Zamek Owiesno

Owiesno
Przebudowany 艣redniowieczny zamek rycerski





Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Owiesno (woj. dolno艣l膮skie) - 艢redniowieczny zamek rycerski, p贸藕niej rozbudowany

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
4 stars
艢rednia ocena: 4.1 na 5. G艂os贸w: 58

       
    
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
4 stars
艢rednia ocena: 4.0 na 5. G艂os贸w: 41

       
    
 


Opis i stan obecny


Warownia w Owie艣nie nale偶y do typu zamk贸w nizinnych.
ozdoba
Templariusze
Kiedy艣 atrakcj膮 Owiesna by艂 gr贸dek z XIII w., identyfikowany z templariuszami, kt贸ry przyci膮ga艂 turyst贸w. Niekt贸rzy historycy uwa偶ali, 偶e Pogorzelowie mogli w I po艂owie XIII wieku ufundowa膰 na swej ziemi siedzib臋 zakonu templariuszy. Cho膰 hipoteza ta zosta艂a obalona przez B. Grundmanna w 1982 r. to jednak wiele os贸b nadal wierzy w obecno艣膰 tajemniczego zakonu w Owie艣nie i wielkie skarby tu ukryte. Symbolem bogactwa u templariuszy by艂 bowiem owies, poza tym potwierdzona w dokumentach niewielka siedziba zakonu znajdowa艂a si臋 nie a偶 tak daleko, bo ko艂o O艂awy, wi臋c ich obecno艣膰 w Owie艣nie nie by艂aby wcale tak nieprawdopodobna. Inni twierdz膮, 偶e byli tu nie templariusze, lecz bo偶ogrobcy. Faktem jest, 偶e murowane pozosta艂o艣ci jakiego艣 gr贸dka mo偶na by艂o ogl膮da膰 jeszcze w ko艅cu XIX w. Niestety, brak dok艂adnych danych o lokalizacji, ale pono膰 le偶y ono gdzie艣 za parkiem zamkowym, w lesie.
Zbudowano j膮 na planie ko艂a o 艣rednicy 30 metr贸w z wewn臋trznym dziedzi艅cem, co jest unikatem w Polsce i rzadko艣ci膮 w Europie. Zamek by艂 ca艂kiem dobrze ufortyfikowany, otacza艂 go mur o grubo艣ci 2 metr贸w, fosa oraz druga linia mur贸w przystosowana do broni palnej (ok. 1 m grubo艣ci). Brama wjazdowa w formie wie偶y usytuowana by艂a od strony po艂udniowej. Na zach贸d od niej sta艂a wysoka (pocz膮tkowo cylindryczna, nast臋pnie w wi臋kszej cz臋艣ci o艣mioboczna) wie偶a, najpierw obronna, p贸藕niej bardziej dekoracyjna z zegarem. Mury zamku s膮 wzmocnione przyporami od p贸艂nocy i wschodu, a od po艂udnia i zachodu z obwodu mur贸w wystaj膮 trzy XVII-wieczne ryzality, kt贸re mog艂y pe艂ni膰 podobne funkcje jak wie偶e. Za艂o偶enie otacza艂y stawy i zewn臋trzny mur.
Mimo kilku przebud贸w, kt贸re zmieni艂y charakter obiektu na rezydencj臋 pa艂acow膮, og贸lny kszta艂t zamku pozosta艂 taki sam. Ca艂o艣膰 nieco powi臋kszono, podwy偶szono o jedn膮 kondygnacj臋 i utworzono drug膮 bram臋 od p贸艂nocy. Wzmianki o wn臋trzach zamku m贸wi膮 o bogatej w stare woluminy bibliotece oraz kaplicy "po prawej stronie holu".

