pusteAutorem ca艂ego opisu
jest

Wojew贸dztwo: ma艂opolskie / Powiat: tarnowski / Gmina: Zakliczyn

Ikonka - zamek

MELSZTYN
陇 Gotycki zamek rycerski, p贸藕niej rozbudowany 陇

Przej艣cie do zdj臋膰
Zdj臋ciapuste

Frontowe zdj臋cie zamku Melsztyn

Ocena


Mo偶esz oceni膰:
Melsztyn - Gotycki zamek rycerski, p贸藕niej rozudowany

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
4 stars 艢rednia ocena: 4.0 na 5. G艂os贸w: 49
            
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
4 stars 艢rednia ocena: 3.9 na 5. G艂os贸w: 32
            
 


Opis


Ozdobna pierwsza litera m
Otoczenie zamku
Zamek nie by艂 osamotnion膮 warowni膮 wybudowan膮 na odludziu. Obok istnia艂a wie艣 oraz r贸偶nego rodzaju zabudowania takie jak np. gotycki drewniany ko艣ci贸艂ek parafialny p.w. 艣w. Krzy偶a, znajduj膮cy si臋 niegdy艣 na przedpolu zamku. Wybudowano go na dobrze do dzi艣 czytelnej trapezoidalnej platformie ziemnej, zajmuj膮cej szczyt wzniesienia. Jak g艂osz膮 podania, dok艂adnie w miejscu g艂贸wnego o艂tarza ustawiono istniej膮c膮 do dzisiaj figur臋 Chrystusa Frasobliwego. 殴r贸d艂a wspominaj膮 tak偶e o pobliskiej plebani oraz otaczaj膮cych j膮 ogrodach. Na po艂udniowym stoku g贸ry zamkowej mie艣ci膰 si臋 mia艂a niewielka winnica za艂o偶ona przez ostatnich w艂a艣cicieli tych d贸br - rodzin臋 Lanckoro艅skich. U jej podn贸偶a wznosi艂a si臋 karczma by膰 mo偶e pami臋taj膮ca nawet czasy Leliwit贸w. Obecnie na jej miejscu znajduje si臋 drewniany krzy偶 ustawiony tam w 1897 r. Na rzekach Wiele艅 i Dunajec istnia艂y m艂yny wodne oraz domniemana przeprawa przez ostatni膮 z tych rzek. Wszystko to jednak podupad艂o w XVIII w. wraz z zamkiem zniszczonym w czasie walk konfederat贸w barskich z wojskami rosyjskimi.
elsztyn jest niewielk膮 miejscowo艣ci膮 po艂o偶on膮 nad Dunajcem w gminie Zakliczyn. Ruiny zamku wzniesionego w wi臋kszo艣ci z miejscowego piaskowca oraz ceg艂y usytuowane s膮 poni偶ej szczytu wzg贸rza 319,2 m npm. Najlepiej prezentuj膮c膮 si臋 budowl膮 jest usytuowany w p贸艂nocno zachodniej cz臋艣ci ruin don偶on. Pozosta艂y po nim dwie niemal偶e pierwotnej wysoko艣ci 艣ciany (mierz膮ce ok. 18m) p贸艂nocno 鈥 zachodnia i po艂udniowo 鈥 wschodnia, na kt贸rej (na wysoko艣ci czwartej kondygnacji) zachowa艂y si臋 od zewn膮trz gotycka futryna okienna oraz kroksztyn wspieraj膮cy niegdy艣 wykusz sanitarny. Od wewn膮trz natomiast pozosta艂o艣ci kominka. W centralnej cz臋艣ci zamku znajduj膮 si臋 fragmenty renesansowego muru z pozosta艂o艣ciami po otworach strzelniczych oraz ci膮gle poszerzaj膮ce si臋 zapadlisko po cysternie zamkowej, w chwili obecnej ok. 10 metrowej szeroko艣ci (jeszcze w latach 90-tych XX wieku na dziedzi艅cu widnia艂a tylko niewielka dziura). Ujawnia ono skomplikowany system pomieszcze艅 doprowadzaj膮cych do niej wod臋. Warstwy ziemi ods艂oni臋te w wyniku zapadni臋cia ukazuj膮 po艂o偶ony oko艂o p贸艂 metra pod ziemi膮 dawny poziom utwardzonego rzecznymi otoczakami dziedzi艅ca. Poni偶ej widnieje gdzieniegdzie wyra藕na, cienka warstwa czarnej gleby b臋d膮ca by膰 mo偶e dowodem na nie odnotowany po偶ar zaistnia艂y w trakcie u偶ytkowania zamku. W po艂udniowo wschodniej cz臋艣ci obiektu znajduj膮 si臋 resztki pierwotnego za艂o偶enia zamkowego, kt贸rego najczytelniejszym reliktem jest mur obwodowy zachowany od po艂udniowego zachodu do wysoko艣ci przekraczaj膮cej 5m, po艂膮czony z r贸wnie dobrze prezentuj膮cym si臋 murem oporowym biegn膮cym t膮 sam膮 kraw臋dzi膮 w kierunku p艂n.- zach.
Pierwotna warownia (stary zamek) o kszta艂cie nieregularnego trapezu jak ju偶 wspomnia艂em zajmowa艂a po艂udniowo wschodni膮 cz臋艣膰 obecnego obiektu, miejsce o najwi臋kszych walorach obronnych, z trzech stron zamkni臋te stromo opadaj膮cym stokiem. Brak jakichkolwiek bada艅 terenowych obiektu uniemo偶liwia dok艂adne rozpoznanie jego faz rozwojowych. Wiadomo jedynie, i偶 w sk艂ad pierwotnego gotyckiego zamku wchodzi艂 najprawdopodobniej dom mieszkalny. W renesansowej formie by艂 on trzykondygnacyjnym, podpiwniczonym obiektem po艂o偶onym na osi p艂n.-zach. 鈥 p艂d.-wsch. i ci膮gn膮cym si臋 wzd艂u偶 po艂udniowego kra艅ca zamku starego. Jego najlepiej czytelnymi reliktami s膮 dwie kolebkowo sklepione komory piwniczne, znajduj膮ce si臋 w przyziemiu budowli.
Pustelnicy
