Ocena zabytku


Możesz ocenić:
Pasłęk (woj. warmińśko-mazurskie) - Średniowieczny zamek krzyżacki

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
3.5 stars
Średnia ocena: 3.6 na 5. Głosów: 87

       
    
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
4 stars
Średnia ocena: 4.0 na 5. Głosów: 68

       
    
 


Opis i stan obecny


Zamek pasłęcki stoi w północno wschodniej części miasta, na cyplu skarpowym wchodzącym w dolinę rzeki Wąskiej.
Przez długi czas warownia miała postać czworobocznej budowli z 2 skrzydłami połączonymi basztą. Obwód zamykał mur kurtynowy. Druga linia murów połączona była z fortyfikacjami miejskimi. Dopiero od końca XVI wieku istnieje trzecie skrzydło od zachodu z drugą basztą. Obecny wygląd zamku tylko kształtem przypomina budowlę z tego okresu. Jest w sporej części otynkowany i pozbawiony cech stylowych. Ma postać trójskrzydłowego założenia z prostokątnym dziedzińcem otwartym od południa. Składa się z najstarszego (jedyna elewacja w cegle) trzykondygnacyjnego skrzydła północnego oraz dwóch bocznych z okrągłymi basztami. Obie baszty mają 4 kondygnacje i dachy stożkowe pokryte dachówką, lecz zachodnia jest nieco niższa i szersza. Patrząc z zewnątrz można gdzieniegdzie zobaczyć jeszcze fragmenty zamurowanych otworów strzelniczych oraz wyeksponowany przy odbudowie zabytku fragment gotyckiej polichromii na elewacji.
Dawny układ wnętrz zamku zachował się jedynie w obecnej części piwnicznej, gdzie znajdują się 3 pomieszczenia. Największe jest środkowe ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym, boczne również posiadają sklepienia krzyżowo-żebrowe, a także kolebkowe. W skrzydłach bocznych praktycznie nie przetrwały zabytkowe elementy, ale w części zachodniej odtworzono izbę ze sklepieniem krzyżowym wspartym na trzech granitowych filarach - dwóch oryginalnych i jednym zrekonstruowanym.
Należy pamiętać, że dzisiejszy poziom piwniczny budynku północnego to dawny parter zamku, ponieważ poziom dziedzińca podniesiono aż o 3 metry. Do pierwotnych piwnic jak na razie nie udało się dotrzeć, stąd różne legendy o ukrytych pod zamkiem skarbach. Pierwotne 1. piętro (czyli obecny parter) miało charakter reprezentacyjny, mieściło kaplicę, refektarz i izby urzędnicze. Najwyższa kondygnacja przeznaczona była na magazyny i funkcje obronne. Niestety, do środka zabytku turyście trudno się dostać, bo choć obiekt jest użytkowany przez różne instytucje (Rada Miejska, Biblioteka Publiczna, Pasłęcki Ośrodek Kultury, kino), to późnym popołudniem wszystkie drzwi były już zamknięte.
Zamek posiadał fosę od strony miasta, czyli południa i zachodu. Tylko stąd był dostępny i tam też ulokowane było przedzamcze. Dziś nie ma po nich śladu. Gruzem z rozebranych murów zasypano bowiem fosy. Skarpa i miejskie mury obwodowe zapewniały bezpieczeństwo z pozostałych stron. Dziś jedynie od północy wciąż zachowany jest mur miejski.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku paslek
Zamek w Pasłęku na przedwojennej pocztówce


ozdoba
Bursztynowa komnata
Jest bardzo prawdopodobne, że zamek pasłęcki kryje jeden z największych i najsłynniejszych skarbów - bursztynową komnatę. Jeden z odcinków programu "Nie do wiary" poświęcony był tej hipotezie, za którą przemawiają następujące przesłanki:
- istnieje kilka relacji świadków mieszkających w okresie wojny w Pasłęku, twierdzących, że widziały jesienią 1944 roku, jak nocą na dziedziniec wjeżdżały ciężarówki wojskowe z dużymi skrzyniami. Następnie skrzynie były przenoszone przez żołnierzy gdzieś do wnętrza zamku
- nieopodal Pasłęka, w Słobitach stoi okazały pałac rodu zu Dohna - Schlobitten. Jak wspominał Aleksander zu Dohn - Schlobbiten końcem 1943 roku zaproponowano mu ukrycie bursztynowego skarbu w jego pałacu. Jednak odmówił, z powodu braku możliwości, poza tym sam już myślał o ewakuacji. Być może więc skarb złożono kilka kilometrów dalej w zamku pasłęckim
- podziemia zamkowe posiadają wyjątkowy mikroklimat, doskonale nadający się na przechowanie dzieł sztuki
- z Pasłękiem związany był Erich Koch, gaulaiter Prus, który ponoć po wojnie nie został stracony właśnie z powodu wiedzy o ukryciu komnaty, którą jednak zabrał do grobu w 1986 w polskim więzieniu. Miał on tu w okolicy majątek i często brał udział w organizowanych w Pasłęku zebraniach NSDAP. Możliwe więc, że kazał ukryć skarb w znanej sobie okolicy, a zamek był do tego idealnym miejscem
Przytaczana jest też wizja ojca Czesława Klimuszki, mówiącą o ukryciu bursztynowej komnaty na zamku w Prusach i jego spłonięciu w 1945 r. W 1980 roku do zamku w Pasłęku sprowadzono dwóch radiestetów. Obaj stwierdzili, że duże pokłady bursztynu leżą w północno-wschodniej wieży na głębokości 10-11 metrów. Jest zamurowana i prawdopodobnie dojście do niej jest zaminowane. Ówczesne władze miejskie podjęły próbę dotarcia do podziemi używając do tego celu kilku żołnierzy Obrony Terytorialnej Kraju. Prace jednak przerwano z wielu powodów, z których najważniejszym był brak pieniędzy na specjalistyczne badania archeologiczne.



