiem prowadz膮cym do ogrod贸w. Zachowane pozosta艂o艣ci to ca艂kowicie zrujnowany pod艂u偶ny pi臋trowy budynek z przylegaj膮cym do niego mniejszym obiektem po艂o偶onym uko艣nie, kt贸ry z kolei przylega艂 do parterowej budowli w nieco lepszym stanie (posiada艂a dach) z cechami stylu klasycystycznego. Wida膰 te偶 by艂o zamkni臋te wej艣cie do piwnic.
Przy ruinach znajdowa艂 si臋 te偶 zaro艣ni臋ty nasyp, o kt贸rym lata temu nikt nie wspomina艂. Podczas odwiedzin otoczony by艂 straszliwym b艂otem i koparkami, ale wida膰 by艂o i偶 do niedawna jeszcze musia艂a tu sta膰 woda lub mokrad艂a. Jeden z cz艂onk贸w ekipy budowlanej, kt贸ra pracowa艂a na miejscu powiedzia艂, 偶e na tej wyspie sta艂 o wiele wcze艣niejszy zamek, ni偶 te widoczne ruiny. Mimo b艂ota uda艂o mi si臋 tam dosta膰 i zobaczy膰 kilka pozosta艂o艣ci tego zamku, zapewne siedziby Maleszowskich i Krasi艅skich. Faktycznie na wyspie do dzisiaj zachowa艂 si臋 niewielki fragment muru oraz cztery pomieszczenia piwniczne, w tym sklepione kolebkowe z lunetami. Wej艣cia do nich zabezpieczono drewnianymi belkami. Obszar wyspy posiada charakterystyczne pofa艂dowanie.
Wyspa zamkowa jest jednak niewielka i niemo偶liwym wydawa艂o si臋, aby w takiej postaci mog艂a pomie艣ci膰 rezydencj臋 na miar臋 Kielc czy Podzamcza Piekoszowskiego, nawet w znacznie skromniejszej wersji. Wskazywa艂o to na istnienie w Maleszowej dw贸ch budowli - starej na wyspie i nowszej obok niej.
Dopiero wiele lat p贸藕niej ukaza艂y si臋 pierwsze wiarygodne informacje na temat zamku Maleszowa, cho膰 jego dok艂adne dzieje nadal s膮 okryte mg艂膮. By艂a tylko jedna budowla, kt贸ra jako艣 mie艣ci艂a si臋 na wyspie i potrafi艂a wzbudza艂a zachwyty jej mieszka艅c贸w i go艣ci. By膰 mo偶e powierzchnia wyspy uleg艂a z czasem zmniejszeniu.
Zachowane ruiny poza wysp膮 okaza艂y si臋 by膰 pierwotn膮 stajni膮 i wozowni膮, zamienion膮 z czasem na oran偶eri膮 i ananasarni臋. Budynek w lepszym stanie to oficyna, traktowana p贸藕niej jako dw贸r. Na zach贸d od za艂o偶enia, za odnowionym folwarkiem i drog膮, stoi kolejny zagadkowy budynek nazywany "lamusem". Dzi艣 to zwyk艂y dom mieszkalny, ale ze starymi piwnicami i murami, wpisany do rejestru zabytk贸w. Podobnie jak reszta zabudowy na terenie Maleszowa jest on datowany na XVIII/XIX wiek. Jedynie piwnice na wyspie na XVII stulecie.
Ca艂y teren rezydencji maleszowskiej zosta艂 na pocz膮tku tego wieku kupiony przez prywatnego w艂a艣ciciela, natrafi艂em wi臋c na pocz膮tki jej adaptacji na hotel, dom weselny i centrum konferencyjne. Nie maj膮 one jednak wiele wsp贸lnego z dawnym zamkiem. Nowa zabudowa po艂o偶ona jest po stronie zachodniej, na terenie dawnych budynk贸w folwarcznych jak stodo艂a czy spichlerz. Uporz膮dkowano za to zabytkowe otoczenie, st膮d spuszczenie wody z fosy otaczaj膮cej wysp臋 zamkow膮. Na wysp臋 prowadzi mostek i powsta艂a te偶 druga, mniejsza wysepka.
Zamek funkcjonowa艂 jeszcze w po艂owie XVIII wieku, potoczony stawami i ogrodami, co wida膰 na starej mapie poni偶ej, ale musia艂 to by膰 ju偶 schy艂ek 艣wietno艣ci rezydencji, bo jej w艂a艣ciciele w latach 90-tych tego stulecia zamieszkali w pa艂acu Tarnoska艂a w pobliskich Piotrkowicach, pozostawiaj膮c Maleszow膮 z dobrze prosperuj膮cym folwarkiem jego zarz膮dcy. Koniec wspania艂ego niegdy艣 zamku - pa艂acu by艂 wi臋c smutny - domem mieszkalnym sta艂a si臋 dawna oficyna, a z budowli na wyspie pozyskiwano budulec dla budynk贸w gospodarczych, w tym r贸wnie偶 tych kt贸re przetrwa艂y do dzi艣. W u偶yciu jest nazwa "呕urawie Gniazdo", kt贸ra nie dotyczy zamku, lecz samej wyspy na stawie zaro艣ni臋tej wysokimi starymi drzewami. Okre艣lenie to musia艂o powsta膰 ju偶 po zniszczeniu budowli. Dzi艣 przej膮艂 je o艣rodek w folwarku.