U podn贸偶a po艂udniowo zachodniego stoku g贸ry zamkowej mieszkaj膮 dwaj pustelnicy. Ich malutkie drewniane chatki stoj膮ce na skraju lasu mo偶na z 艂atwo艣ci膮 dostrzec z g艂贸wnej drogi wojew贸dzkiej.
Ca艂o艣膰 otacza艂 dobrze do dzi艣 zachowany mur obwodowy, zbudowany z 艂amanego kamienia i ceg艂y. Od strony po艂udniowej i po艂udniowo wschodniej (gdzie stok jest najbardziej stromy i przechodzi w urwist膮 ska艂臋) by艂 dodatkowo starannie oblicowany bloczkami piaskowca, oraz wsparty pot臋偶nymi przyporami. Wi臋kszo艣膰 opis贸w wymienia okr膮g艂膮 baszt臋, budowl臋 najbardziej wysuni臋t膮 na po艂udnie zamku. Znaczna cz臋艣膰 dotycz膮cych jej wzmianek pochodzi jednak dopiero z XIX w. a brak jakichkolwiek czytelnych pozosta艂o艣ci w terenie nasuwa tez臋, i偶 mog艂a ona w rzeczywisto艣ci w og贸le nie istnie膰.
W p贸艂nocno-wschodniej cz臋艣ci zamku starego znajduj膮 si臋 szcz膮tki oszkarpowanej budowli, wysuni臋tej poza lico mur贸w. Nie znamy dok艂adnie jej przeznaczenia. By膰 mo偶e by艂a to brama, kurza stopa lub wie偶a. Przyjmuj膮c pierwsz膮 tez臋 za prawdopodobn膮 mo偶na domniema膰, i偶 wjazd prowadzi艂 od p贸艂nocy biegn膮膰 zachowan膮 do dzisiaj 艣cie偶k膮 nast臋pnie przechodzi艂 w drewniany most zwodzony kt贸ry po za艂amaniu pod k膮tem 90 stopni trafia艂by w prze艣wit bramny podobnie jak w przypadku pierwotnego rozwi膮zania Dobczyckiego (jest to oczywi艣cie nie poparta badaniami teoria). Takiej bramy nie wymieniaj膮 jednak 偶adne 藕r贸d艂a pisane. Mo偶na przypuszcza膰, i偶 spowodowane by艂o to jej zamurowaniem po rozbudowie obiektu. W p贸艂nocno-zachodniej cz臋艣ci zamku starego z pewno艣ci膮 powsta艂a wtedy (o ile nie by艂 to pierwotny wjazd) furta 艂膮cz膮ca go z nowo powsta艂ymi zabudowaniami. Tajemnicza budowla mog艂a tak偶e mie艣ci膰 wymienian膮 w inwentarzach wolno stoj膮c膮 kaplic臋 zamkow膮.
Kres istnienia zamku
Pod okiem ostatnich w艂a艣cicieli - Lanckoro艅skich, warowni臋 poddano rozbiorce na materia艂 budowlany, dzi臋ki kt贸remu wzniesiono 艣wi膮tyni臋 w Domos艂awicach, miejscowo艣ci nale偶膮cej do tej samej rodziny. W ko艣ciele tym znajduje si臋 cz臋艣膰 wyposa偶enia kaplicy zamkowej, m. in. gotycka chrzcielnica. Wed艂ug poda艅 ludowych jedyny zachowany (barokowy) portal pono膰 pochodz膮cy z zamku trafi艂 do pa艂acu w Janowicach gdzie mo偶na go obecnie ogl膮da膰. W po艂owie XIX w w艂adze austriackie zakaza艂y rozbi贸rki mur贸w, a pod koniec tego偶 wieku na koszt Karola Lanckoro艅skiego pr贸bowano ratowa膰 ruiny. Zabezpieczono mury zamkowe, wybudowano nawet niewielkie drewniane schronisko s艂u偶膮ce turystom, zniszczone jednak w czasie I wojny 艣wiatowej.
Pierwsza rozbudowa zamku polega艂a na wzmocnieniu najbardziej zagro偶onego kierunku p艂n.-zach. Powsta艂 w贸wczas melszty艅ski don偶on, pot臋偶na prostok膮tna baszta mieszkalno obronna o kamiennym korpusie, nadbudowanym ceglanym szczytem. Dwie pierwsze oraz ostatnia kondygnacja pe艂ni艂y funkcje obronne, trzecia i czwarta reprezentacyjne. Baszta otoczona by艂a wielok膮tnym murowanym tarasem by膰 mo偶e b臋d膮cym wczesn膮 form膮 architektoniczn膮 bastei tara艣niczej, s艂u偶膮cej do ostrza艂u artyleryjskiego przedpola zamku. W tej samej lub p贸藕niejszej fazie po艂膮czono don偶on murem ze star膮 cz臋艣ci膮 zamku. Od po艂udniowego zachodu wybudowano dodatkowo starannie oblicowany mur oporowy, wsparty przyporami, zapobiegaj膮cy osuwaniu si臋 dziedzi艅ca. U podn贸偶a baszty znalaz艂a si臋 nowa brama do kt贸rej wjazd prowadzi艂 od p贸艂nocnego 鈥 zachodu poprzez most zwodzony, przerzucony nad fos膮.
W okresie odrodzenia zamek nowy (powsta艂y w wyniku po艂膮czenia don偶onu z zamkiem starym), podobnie jak stary uleg艂 przebudowie zainicjowanej przez nowych w艂a艣cicieli Jordan贸w, kt贸rzy pono膰 zatrudnili do tego celu w艂oskiego architekta Bart艂omieja Ridolfiego. Powsta艂 w贸wczas mur biegn膮cy p贸艂nocno 鈥 wschodni膮 kraw臋dzi膮 wzg贸rza, zabezpieczony dodatkowo dobrze obecnie czytelnym w terenie wa艂em ziemnym, usypanym poni偶ej. Jedyny zachowany fragment tego muru znajduje si臋 w centralnej cz臋艣ci zamku. W tym samym okresie zbudowano na zamku cystern臋 na wod臋 opadow膮. W sk艂ad zabudowa艅 gospodarczych znajduj膮cych si臋 na zamku wchodzi艂y stajnie, piekarnia, 艂a藕nia oraz dom drewniany. Nie wiadomo kiedy powsta艂y, ani gdzie si臋 dok艂adnie znajdowa艂y. By膰 mo偶e w centralnej cz臋艣ci zamku, gdzie wyra藕nie widoczne s膮 relikty jakich艣 konstrukcji.