Zamek Owiesno przetrwa艂 nienaruszony wojn臋 i nawet po pobycie Sowiet贸w wci膮偶 znajdowa艂o si臋 w nim wyposa偶enie. Dopiero w latach 50-tych i 60-tych fala szabrownik贸w doprowadzi艂a go do stanu ruiny. Jeszcze d艂ugo p贸藕niej zamek by艂 bezkarnie dewastowany.
Na pocz膮tku lat 90-tych, chyba w obawie przed z艂odziejami, wywieziono st膮d barokow膮 fontann臋 do Lewina K艂odzkiego. Stoi ona do dzi艣 niedaleko zabytkowej kamienicy przy pl. Ko艣ciuszki 18.
Obecnie w Owie艣nie mo偶na zobaczy膰 zniszczone, ale wci膮偶 wysokie na 3 kondygnacje mury, barokowy portal w bramie po艂udniowej, przejazd ze sklepieniem krzy偶owym i kup臋 gruzu zalegaj膮cego we wn臋trzach. Obydwa wej艣cia s膮 ogrodzone i zamkni臋te. Przy jednym sta艂 traktor - prowadzono akurat prace odgruzowuj膮ce.
Przy zabytku stoi jeden du偶y zamieszka艂y budynek, kt贸ra kiedy艣 by艂 powozowni膮 oraz inne mniej lub bardziej zrujnowane budynki gospodarcze, administracyjne, folwarczne, niekt贸re si臋gaj膮ce XVIII stulecia. Przy jednym z nich, o konstrukcji szachulcowej, wida膰 pozosta艂o艣膰 zewn臋trznego muru obwodowego (pewnie jest go wi臋cej, ale latem wszystko zakrywa ro艣linno艣膰). Wjazd prowadzi przez zdewastowan膮 bram臋. W po艂owie lat 90-tych sta艂y na niej rze藕by lw贸w i antyczne popiersia, jednak dzi艣 nie ma po nich 艣ladu. Filary dw贸ch kolejnych bocznych bram napotykamy obchodz膮c zamek dooko艂a, zapewne zamyka艂y one dost臋p do podzamcza wje偶d偶aj膮cym od p贸艂nocy.
Mimo niewielkich rozmiar贸w, przed wojn膮 w pa艂acu mie艣ci艂o si臋 podobno a偶 60 pomieszcze艅, ale trudno w to uwierzy膰. Jednak z pewno艣ci膮 ca艂o艣膰 wraz z ogrodem i parkiem ze stawami tworzy艂a bardzo pi臋kne i gustowne za艂o偶enie rezydencjonalne. Miejscowi wspominaj膮 m.in. i偶 na stawach p艂ywa艂y 艂贸dki z parasolkami.

Aktualizacja. Po przej臋ciu przez prywatn膮 fundacj臋 zamek-pa艂ac zosta艂 oczyszczony z ro艣linno艣ci i gruzu, odnowiono te偶 g艂贸wn膮 bram臋 na przedzamcze. Wn臋trza sta艂y si臋 dost臋pne. Przed zabytkiem, jak i przy g艂贸wnej drodze stoj膮 drogowskazy i tablice informacyjne. Niestety, po kilku latach zamek zar贸s艂 chyba jeszcze bardziej ni偶 przed pracami. Mo偶na jednak wci膮偶 wej艣膰 na teren ruin i poogl膮da膰 wn臋trza oraz obej艣膰 je dooko艂a. Wyremontowana brama na przedzamcze wygl膮da bardzo dobrze, szkoda 偶e nie s膮 prowadzone dalsze prace. Stawy przy bramie zarastaj膮 ca艂kowicie, w suchym lecie 2022 woda w og贸le nie by艂a widoczna.

Zamek na widok贸wce z XX w.
Rysunek zamku i ko艣cio艂a w Owie艣nie na widok贸wce z pocz膮tku XX wieku





Drzeworyt z zamkiem
Zamek w Owie艣nie na XIX-wiecznym drzeworycie. Przedstawia budowl臋 jeszcze z wie偶膮 przed barokow膮 przebudow膮


Plany i rekonstrukcje



Plan zamku
Plan zamku Owiesno
A - wie偶a, B1 - brama po艂udniowa, B2 - brama p贸艂nocna (p贸藕niejsza), C - dziedziniec. Na czarno najstarszy obw贸d mur贸w