ozdoba
Opis zamku w Dzienniku Franciszki Krasi艅skiej
"Niekt贸rzy m贸wi膮, 偶e nasz zamek o czterech pi臋trach, z czterema naro偶nikami, otoczony rowem pe艂nym wody, z mostem zwodzonym, w kraju skalistym i w艣r贸d las贸w po艂o偶ony, jest nader smutny; ja tego bynajmniej nie do艣wiadczam; mnie tak na 艣wiecie weso艂o, 偶e bym ch臋tnie ca艂y dzie艅 skacz膮c 艣piewa艂a. S艂ysz臋 Pa艅stwa m贸wi膮cych nieraz, 偶e im nie dosy膰 wygodnie; w samej rzeczy, jest cztery pi臋tra w naszym zamku, na ka偶dym sala, sze艣膰 pokoj贸w i cztery gabinety w naro偶nikach; jednak poniewa偶 nas jest bardzo wiele, nie mo偶emy wszyscy i ze wszystkim na jednym pi臋trze si臋 mie艣ci膰: na innym jadamy, na innym si臋 bawiemy, a my, panny, a偶 na trzecim mieszkamy.
Pa艅stwo oboje ju偶 niem艂odzi, przykro im tak co dzie艅 wchodzi膰 i schodzi膰, ale mnie te wschody niezmiernie bawi膮; kiedy jeszcze rog贸wki nie mam, to cz臋sto, jak si臋 uchwyc臋 por臋czy, w mgnieniu oka jestem na dole, nie dotkn膮wszy nog膮 ziemi. Pomimo tego, 偶e go艣cie cz臋sto w ciasnocie mie艣ci膰 si臋 musz膮, bywa ich bardzo wiele, i nie wiem, czy by艣my w wielkich gmachach lepiej bawi膰 si臋 mogli, czyby maleszowski zamek, cho膰by trzy razy by艂 wi臋kszy, m贸g艂 by膰 艣wietniejszy. Tak w nim huczno, dworno i okazale, 偶e go s膮siedzi ma艂ym Pary偶em zowi膮. "



Plany i rekonstrukcje


Plan zamku maleszowa
Fragment austriackiej mapy z Maleszowem i zamkiem w XVIII wieku. Dobrze wida膰 wysp臋 z budynkiem (1), ogrody (5), stawy. Pozosta艂a zabudowa s艂abo czytelna, stajnie i wozownia to prawdopodobnie nr 2, oficyna nr 3, lamus nr 4.



Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Kiedy powsta艂 pierwotny zamek w Maleszowej nie wiadomo. Drewniana siedziba mog艂a sta膰 tu ju偶 w XIV wieku. Pierwszym znanym w艂a艣cicielem wsi (zwanej wtedy Maleszowem) z nadania kr贸la Kazimierza Wielkiego w roku 1365 by艂 rycerz Wierzbi臋ta z Maleszowa herbu Gryf.
Nast臋pnie w dokumentach wymieniani s膮 kolejno Jan z Maleszowa i Jaros艂aw z Maleszowa. Ok. 1414 roku Maleszowscy sprzedali maj膮tek rodowy swoim krewnym Zborz臋艅skim herbu 艁ab臋d藕. W 1455 roku Ders艂aw Zborze艅ski sprzeda艂 Malesz贸w Andrzejowi z Go藕dzikowa herbu 艁ab臋d藕.
W 1508 r. wie艣 powraca do Gryfit贸w, w艂a艣cicielem jest Stanis艂aw Maleszowski herbu Gryf lub jego ojciec. W 1540 r. panem wsi pisanej ju偶 Maleszowa jest na pewno Stanis艂aw Maleszowski i wzmiankowano tutejszy dw贸r. By艂 to zapewne pierwszy murowany dw贸r obronny na wyspie.
Anna Maleszowska, c贸rka Stanis艂awa wysz艂a za Jana Ga艂eckiego h. Junosza. Ten, wiano 偶ony sprzeda艂 w 1576 r. Stanis艂awowi Krasi艅skiemu herbu Korwin (艢lepowron) piastuj膮cego wiele znacz膮cych urz臋d贸w jak: wojewoda p艂ocki, kasztelan ciechanowski, kasztelan sierpecki, kasztelan podlaski, kasztelan p艂ocki, cz艂onek Trybuna艂u Skarbowego Koronnego. Jego potomkowie przez blisko 200 lat mieszkali w Maleszowej. Pierwszym by艂 syn Stanis艂awa - Gabriel. On zapewne rozbudowa艂 dw贸r obronny w zamek w 1629 roku. Taka data znajduje si臋 na ocala艂ej, cho膰 zniszczonej, tablicy pami膮tkowej.
Pod dat膮 1759 w kronikach ko艣cielnych pojawia si臋 wzmianka o kaplicy w zamku maleszowskim. Pob艂ogos艂awiony w niej zosta艂 zwi膮zek ma艂偶e艅ski starosty radomskiego Micha艂a 艢widzi艅skiego z Barbar膮 Krasi艅sk膮. W tym okresie siostra Barbary i Franciszki Krasi艅skiej - Maria, wnios艂a Maleszow膮 w wianie Joachimowi Tarnowskiemu z Dzikowa. Przeprowadzi艂 on zmiany w rezydencji w kierunku maksymalizacji zysk贸w z nowoczesnego folwarku, rozwin膮艂 uprawy (m.in. ananas贸w) i hodowl臋. Istniej膮ce budynki przebudowa艂, albo postawi艂 od nowa i nada艂 im styl klasycystyczny. D艂ugo tu jednak z ma艂偶onk膮 nie mieszka艂, po 艣mierci dziecka wyprowadzili si臋 w 1788 roku na sta艂e do pa艂acu w s膮siednich Piotrkowicach.
Nieu偶ytkowana rezydencja popad艂a w ruin臋, wi臋c rozebrano j膮 na budulec potrzebny pod nowe budynki folwarczne. Z czasem jednak folwark te偶 podupad艂 do czego przyczyni艂y si臋 carskie represje.
Maj膮tek maleszowski po 1857 roku zosta艂 zlicytowany i rozdrobniony. W roku 1873 budowla na wyspie jest ju偶 nazywana "kup膮 gruzu", "szcz膮tki mur贸w z czterema piwnicami". W dobrym stanie by艂 utrzymywany tylko ogr贸d.
W czasie II wojny 艣w. obszar zamkowy zaj臋li niemieccy okupanci. Po wojnie w oficynie funkcjonowa艂a szko艂a i siedziba ZHP. Folwark zosta艂 oddany PGR-owi. Prywatny inwestor pojawi艂 si臋 w Maleszowej po 2001 roku. Powsta艂 o艣rodek wypoczynkowy, konferencyjny, weselny. W艂a艣ciciel bardzo oszcz臋dnie pisze o swoim biznesie i planach w Internecie czy serwisach spo艂eczno艣ciowych.