Aktualizacja: Od 2017 r. trwaj膮 prace archeologiczne przygotowuj膮ce wie偶臋 do cz臋艣ciowej odbudowy i utworzenia punktu widokowego. W 2019 zako艅czono pierwszy etap prac restauracyjnych, kolejny wymaga dalszych 艣rodk贸w finansowych, o kt贸re czynione s膮 starania.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku melsztyn
Stara poczt贸wka z wygl膮dem ruin zamku w XIX wieku autorstwa N. Ordy



Plan


Plan zamku melsztyn
Plan zamku wg Krzysztofa Moskala
A - don偶on, B - pozosta艂o艣膰 wie偶y wielobocznej, C - mur ze strzelnicami, D - zapadlisko po cysternie, E - piwnice, F - fragmenty budowli, G - prawdopodobna lokalizacja schroniska, H - wa艂 ziemny (lokalizacja i forma w przybli偶eniu)
殴r贸d艂o: Zamki w dziejach Polski i S艂owacji tom I, Krzysztof Moskal, Nowy S膮cz 2004


Rekonstrukcja


Rekonstrukcja lub stary widok zamku
Rekonstrukcja zamku w XVII wieku wg Krzysztofa Moskala
殴r贸d艂o: Zamki w dziejach Polski i S艂owacji tom II, Krzysztof Moskal, Nowy S膮cz 2005


Historia

Powr贸t na g贸r臋

Ozdobna pierwsza litera zamek wzniesiono w po艂owie XIV wieku z inicjatywy kasztelana krakowskiego Spycimira Leliwity. Wszed艂 on w posiadanie okolicznych teren贸w droga wymiany za wsie Por臋ba Elbrandowa i Przes艂awice oraz dop艂acaj膮c 160 grzywien rycerzom Charzowi (Zachariaszowi) wraz z synami Piotrem i Jakubem. Zamek, a nast臋pnie wie艣 otrzyma艂y pochodz膮c膮 z j臋zyka niemieckiego nazw臋 Muhl Stein, oznaczaj膮c膮 dok艂adnie kamie艅 m艂y艅ski. Wzi臋艂a si臋 ona pono膰 od m艂yn贸w wodnych ustawionych na rzekach Wielenia i Dunajec.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku melsztyn
Widok ruin zamku melszty艅skiego od strony po艂udniowo 鈥 wschodniej (wg rysunku W艂adys艂awa 艁uszczkiewicza)
殴r贸d艂o: Melsztyn i jego okolice, Marya Sandoz贸wna

punktor1347 r. - Spycimir wchodzi w posiadanie okolicy i wkr贸tce potem rozpoczyna budow臋 swojej drugiej siedziby (po Tarnowie)
punktor1362 r. - biskup krakowski Bodz臋ta eryguje, kaplic臋 zamkow膮 p.w. 艣w. Ducha *
punktor1363 r. - kaplica zamkowa prawdopodobnie otrzymuje dodatkowego patrona 艣w. Jana *
punktor26.07.1364 r. - Jan z Melsztyna doprowadza do erygowania ko艣cio艂a parafialnego w Melsztynie
punktor koniec XIV lub I po艂. XV w. -rozbudowa zamku przeprowadzona przez Spytka z Melsztyna wojewod臋 krakowskiego poleg艂ego nad rzek膮 Worskl膮 w 1399 r., lub jego syna Spytka kasztelana bieckiego, zagorza艂ego przeciwnika abp Zbigniewa Ole艣nickiego. Powstaje wtedy melszty艅ski don偶on *
punktor1511 r. - Jan Melszty艅ski sprzedaje zamek wraz z otaczaj膮cymi go dobrami, kasztelanowi wi艣lickiemu Miko艂ajowi Jordanowi z My艣lenic
punktorok. 1546 r. Wawrzyniec Spytek Jordan rozpoczyna renesansow膮 przebudow臋 zamku melszty艅skiego, zatrudniaj膮c do tego celu w艂oskiego architekta Bart艂omieja Ridolfiego
punktor1597 r. Zamek przechodzi w r臋ce dw贸ch si贸str, c贸rek Wawrzy艅ca Spytka Jordana W drodze ma艂偶e艅stwa Barbary z Andrzejem Zborowskim kasztelanem bieckim, oraz Magdaleny, ze Stanis艂awem Sobkiem z Sulejowa, kasztelanem sandomierskim, dobra te dostaj膮 si臋 w r臋ce tych dw贸ch rodzin
punktor1601 r. - po艂owa melszty艅skiego zamku, drog膮 ma艂偶e艅stwa Barbary c贸rki Stanis艂awa Sobka, przechodzi w r臋ce Zygmunta Tar艂y
punktor1639 r. - Krystyna Zborowska wychodzi za m膮偶 za Jana Aleksandra Tar艂臋. Tym samym zamek przechodzi w r臋ce dw贸ch odr臋bnych linii tego samego rodu