Rozplanowanie  zamku
Rozplanowanie terenu zamkowego przed wojn膮 wg 贸wczesnych mieszka艅c贸w wsi z rodziny Kargeer. Zamek (Schloss), powozownia (Kutcherhaus), dziedziniec przedzamcza (Reitbahn) z fontann膮, las (Hegewald), uprawy ogrodowe (G盲rtnerei)


Zdj臋cie lidar Owiesna
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego terenu zamkowego. A - zamek, B - odnowiona brama, C1, C2, C3 - stawy, D - dobrze widoczny odcinek muru obwodowego, E - budynek powozowni, F1 - wej艣cie po艂udniowe z portalem, F2 - wej艣cie p贸艂nocne, G - budynek szachulcowy, H - zabudowa gospodarcza


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zamek w Owie艣nie wzniesiono na prze艂omie XIV i XV w. z inicjatywy Siegemunda von Pogrella, starosty ksi臋stwa jaworsko-艣widnickiego. Okolica nale偶a艂a do tego rodu ju偶 w XIII wieku, z tym 偶e wtedy von Pogrellowie zwali si臋 jeszcze Pogorzelami. Komes Jaros艂aw Pogorzel w 1290 roku pisa艂 si臋 "z Owiesna", tak wi臋c wtedy ju偶 istnia艂a w miejscu dzisiejszego zamku jaka艣 siedziba rycerska, zapewne drewniana. Obiekt sk艂ada艂 si臋 z tr贸jskrzyd艂owego budynku mieszkalnego o dw贸ch kondygnacjach, tworz膮cego wewn臋trzny dziedziniec w kszta艂cie trapezu, wie偶y, fosy i muru obwodowego. Druga linia mur贸w ze strzelnicami i wie偶膮 bram膮 zosta艂a postawiono nieco p贸藕niej, ale prawdopodobnie jeszcze w 艣redniowieczu.

Obraz z zamkiem
Zamek von Seidlitz贸w w Owie艣nie, od strony po艂udniowej

ozdoba
Podziemia i skarby
Warownia mia艂a pono膰 podziemne po艂膮czenie z pobliskim ko艣cio艂em, a nawet co ma艂o prawdopodobne z fortami w Srebrnej G贸rze. Bardziej wsp贸艂czesne opowie艣ci o skarbach zamkowych nie dotycz膮 jednak piwnic, a pobliskiego parku i lasu. W 1945 r. von Seidlitzowie zlecili miejscowemu kowalowi zrobienie 6 du偶ych obitych blach膮 skrzy艅. Po za艂adowaniu w zamku, ukryto je gdzie艣 w okolicy. Podobno jeszcze d艂ugo po wojnie pojawiali si臋 we wsi Niemcy, po kt贸rych zostawa艂y dziury w lesie. W samych murach zamkowych r贸wnie偶 utworzono skrytki. Na jedn膮 z nich natrafili 偶o艂nierze armii sowieckiej. Znale藕li jednak tylko butelki wspania艂ego starego wina. Wino na zamku odnale藕li tak偶e synowie obecnego w艂a艣ciciela.