ozdoba
Bohaterska obrona zamku
Miejscowe podanie m贸wi, i偶 podczas najazdu tatarskiego w XVI wieku zamku bohatersko broni艂 Aleksander Krasi艅ski. Urz膮dza艂 przy tym tzw. wycieczki czyli nocne wypady na zaskoczonych atakuj膮cych, kt贸re da艂y si臋 we znaki Tatarom. Podobno jego odwaga wzbudzi艂a taki podziw chana tatarskiego, 偶e przes艂a艂 mu podarek w postaci zegara.

Tak opisa艂a to Franciszka Krasi艅ska w swym Dzienniku:
Aleksander, towarzysz usarski, za nieszcz臋snego panowania Zygmunta III w tym samym maleszowskim zamku, w kt贸rym ja dzi艣 tak spokojnie pisz臋, Tatarom, zagony swoje a偶 po te strony zapuszczaj膮cym, tak m臋偶ny i dzielny dawa艂 op贸r, a w wycieczkach swoich tak srodze ich pora偶a艂, 偶e w贸dz, przymuszony odst膮pi膰 od zamku, nie m贸g艂 przenie艣膰 na sobie, a偶eby nie zostawi艂 panu jego dowodu swego szacunku. Przez powiernika, tak偶e Tatarzyna, przys艂a艂 mu w darze, co mia艂 najdro偶szego: zegar, prostej wprawdzie roboty, ale u nich natenczas za dziwowisko miany. Ten zabytek szczeg贸lny, ten dar od nieprzyjaciela, od Tatarzyna, kt贸ry bra膰, nie dawa膰 umie, chowany jest dot膮d z wielk膮 staranno艣ci膮 w naszej rodzinie; dwa razy tylko widzia艂am go, tak go Jm膰 Dobrodziej pilnie chowa, i wiem, 偶e by go nie odda艂 za dziesi臋膰 zegar贸w paryskich z kurantami.

S臋k w tym, 偶e pr贸偶no szuka膰 Aleksandra Krasi艅skiego 偶yj膮cego w XVI wieku, a ju偶 na pewno maj膮cego co艣 wsp贸lnego z Maleszow膮. Wydaje si臋, 偶e opowie艣膰 t臋 Krasi艅scy kupili wraz ze wsi膮 i dworem Stanis艂awa Maleszowskiego, kt贸ry to w艂a艣nie zas艂yn膮艂 z bohaterstwa podczas walk z Tatarami i Turkami w I po艂. XVI wieku.

Legendy i podania

Powr贸t na g贸r臋 strony

W XIX stuleciu wierzono, 偶e piwnice na 呕urawim gnie藕dzie kryj膮 skarby magnackiej rodu Krasi艅skich. Gazeta Kielecka z 1873 roku pisze, i偶 miejscowy ogrodnik by艂 艣wiadkiem znalezienia siod艂a wysadzanego drogimi kamieniami ze z艂otymi strzemionami. P贸藕niej przeszukiwano jeszcze kilkukrotnie podziemia, ale nic nie odkryto, poza kamieniem z napisem "s膮 pieni膮dze, ale nie dla ciebie".



Zdj臋cie lidar
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego terenu zamkowego w Maleszowej. A - stary zamek na wyspie, B - by膰 mo偶e zarys dawnych rozmiar贸w wyspy(?), C - zrujnowana oran偶eria, D - oficyna-dw贸r, E - folwark, dzi艣 hotel, F - lamus


Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktor呕urawie Gniazdo - Maleszowa 12

CZAS
punktor Ogl膮dni臋cie ca艂ego terenu rezydencji maleszowskiej zajmuje ok. 40 min.

WST臉P
punktor Teren prywatny, ale powinien by膰 dost臋pny do ogl膮dni臋cia.