Rekonstrukcja lub stary widok zamku melsztyn
Widok baszty zamku melszty艅skiego od wschodu (wg rysunku Jana Matejki)
殴r贸d艂o: Melsztyn i jego okolice, Marya Sandoz贸wna

punktorlata 1655-60 - gdzieniegdzie podawane s膮 informacje i偶 zamek zosta艂 obroniony podczas potopu szwedzkiego, jednak偶e nie ma na to 偶adnych przekonuj膮cych dowod贸w *
punktor1744 r. - Adam Tar艂o ginie w pojedynku z Kazimierzem Poniatowskim. Melsztyn drog膮 testamentu przechodzi w r臋ce jego siostrze艅c贸w Stanis艂awa i Macieja Lanckoro艅skich
punktor07.04.1770 r. - zamek zaj臋艂y i wkr贸tce obrabowa艂y oddzia艂y konfederacji barskiej.
punktor22.04.1770 r. - wojska rosyjskie dope艂ni艂y dzie艂a zniszczenia zajmuj膮c i rabuj膮c zamek opuszczony przez konfederat贸w
punktorlata 1789 鈥 96 - budowa murowanego ko艣cio艂a w Domos艂awicach zainicjowana przez Antoniego Lanckoro艅skiego, syna ostatniego w艂a艣ciciela Melsztyna Macieja. Kamie艅 na to przedsi臋wzi臋cie pochodzi艂 ze zniszczonego zamku
punktor1846 r. po obfitych ulewach wali si臋 jedna ze 艣cian melszty艅skiego don偶onu *
punktor1848 r. - dewastacji resztek zamku przez ludno艣膰 zapobieg艂y w艂adze austriackie, kt贸re zakaza艂y rozbi贸rki mur贸w
punktorlata 1879 - 85 - w czasie prac zainicjowanych przez Karola Lanckoro艅skiego wzmocniono mury don偶onu cementem, oraz spi臋to je klamrami. Na zamkowym dziedzi艅cu powsta艂o schronisko s艂u偶膮ce turystom
punktor1886 r. - Melsztyn przestaj臋 by膰 w艂asno艣ci膮 rodziny Lanckoro艅skich
punktorI woj. 艣w. - schronisko zamkowe zostaje zniszczone
punktorpo II woj. 艣w. - zamek pozostawa艂 bez opieki, a oficjalnym w艂a艣cicielem zosta艂o Nadle艣nictwo w Brzesku
punktor2004 r. - w艂adze gminne dokonuj膮 wycinki krzak贸w i wykoszenia trawy, kt贸ra g臋sto zarastaj膮 ruiny zamkowe
punktor2005 r. - ruiny przejmuje gmina Zakliczyn z planami konserwacji i bada艅 archeologicznych, na kt贸re jednak na razie nie ma 艣rodk贸w
punktor2017 r. - na zamku rozpocz臋艂y si臋 prace archeologiczne, kt贸re doprowadzi艂y do odkrycia kamiennych schod贸w na wie偶臋 i mur贸w j膮 okalaj膮cych. Burmistrz Zakliczyna czyni bowiem starania o odbudow臋 wie偶y i utworzenie na niej punktu widokowego, a jak si臋 uda pozyska膰 odpowiednie 艣rodki to r贸wnie偶 galeri臋 sztuki i muzeum.
punktor2019 r. - zako艅czono pierwszy etap prac. Poch艂on臋艂y 220 tys. z艂. Odtworzono wykusz, odbudowano cz臋艣膰 wie偶y. Odkryte, zagruzowane pomieszczenie oczyszczono i przygotowano do umieszczenia ekspozycji.
* - Informacje nades艂ane przez p. Krzysztofa Moskala

Rekonstrukcja lub stary widok zamku melsztyn
Ruiny zamku wg rysunku Jana Matejki
殴r贸d艂o: Dunajec rzeka Tatr i Pienin, Kazimierz Saysse-Tobiczyk