punktor lata 1385-1417 - budowa zamku, nowej siedziby mo偶nego rodu Pogorzel贸w. Wiele opracowa艅 podaje informacje, i偶 tu urodzi艂 si臋 i zmar艂 biskup wroc艂awski Przec艂aw z Pogorzeli, co jednak nie jest prawd膮
punktor I po艂. XVI w. - Owiesno cz臋艣ciowo, a potem w ca艂o艣ci, przesz艂o w r臋ce rodu von Bock. Wie偶a zamkowa zyska艂a o艣mioboczn膮 nadbud贸wk臋 ze strzelnicami
punktor I 膰wier膰 XVII w. - Zygmunt von Bock rozbudowa艂 zamek. Zape艂niono obszar mi臋dzy obwodami mur贸w nowa przestrzeni膮 mieszkaln膮. Elewacje pokryto dekoracj膮 sgraffitow膮. W bramie znalaz艂y si臋 herby rod贸w von Bock i von Waldim (ma艂偶onk膮 Zygmunta by艂a Jadwiga von Waldim). Nie zapomniano o funkcjach obronnych - trzy ryzality w zewn臋trznym obwodzie pierwotnie pe艂ni艂y zapewne rol臋 baszt strzelniczych. Sam mur zosta艂 obni偶ony i dostosowany do stanowisk dla broni palnej. Strzelnice znajdowa艂y si臋 r贸wnie偶 w przebudowanej wie偶y, kt贸ra w g贸rnej cz臋艣ci by艂a odt膮d o艣mioboczna i w kazamatach.
punktor po 1654 r. - zamek by艂 w r臋kach ksi臋cia legnickiego Augusta
punktor ok. 1679 r. - kolejni w艂a艣ciciele Owiesna pochodzili z rodu von Nimptsch, a po ma艂偶e艅stwie Heleny Karoliny von Nimptsch z Johannem Wolframem von der Heyde na d艂u偶szy okres przesz艂a we w艂adanie rodziny von der Heyde.
punktor XVIII w. - kolejne przebudowy, prawdopodobnie w 2 etapach (1713 i 1742), zamienia艂y zamek na barokowy pa艂ac z obszernym parkiem. Dobudowano kondygnacj臋 nakryt膮 dachem mansardowym Dawny most zwodzony nad fos膮 zosta艂 zast膮piony nowym mostem kamiennym i ozdobiony rze藕bami postaci z mitologii. Powsta艂 drugi wjazd z bram膮 i mostem od p贸艂nocy. G艂贸wny portal bramny ozdobi艂y p艂askorze藕by przedstawiaj膮ce przedstawicieli rodu von Heyde oraz inskrypcja na nadpro偶u z inicja艂ami Konrada von der Heyde i dat膮 "C.V.D.H. 1742"
punktor koniec XVIII w. - w wyniku maria偶u Zofii von der Heyde z Fryderykiem von Seidlitzem zamek Owiesno sta艂 si臋 w艂asno艣ci膮 rodu von Seidlitz贸w (pisani r贸wnie偶 jako von Seydlitz) a偶 do roku 1945. Seidlitzowie stworzyli z okolicznych w艂o艣ci niepodzielny maj膮tek - majorat.
punktor lata 1878-85 - remont zamku po艂膮czony z powi臋kszeniem 1. pi臋tra. Fos臋 osuszono. Wie偶臋 przebudowano i nakryto nowym he艂mem neobarokowym. W portalu bramnym dodano herby von Seidlitz贸w. Wn臋trza maj膮ce zapewni膰 w艂a艣cicielom wygod臋, straci艂y zabytkowe elementy, nadano im te偶 nowy uk艂ad
punktor po 1944 r. - ostatni w艂a艣ciciel Friedrich von Seitlitz zosta艂 wyw艂aszczony. W zamku stacjonowa艂a armia sowiecka, a p贸藕niej mia艂a tu fili臋 legnicka NKWD i k贸艂ko rolnicze.
punktor lata 60-te XX w. - pozostawiony na 偶er szabrownik贸w zbytek popad艂 w ruin臋, zawali艂a si臋 m.in. wie偶a. Od tej pory ka偶dy, nawet nie kryj膮c si臋, m贸g艂 zabiera膰 z zamku co chcia艂
punktor lata 90-te XX w. - ca艂kowicie zrujnowany zamek kupi艂 prawnik z Legnicy, kt贸ry przeni贸s艂 si臋 do Owiesna i chcia艂 go odbudowa膰. Z bli偶ej nieznanych powod贸w porzuci艂 te plany i obiekt sta艂 si臋 w艂asno艣ci膮 gminy Dzier偶oni贸w
punktor 2000 r. - zamek przej臋艂a fundacja "Zamek Chud贸w" co dobrze rokuje jego przysz艂o艣ci. Na razie przeprowadzono odgruzowywanie, zabezpieczenie mur贸w i odnowiono bram臋 wjazdow膮