Po艂o偶enie i dojazd


Centralna cze艣膰 woj. 艣wi臋tokrzyskiego. 25 km na po艂udnie od Kielc. 7 km na p贸艂noc od Chmielnika. Zobacz na mapie.
Ruiny po艂o偶one s膮 przy samej drodze, po prawej stronie, jad膮c od strony Kielc.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.68230556掳, E20.71603056掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 40.9383336'N, 20掳 42.9618336'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 40' 56.30''N, 20掳 42' 57.71''E 



Bibliografia



punktor Mirowski Roman - 艢wi臋tokrzyski Album
punktor Hoffmanowa Klementyna - Dziennik Franciszki Krasi艅skiej


Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Maleszowa - Zrujnowana 艣ciana oran偶erii, dawnej stajni i wozowni Maleszowa - Zrujnowane mury zabudowa艅 gospodarczych Maleszowa - Oran偶eria po prawej, w oddali oficyna zwana dworem Maleszowa - Oficyna - tzw. dw贸r Maleszowa - Zaro艣ni臋te mury oran偶erii Maleszowa - Wej艣cie do piwnic pod oran偶eri膮 Maleszowa - Wn臋trze ruin oran偶erii Maleszowa - Ruiny oran偶erii Maleszowa - Zaro艣ni臋ta wysepka z kopcem kryj膮cym zamek Maleszowa - Resztki mur贸w na kopcu Maleszowa - Kopiec po starym zamku Maleszowa - Jedna z piwnic starego zamku Maleszowa - Kolejna piwnica Maleszowa - I nast臋pne wej艣cie Maleszowa - Teren starego zamku Maleszowa - Wn臋trze jednej z piwnic Maleszowa - Nieco oddalony budynek, postawiony z podobnego budulca jak zabudowania dworskie
Zdj臋cia wykonane: jesieni膮 2003



Noclegi


punktor Chmielnik - Agroturystyka-Iwona i Marek Kwietniowie, 艢ladk贸w Ma艂y 25, tel./fax (041) 354 27 78
punktor Chmielnik - Agroturystyka-Jolanta i Roman Lichosikowie, 艢ladk贸w Ma艂y 58 gsm 604 098 232
punktor Chmielnik - Agroturystyka-Anna i Artur Seku艂owie, 艢ladk贸w Ma艂y 98, gsm 691 785 745, 607 134 306
punktor Chmielnik - Agroturystyka-Katarzyna i Mariusz Sikorowie, 艢ladk贸w Ma艂y 118, gsm 607 616 487
punktor Chmielnik - Agroturystyka-I. i J. Stachowiczowie, 艢ladk贸w Ma艂y 39A, gsm 600 203 877, 692 222 498
punktor Chmielnik - Agroturystyka-T. i W. Zgrzebniccy,艢ladk贸w Ma艂y 59A, tel.(041) 3542409, gsm 604253203
punktor Chmielnik - Agroturystyka-Krystyna i Stanis艂aw 呕elichowscy, 艢ladk贸w Ma艂y 98, gsm 603 693 288

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Piotrkowice       Autor:  Mirek      Data:  2022-04-08 00:06:16
    Z histori膮 rezydencji w Maleszowej jest te偶 zwi膮zany nieodleg艂y zesp贸l pa艂acowy w Piotrkowicach. Warto uzupe艂nic na mapce. Dzisiaj Piotrkowice to wie艣, ale historycznie by艂o miastem z ciekaw膮 histori膮.
  • Re: wst臋p       Autor:  .      Data:  2018-09-01 11:36:08
    呕eby zwiedza膰 niestety trzeba si臋 najpierw um贸wi膰 z tym w艂a艣cicielem, straszenie s艂abe bo promuj膮 w internecie ten obiekt jak turystyczny A dost臋p do niego jest bardzo ograniczony, bardzo du偶y minus I marnowanie pi臋knego miejsca.
  • wst臋p       Autor:  kolololo      Data:  2018-08-23 20:07:58
    Dzis zastali艣my zamkni臋t膮 bram臋 i brak jakiejkolwiek informacji na temat mo偶liwo艣ci zwiedzenia obiektu, wida膰 偶e obiekt jest prywatnie u偶ytkowany . Po terenie biega艂y wy偶艂y.





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2023 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.