R贸d Melszty艅skich
Rekonstrukcja lub stary widok zamku melsztyn
Jan Melszty艅ski - ostatni w艂a艣ciciel zamku z tego rodu na tryptyku ze Szczepanowa (po 1512 r.)
Protoplast膮 艣wietnych rod贸w Melszty艅skich i Tarnowskich by艂 Spycimir herbu Leliwa. Jest on pierwszym ze znanych nam cz艂onk贸w tej ga艂臋zi Leliwit贸w. Spycimir przyszed艂 na 艣wiat w II po艂. XIII w. w bli偶ej nieokre艣lonym miejscu, wiadomo jedynie 偶e wsiami wchodz膮cym w sk艂ad jego ojcowizny by艂y Piasek Wielki, Piasek Ma艂y, Zagaj贸w i Godawa, wszystkie po艂o偶one w powiecie wi艣lickim. Po raz pierwszy figuruje on w dokumencie pod rokiem 1312 r. jako 艂owczy krakowski. Od tego czasu jego kariera szybko si臋 rozwija. Spycimir otrzymuj臋 stanowiska kasztelana s膮deckiego (1317 r.) oraz kasztelana wi艣lickiego (1319 r.). By膰 mo偶e za postaw臋 sprzyjaj膮c膮 obj臋ciu w艂adzy przez W艂adys艂awa 艁okietka w roku koronacji (1320 r.), zostaje nagrodzony stanowiskiem wojewody krakowskiego. W 1330 lub 31 r. Spycimir osi膮ga najwy偶sze stanowisko pa艅stwowe jakim by艂 urz膮d kasztelana krakowskiego. Tego samego roku uczestniczy艂 w wyprawi臋 zbrojnej przeciwko Krzy偶akom, znanej z os艂awionej bitwy pod P艂owcami.
Po 艣mierci kr贸la Spycimir zosta艂 zaufanym doradc膮 Kazimierza Wielkiego, u kt贸rego boku dokona艂 najwi臋cej w polityce, d膮偶膮c do zacie艣nienia stosunk贸w z W臋grami oraz we w艂asnych interesach, poszerzaj膮c zasi臋g swoich d贸br ziemskich. W ich sk艂ad wchodzi艂y mi臋dzy innymi Brzesko, 呕abno, Melsztyn, miasto Tarn贸w lokowane w 1330 r., oraz inne dobra otaczaj膮ce te miejscowo艣ci. Spycimir zmar艂y przed 1356 r. pozostawi艂 czterech syn贸w. Dw贸ch z nich zosta艂o kanonikami Jan najstarszy odziedziczy艂 po ojcu Melsztyn najm艂odszy Rafa艂 - Tarn贸w.
Jan nie by艂 osobowo艣ci膮 tak wybitn膮 jak Spycimir, pomimo i偶 podobnie jak ojciec piastowa艂 wysokie stanowiska pa艅stwowe. Mi臋dzy innymi zast膮pi艂 swojego krewnego Jur臋 na stanowisku kasztelana krakowskiego. Do historii wpisa艂y si臋 za to wszystkie jego dzieci, kt贸rych matk膮 by艂a jego 偶ona Zofia z Ksi膮偶a.Druga urodzi艂a si臋 Jadwiga 偶ona Ottona z Pilczy matka, trzeciej 偶ony W艂adys艂awa Jagie艂艂y polskiej kr贸lowej El偶biety Granowskiej.
Spytek urodzony jako pierwsze dziecko Jana, sta艂 si臋 najwi臋kszym ze wszystkich cz艂onk贸w rodziny Melszty艅skich. Ju偶 jako m艂odzieniec obj膮艂 w 1381 r. urz膮d wojewody krakowskiego. Jego polityka by艂a odmienna od prowadzonej przez Spycimira. Spytek po 艣mierci Ludwika W臋gierskiego usilnie d膮偶y艂 do zerwania unii Polski z W臋grami i wprowadzenia na tron W艂adys艂awa Jagie艂艂y. Odegra艂 on kluczow膮 rol臋 przedsi臋wzi臋ciu po艂膮czenia Polski z Litw膮 za spraw膮 unii personalnej, zawartej w 1385 r. w Krewie, sfinalizowanej w Krakowie chrztem i 艣lubem Jagie艂艂y z Jadwig膮 Andegawe艅sk膮. Spytek by艂 wielkim rycerzem uczestnicz膮cym u boku kr贸la w wielu wyprawach zbrojnych. Za udan膮 kampani臋 zmierzaj膮c膮 do zaj臋cia Rusi Halickiej nadano mu pod dziedziczne w艂adanie obw贸d Samborski (1387 r.). W 1389 lub 90 r. zosta艂 dodatkowo mianowany starost膮 krakowskim. Kolejnymi nadaniami przyznanymi mu by艂y liczne dobra ziemskie na 艢l膮sku, kt贸rymi zosta艂 obdarowany w podzi臋ce za walki stoczone z W艂adys艂awem Opolczykiem w 1391 i 1396 r. Rok 1395 przyni贸s艂 Spytkowi wielki zaszczyt zosta艂 on bowiem w艂adc膮 zachodniej cz臋艣ci Podola na prawach przys艂uguj膮cych ksi膮偶臋tom litewskim (sta艂 si臋 panem mi臋dzy innymi Kamie艅ca Podolskiego.) Ostatnim bardzo chlubnym dokonaniem w jego 偶yciu by艂o uczestnictwo w wyprawie wojennej ksi臋cia Witolda przeciwko z艂otej Ordzie. Bezpo艣rednio przed decyduj膮c膮 bitw膮 stoczon膮12 sierpnia 1399 r. nad rzek膮 Worskl膮 tatarski dow贸dca mia艂 oferowa膰 mu czepiec gwarantuj膮cy nietykalno艣膰 ze strony jego 偶o艂nierzy. Odwa偶ny Spytek odm贸wi艂 i poni贸s艂 艣mier膰. Poleg艂y Melszty艅ski by艂 najwi臋kszym polskim mo偶now艂adc膮 ko艅ca XIV w. W samym wojew贸dztwie ma艂opolskim posiada艂 trzy lokowane w 1385 r. na prawie niemieckim przez kr贸low膮 Jadwig臋 miasta 呕abno, Brzesko, Ksi膮偶 oraz 34 wsie w 7 kluczach ziemskich. Jego 偶on膮 by艂a jedna z dw贸rek kr贸lowej Jadwigi - El偶bieta c贸rka Emeryka Lczkfi, po 艣mierci m臋偶a powt贸rnie zam臋偶na z ksi臋ciem zi臋bickim Januszem. Spytek mia艂 z ni膮 trzy c贸rki Dorot臋 - klarysk臋, Jadwig臋 kt贸r膮 jeszcze za 偶ycia zar臋czy艂 z ksi臋ciem niemodli艅skim Bernardem, bratankiem W艂adys艂awa Opolczyka, oraz Katarzyn臋, kt贸ra wysz艂a za m膮偶 za ksi臋cia mazowieckiego Janusza M艂odszego. Maria偶e z ksi膮偶臋tami 艣wiadcz膮 o wysokiej randze rodu Melszty艅skich, a fakt i偶 szukali oni poprzez nie dochod贸w, licz膮c na ogromne posagi dobitnie to potwierdza.