ozdoba
Von Seidlitzowie
Przedostatnimi, ale najbardziej wp艂ywowymi w艂a艣cicielem zamku w Owie艣nie byli Adolf i Agnes von Seidlitzowie. Adolf Erdmann Friedrich Julius von Seidlitz und Ludwigsdorf by艂 dobrze znan膮 postaci膮 w Prusach. Bieg艂y w prawie arystokrata, starosta i urz臋dnik pa艅stwowy, kapitan armii pruskiej. Nawet b臋d膮c na emeryturze, po wybuchu I wojny 艣w. zosta艂 powo艂any do s艂u偶by w pruskim Ministerstwie Wojny jako major rezerwy.
Z kolei jego 偶ona - Agnes hrabina zu Dona to r贸wnie偶 znana arystokratka, zaprzyja藕niona z ksi臋偶n膮 prusk膮 Cecyli膮 z Meklemburgii-Schwerin (ostania niemiecka ksi臋偶na koronna i 偶ona niemieckiego nast臋pcy tronu Wilhelma, syna cesarza niemieckiego Wilhelma II). Cecylia wielokrotnie odwiedza艂a przyjaci贸艂k臋 na zamku Owiesno. Po Adolfie zamkiem do 1945 r. zarz膮dza艂 syn Friedrich, zmar艂y w 1977 roku.

Seidlitzowie na zamku
Adolf i Agnes von Seidlitzowie na zamku w Owie艣nie



Legendy i podania

Powr贸t na g贸r臋 strony

Stara legenda m贸wi, i偶 w roku 1241 w Owie艣nie zatrzymali si臋 Tatarzy wracaj膮cy z bitwy pod Legnic膮. Mieszka艅cy wsi schronili si臋 w miejscowej warowni. By艂a to albo pierwsza siedziba Pogorzel贸w albo tajemniczy gr贸dek. Mongo艂owie oblegali j膮 przez dwa tygodnie, ale za艂oga broni艂a si臋 dzielnie. Niestety ko艅czy艂y si臋 zapasy wody i jedzenia. Gdy zosta艂a ju偶 tylko jedna kromka chleba i ma艂y kawa艂ek mi臋siwa, postanowiono zachowa膰 je dla rannego towarzysza. Kiedy ten ju偶 zamierza艂 w艂o偶y膰 je do ust, do komnaty wbieg艂 pies, porwa艂 jedzenie i wybieg艂 z zamku. Tatarzy widz膮c psa z kawa艂kiem mi臋sa stracili nadzieje na wzi臋cie warowni g艂odem, bo skoro karmione s膮 psy, to 偶ywno艣ci musi by膰 pod dostatkiem. Odeszli wi臋c z Owiesna, a mieszka艅cy na pami膮tk臋 postawili figur臋 psa. Co ciekawe, w 1996 r. we wsi odnaleziono g艂ow臋 psa z do艣膰 du偶ego pomnika, a to znaczy, 偶e legenda w艣r贸d okolicznych mieszka艅c贸w by艂a naprawd臋 偶ywa...

Brama zamku na pocz. XX w.
Zamek Owiesno - brama p贸艂nocna na pocz膮tku XX wieku


Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorZamek - Owiesno 21

CZAS
punktor Ogl膮dni臋cie ruin zajmuje ok. 25 minut.

WST臉P
punktor Wolny.


Po艂o偶enie i dojazd


Po艂udniowa cz臋艣膰 woj. dolno艣l膮skiego. 8 km na po艂udnie od centrum Dzier偶oniowa, 15 km na p贸艂nocny zach贸d od Z膮bkowic 艢l. Zobacz na mapie.
Zamek znajduje si臋 w pobli偶u ko艣cio艂a, kt贸ry le偶y w g贸rnej cz臋艣ci wsi. Nale偶y skr臋ci膰 przed nim w drog臋 w prawo. Po chwili ujrzymy bram臋 wjazdow膮 i staw.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.649158掳, E16.686176掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 38.94948'N, 16掳 41.17056'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 38' 56.97''N, 16掳 41' 10.23''E 


Przedwojenne zdj臋cie zamku
Zdj臋cie Owiesna przed wojn膮. Za budynkami na pierwszym planie powozowania i zamek


Bibliografia



punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Guerquin Bohdan - Zamki 艣l膮skie
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Lamparska Joanna - Tajemnice zamki podziemia
punktor Mazurska Teresa, Rachwalski Eugeniusz, Za艂臋ski Jerzy - Zamki Dolnego 艢l膮ska

Przedwojenna poczt贸wka
Zamek w Owie艣nie od po艂udnia na przedwojennej poczt贸wce


Galeria zdj臋膰


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Owiesno - Zamek od frontu Owiesno - Zamek od frontu (po艂udnia) Owiesno - Zbli偶enie na portal Owiesno - Widok od wschodu, spod powozowni. Po prawej ruina jakiego艣 budynku przy resztkach bramy na przedzamczu Owiesno - Widok od p艂n.-wsch. Owiesno - 'Tylne' wej艣cie od p贸艂nocy Owiesno - Brama p贸艂nocna Owiesno - Wn臋trza ruin Owiesno - Wn臋trza ruin Owiesno - Wn臋trza ruin Owiesno - Wn臋trza ruin Owiesno - Wn臋trza ruin Owiesno - Jedna ze 艣cian Owiesno - Zej艣cie do zagruzowanych piwnic Owiesno - Resztki bramy (do cz臋艣ci gospodarczej?) po zachodniej stronie zamku Owiesno - Zachowany fragment zewn臋trznego muru obronnego (po zachodniej stronie) Owiesno - Odremontowana brama wjazdowa Owiesno - Dawna powozownia, a przed ni膮 mokrad艂a
Zdj臋cia wykonane: latem 2022

Owiesno - Widok z oddali Owiesno - Ruiny  zamku Owiesno - Ruiny  zamku Owiesno - Ruiny  zamku Owiesno - Ruiny  zamku Owiesno - Tu wida膰 g贸r臋 gruzu we wn臋trzu ruin Owiesno - Widok z fosy Owiesno - Ruiny  zamku Owiesno - Ruiny  zamku Owiesno - Zachowany portal zamkowy od strony po艂udniowej Owiesno - Ruiny  zamku Owiesno - Wn臋trze ruin Owiesno - Ruiny  zamku Owiesno - Brama wjazdowa do zamku
Zdj臋cia wykonane: zim膮 2003/2004


Filmy wideo


TV Sudecka - Zamek Owiesno w 2014 r. z drona




TV Sudecka - Zamek Owiesno w 2017 r. z drona




Radio Wroc艂aw - Zamek Owiesno w 2021 r.



Noclegi


punktor Dzier偶oni贸w - Hotel OSIR, ul. Strumykowa 1, tel. (074) 645 05 41, 645 05 42, 645 05 43
punktor Dzier偶oni贸w - Pokoje Go艣cinne, ul. 艢wierkowa 12, tel. (074) 831 37 18
punktor Z膮bkowice 艢l膮skie - Hotel "Dolno艣l膮ski", ul. 1 Maja 2, tel. (074) 815 12 47

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Zamek Owiesno.       Autor:  krych.      Data:  2018-08-25 13:27:00
    呕e jeszcze w latach 60-tych zamek by艂 w dobrym stanie,teraz si臋 o tym dowiaduj臋.A jestem z Bielawy,ale od 40 lat nie mieszkam w B.  
  • Re: Re: W艂a艣ciciel       Autor:  zamki.res.pl      Data:  2014-11-18 02:03:11
    jest to przecie偶 wspomniane na stronie, patrz ramka po prawej przy opisie.
  • Re: W艂a艣ciciel       Autor:  Pawe艂      Data:  2014-11-12 21:09:42
    Na francuskich stornach podaj膮, 偶e pierwszym w艂a艣cicielem Owiesna byli Templariusze (do 1308 roku).
    http://www.templie­rs.org/owiesno.php Kto艣 co艣 o tym wie?





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.