M艂odzi synowie Jan i Spytek nie mogli samodzielnie sprawowa膰 w艂adzy nad Podolem i Samborszczyzn膮 nadan膮 im przecie偶 dziedzicznie. W posuni臋ciu Jagie艂艂y, kt贸ry odebra艂 im te ziemie nale偶y szuka膰 niech臋ci m艂odych Melsztynskich do obozu w贸wczas rz膮dz膮cego. Po 艣mierci kr贸la ca艂a w艂adza skupi艂a si臋 wok贸艂 biskupa krakowskiego Zbigniewa Ole艣nickiego, kt贸remu nieprzychylny by艂 Spytek. By膰 mo偶e nie przekonania religijne lecz nienawi艣膰 do niego sprawi艂a, i偶 zacz膮艂 interesowa膰 si臋 husytyzmem, ruchem religijnym t臋pionym przez Ole艣nickiego. Pot臋ga mocno os艂abionego rodu musia艂a sprawia膰 nadal ogromne wra偶enie skoro biskup stara艂 si臋 przeci膮gn膮膰 Spytka na swoj膮 stron臋. Pok贸j uda艂o zawrze膰 si臋 na niespe艂na dwa lata, kiedy to w 1436 r. Spytek otrzyma艂 od W艂adys艂awa Warne艅czyka (zapewne za namow膮 biskupa) nigdy nie zrealizowany mandat, na podstawie kt贸rego Samborszczyzna mia艂a zosta膰 mu wr贸cona, oraz urz膮d kasztelana Bieckiego. Ju偶 w 1438 r. Spytek najecha艂 w艂o艣ci biskupie, a rok p贸藕niej 3 maja, w Nowym Mie艣cie Korczynie zawi膮za艂 konfederacj臋 wymierzon膮 przeciwko Ole艣nickiemu. W dzie艅 po tym najecha艂 Korczyn w celu wymordowania przebywaj膮cych tam ludzi biskupa. Akt ten nie spodoba艂 si臋 nawet samym konfederatom, kt贸rzy odst膮pili od niego. Zdradzony Spytek pozbawiony si艂 by stawi膰 czo艂a kr贸lewskim wojskom w otwartym polu cofn膮艂 si臋 pod wie艣 Grotniki gdzie za艂o偶y艂 ob贸z chroniony przez rzek臋 Nid臋, pocz膮艂 okopywa膰 swoj膮 pozycj臋, ustawia膰 tabory na spos贸b husycki. Na nie wiele si臋 to zda艂o, gdy偶 jego wojska zosta艂y rozgromione a nad konaj膮cym Spytkiem zawis艂a kara 艣mierci oraz wyrok konfiskaty d贸br. Nagie cia艂o poleg艂ego Spytka le偶a艂o na polu bitwy jeszcze przez trzy dni dop贸ki jego 偶ona Beatrycza c贸rka, Dobrogosta z Szamotu艂 nie ub艂aga艂a o zezwolenie na pogrzeb, kt贸ry odby艂 si臋 w pobliskim Piasku Wielkim. W zasadzie na 艣mierci Spytka zako艅czy艂a si臋 艣wietno艣膰 rodu Melszty艅skich, kt贸ry pocz膮艂 powoli podupada膰. Jego potomkowie Jan i Spytek prezentowali pogl膮dy zgo艂a inne ni偶 ich ojciec, zacie艣niaj膮c stosunki z duchowie艅stwem. Byli oni nawet przychylni Zbigniewowi Ole艣nickiemu, kt贸ry obj膮艂 ich swoj膮 opiek膮 oraz cofn膮艂 haniebne wyroki ci膮偶膮ce na ich zmar艂ym rodzicu. W艂a艣nie przez te pogl膮dy podobnie jak ich ojciec, ale w zgo艂a inny spos贸b przeszli do opozycji. Jeszcze w 1454 r. Jan uczestniczy艂 wraz z kr贸lem Kazimierzem Jagiello艅czykiem w bitwie pod Chojnicami, po kt贸rej dosta艂 si臋 do niewoli krzy偶ackiej. W 1461 r. sprzeciwia艂 mu si臋 ju偶 wyra藕nie nara偶aj膮c si臋 na kar臋 艣mierci, kiedy to ukrywa艂 w murach swego zamku skazanego na wygnanie, krakowskiego biskupa nominata - Jakuba z Sienna. W 艣wicie goszcz膮cej w贸wczas na zamku przebywa艂 niezwykle zaprzyja藕niony z Melszty艅skimi Jan D艂ugosz. W tym samym czasie goszczono tam tak偶e rajc臋 krakowskiego Jana Kreidlara, obawiaj膮cego si臋 oskar偶e艅 w sprawie morderstwa, dokonanego na Andrzeju T臋czy艅skim. Zgin膮艂 on w czasie wywo艂anych przez siebie zamieszek mieszczan krakowskich - pobi艂 p艂atnerza Klemensa uwa偶aj膮c, i偶 cena za wykonan膮 dla niego zbroje by艂a zbyt wysoka. Ledwo z 偶yciem uszed艂 wtedy brat Jana - Spytek kt贸ry r贸wnie偶 艣cigany by艂 przez rozw艣cieczony t艂um. Pod koniec 偶ycia Jan wst膮pi艂 do zakonu Bernardyn贸w jako Wiktoryn. Zmar艂 w Tarnowie po 1374r opiekuj膮c si臋 chorymi bra膰mi. Nawet tak pobo偶nemu cz艂owiekowi jakim by艂, nie uda艂o si臋 jednak pozosta膰 bez skazy. W jego dawnej s艂u偶bie figurowa艂 bowiem zb贸j Jan Botenwalder zwany Krzweterem, ongi艣 rabuj膮cy kupc贸w i sk艂aduj膮cy skarby na Melsztynie. Jego brat przej膮艂 wszystkie dobra na w艂asno艣膰 a nast臋pnie przekaza艂 swemu potomkowi Janowi, pomijaj膮c przy tym drugiego syna Wincentego. Jan op臋tany ide膮 pielgrzymki do grobu Chrystusowego wyprzeda艂 wi臋kszo艣膰 d贸br ziemskich wraz z Melsztynem a poniewa偶 nie mia艂 dzieci, przesz艂y one na jego zon臋 Ann臋. Wincenty utracjusz i hulaka mia艂 syna Jana - s艂ug臋 Tarnowskich o kt贸rym wiemy tyle, i偶 ukrad艂 srebrny kubek i zako艅czy艂 lini臋 rodow膮 Melszty艅skich. W taki oto smutny spos贸b zako艅czy艂a si臋 wspania艂a historia rodu, kt贸ry r贸wnie szybko pojawi艂 si臋 na kartach historii, jak z nich znikn膮艂.


Legendy

Powr贸t na g贸r臋

Ozdobna pierwsza litera zamek jest tematem wielu poda艅 ludowych. Podobno 艣redniowieczna siedziba istnia艂a tu jeszcze przed zamkiem Leliwit贸w i go艣ci艂a w nim ksi臋偶na sandomierska i krakowska Kinga, kanonizowana w 1999 r. Lochy zamkowe ci膮gn膮 si臋 pono膰 pod Dunajcem do oddalonego w linii prostej o 3 km klasztoru reformator贸w w Zakliczynie. W jednej z odn贸g podziemi mia艂y zosta膰 ukryte wielkie skarby Melszty艅skich. Jednak ich poszukiwacze odnale藕li tylko rozpadaj膮c膮 si臋 ze staro艣ci beczk臋 wype艂nion膮 jeszcze winem.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku melsztyn
Poczt贸wka z 1905 r. z wygl膮dem ruin zamku wg rysunku M.B. St臋czy艅skiego z 1848 r.


Wst臋p

Wolny

Po艂o偶enie i dojazd


Centralno wschodnia cz臋艣膰 woj. ma艂opolskiego. 23 km na po艂udniowy zach贸d od Tarnowa, 5 km na zach贸d od Zakliczyna. Zobacz na mapie.
Dojazd poci膮giem do Tarnowa, dalej PKS-em. Podobnie mo偶na zrobi膰 z Brzeska. Zamek le偶y przy g艂贸wnej drodze, a wie偶a jest widoczna z daleka. U podn贸偶a wzg贸rza zamkowego znajduje si臋 restauracja Podzamcze, gdzie mo偶na zostawi膰 samoch贸d.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

format D (stopnie):   N 49.86923889掳,  E 20.77222222掳
format DM (stopnie, minuty):   N 49掳 52.1543334',  E 20掳 46.3333332'
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   N 49掳 52' 09.26'',  E 20掳 46' 20.00''


Czas


Wyj艣cie na wzg贸rze zamkowe zajmuje nieca艂e 10 min. Pobie偶ne ogl膮dni臋cie trwa ok. 25 min.

Bibliografia



punktor Daniel Barbara 鈥 Melsztyn. z dziej贸w zamku rodu Leliwit贸w (praca opublikowana na stronie spstroze.republika.pl.)
punktor Dworzaczek W艂odzimierz 鈥 Leliwici Tarnowscy
punktor Krupi艅ski Andrzej 鈥 Zabytki urbanistyki i architektury wojew贸dztwa tarnowskiego
punktor 艁ojek J贸zef 鈥 Matka Bo偶a Domos艂awicka Kr贸lowa Doliny Dunajca
punktor Marsza艂ek Juliusz 鈥 Katalog Grodzisk i Zamczysk w Karpatach
punktor Moskal Krzysztof 鈥 Zamki w dziejach Polski i S艂owacji. Mi臋dzy Wis艂膮 a Hornadem cz臋艣膰 I i II.
punktor Sandoz贸wna Marya 鈥 Melsztyn i jego okolice
punktor S艂ownik Geograficzny Kr贸lestwa Polskiego i innych pa艅stw S艂owia艅skich

Zdj臋cia


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Melsztyn - Zaro艣ni臋te ruiny zamkowe i  Dunajec Melsztyn - Don偶on Melsztyn - Don偶on Melsztyn - Szczyt don偶onu Melsztyn - Don偶on Melsztyn - Fragment oblicowanego muru oporowego zamku nowego Melsztyn - Renesansowy mur zamku nowego Melsztyn - Renesansowy mur zamku nowego Melsztyn - Mur oporowy zamku nowego Melsztyn - Dziedziniec zamku nowego z widokiem na zapadlisko po cysternie oraz fundamenty zabudowa艅 gospodarczych po lewej Melsztyn - Jedno z wej艣膰 do piwnic zamku starego Melsztyn - Piwnica domu mieszkalnego usytuowanego na zamku starym Melsztyn - Zarys wa艂u ziemnego od strony p贸艂nocno-wschodniej Melsztyn - Resztki zamku starego Melsztyn - Domniemana brama zamku starego Melsztyn - Przypora na zamku starym Melsztyn - Przypora na zamku starym Melsztyn - Fragment muru zamku starego Melsztyn - Prawdopodobne miejsce usytuowania schroniska zamkowego Melsztyn - By膰 mo偶e dawna droga do zamku starego Melsztyn - Figura Chrystusa Frasobliwego poni偶ej ruin, tu sta艂 kiedy艣 ko艣ci贸艂 Melsztyn - Zbli偶enie na figur臋 Chrystusa Frasobliwego Melsztyn - Ko艣ci贸艂 w Domos艂awicach wzniesiony przy u偶yciu kamieni z zamku Melsztyn - Gotycka chrzcielnica z 1490r. pochodz膮ca z Melsztyna, obecnie w Domos艂awicach Melsztyn - Portal z dat膮 1695 w Janowicach pochodz膮cy jakoby z zamku Melsztyn - Krzy偶 ustawiony w 1897r. na miejscu karczmy Melsztyn - Chaty pustelnik贸w widziane z  drogi
Zdj臋cia wykonane: latem 2005 i wiosn膮 2006 przez Jakuba Janig臋

Melsztyn - Widok z oddali na wzg贸rze zamkowe Melsztyn - G贸ruj膮cy don偶on Melsztyn - 艢ciana don偶onu Melsztyn - Zamek Melsztyn - Zamek Melsztyn - Zamek Melsztyn - Zamek Melsztyn - Don偶on Melsztyn - Mury na zboczu Melsztyn - Don偶on Melsztyn - Zamek
Zdj臋cia wykonane: latem 2002 przez bd (zamkomania.pl)



Z lotu ptaka


Widok opisywanego obiektu (lub miejsca na kt贸rym sta艂) z satelity

Geoportal


Noclegi


punktor Zakliczyn - Gospodarstwo agrot.Edward Ogonek, Weso艂贸w 164, tel. (014) 665 36 40,gsm 502 294 966
punktorZakliczyn - Gospodarstwo agroturystyczne, Gra偶yna Trytek, ul. Spokojna 17, tel. (014) 665 31 42

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1        oferta noclegowa 2

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Dofinansowanie       Autor:  Mieszkaniec gminy zakliczyn      Data:  2013-04-23 22:48:08
    Witam.   Mieszkam w gminie Zakliczyn mam 14 lat i nawet ja wiem 偶e s膮 dofinansowania z unii europejskiej (Nie wiem czy na takie rzeczy ale s膮) i dlaczego Gmina nie mo偶e zg艂osi膰 zamku o dofinansowanie z unii na rekonstrukcj臋? Unia powinna da膰 pieni膮dze poniewa偶 jest to dobro, kt贸re pomo偶e nam nie zapomnie膰 o dawnych czasach. Je艣li si臋 tego nie odbuduje albo cho膰 nie zabezpieczy przed dalszym powi臋kszaniem si臋 dziury i niszczeniu ruin za kilka lat tego nie b臋dzie wcale. Nawet koledzy, kt贸rzy tam byli m贸wili mi 偶e kiedy艣 by艂y schody w don偶uanie a teraz ju偶 nie ma. Wi臋c wed艂ug mnie burmistrz powinien pisa膰 o dotacje z unii lub o dofinansowanie ze skarbu pa艅stwa, mo偶na te偶 zorganizowa膰 jaki艣 festyn z kt贸rego doch贸d zostanie przeznaczony na rekonstrukcj臋 zamku w Melsztynie. NIE MO呕EMY ZAPOMNIE膯 O NASZEJ HISTORII trzeba j膮 piel臋gnowa膰. Kto wie mo偶e w ruinach znajdzie si臋 co艣 co zmieni ca艂y 艣wiat? Tego nikt nie wie wi臋c warto spr贸bowa膰 i na ich miejscu zrekonstruowa艂 i odbudowa艂 ca艂y zamek, ludzie z ch臋ci膮 by przyje偶d偶ali.  
  • zamek       Autor:  Jacek      Data:  2011-08-07 07:05:37
    ciekawe miejsce
  • Zabezpieczenie ruin       Autor:  pawel       Data:  2011-07-30 21:47:44
    "Z艂o偶ony w grudniu 2010 roku wniosek na kolejny etap prac konserwatorskich na melszty艅skim wzg贸rzu zyska艂 akceptacj臋 Zarz膮du Wojew贸dztwa, dzi臋ki czemu gmina otrzyma od Urz臋du Marsza艂kowskiego dotacj臋 w wysoko艣ci 30.000 z艂. 艣rodki te wraz z wk艂adem w艂asnym gminy zostan膮 przeznaczone na zabezpieczenie muru arkadowego w p贸艂nocnej cz臋艣ci wzg贸rza melszty艅skiego, zw艂aszcza na odbudow臋 kamiennych filar贸w." z:
    http://www.melszty­n.pl/artykuly/prace.­htm     Potwierdzam, zabezpieczenie w formie p艂ot贸w z drewnianych 偶erdzi, podstemplowanie muru arkadowego, oraz tablicy zakazuj膮cej wst臋pu do ruin wie偶y zosta艂y wykonane (28.VII 2011)





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2019 BD - KONTAKT - POLITYKA PRYWATNO艢CI
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.