Pocztówka z 1935 r.
Zamek i kościół św. Bartłomieja w Pasłęku na pocztówce z 1935 r.


Plany i rekonstrukcje


Plan Pasłęka z XVII w.
Plan Pasłęka z 1658 roku (wg Sadowski 1930) i ok. 1700 roku (wg Helwig 1987)

Plan Pasłęka z XX w.
Plan Pasłęka z początku XX wieku wg C. Steinbrechta z oznaczeniem najważniejszych budowli. 1 - zamek, 2 - kościół św. Bartłomieja, 3 - ratusz. 4 - kościół ewangelicki św. Jerzego

Plan przyziemia zamku
Plan przyziemia zamku w Pasłęku wg C. Steinbrechta, czyli obecnie piwnic

Rekonstrukcja Pasłęka
Pasłęk z górującym zamkiem w XVII/XVIII wieku wg rysunku rekonstrukcyjnego J. Salma
Źródło: Zamki krzyżackie w Polsce, M. Haftka, Malbork - Płock 1999


Historia, wydarzenia

Powrót na górę strony

Pierwotny zameczek drewniany Krzyżacy wznieśli w II poł. XIII wieku na miejscu grodu plemion pruskich o nazwie Pazulak. W I poł. XIV wieku zastąpiono go murowaną warownią.

Panorama Pasłęka z XVII w.
Panorama Pasłęka z lat 1627-1628 wg. A. Boota. Po prawej widać zamek.
ozdoba
Lochy zamkowe
W starych dokumentach zachowało się kilka wzmianek o korytarzach pod zamkiem i miastem. Niestety dziś już nie ma do nich wejścia. Wg opisu 1828 roku jeden z tuneli mógł pomieścić człowieka na koniu. Znaleźli się w nim wówczas pastor, wikary i uczniowie ze szkoły. Przejście miejscami było zasypane, gasły świece, więc wycieczka wycofała się, nie dochodząc do końca korytarza. Na przełomie lat 60-tych i 70-tych XX wieku proboszcz kazał zamurować przejście z kościoła do ratusza.
Istnieje też relacja, mówiąca o odkryciu w czasie rozbudowy zamku przez elektora Jerzego Fryderyka, w miejscu jednej z wież, tajemniczych tuneli, które biegły w różnych kierunkach. Tunel główny miał prowadzić na płd.- zach. i mieć kilka odgałęzień, m. in. w kierunku kościoła św. Bartłomieja. Najdłuższy i najgłębszy tunel skierowany był na północ. Być może z nim związana jest historia, która miała miejsce w 1414 r., podczas oblężenia zamku Pasłęk przez wojska litewskie. W pewnym momencie Krzyżacy zaatakowali od tyłu, siejąc zamieszanie. Następnie konni rycerze znikli w rejonie wsi Robity - "tak jakby zapadli się pod ziemię".

punktor lata 1297 r. - przy drewnianej warowni powstało miasto Hollant (później pisane Holland lub Hollandt, a w końcu Preussisch Holland), ponieważ zamieszkali w nim osadnicy z Holandii. Zamkiem zarządzał komtur domowy pełniący funkcję zastępcy komtura Elbląga
punktor lata 1320-1339 - budowa murowanej warowni. Zarządzał nią prokurator podlegający komturowi z Elbląga. Z najnowszych badań wiadomo, że początkowo obejmowała ona jedno trzykondygnacyjne skrzydło północne (dzisiejszy człon środkowy) o wymiarach 11,6 x 50,6 metrów z drewnianym gankiem na dziedzińcu zapewniającym komunikację między kondygnacjami
punktor koniec XIV w. - wzniesiono skrzydło wschodnie budowli z basztą od płn.-wsch. Do obu budynków zamkowych dobudowano murowane krużganki. Czworoboczne założenie zamykały mury obwodowe z basztami, których jeszcze nie zlokalizowano. Brama znajdowała się od południowego wschodu
punktor 1414 r. - nieudane próby zdobycia zamku Pasłęk przez oddziały polsko-litewskie
punktor1517 r. - ze względu na nadgraniczne położenie zamek w Pasłęku stał się główną kwaterą krzyżacką. Przebywał tu ostatni wielki mistrz zakonu krzyżackiego przed sekularyzacją Albrecht Hohenzollern. Stąd planowano atak na Elbląg.
punktor 1454 r. - propolscy mieszczanie wymogli poddanie na krzyżackiej załodze warowni. Zamek stał się siedzibą samodzielnego komturstwa po przejęciu przez Polskę Elbląga
punktor 1521 r. - zamek uległ częściowemu zniszczeniu i dewastacji podczas wojny polsko - krzyżackiej. Całkowicie rozebrano mury obwodowe
punktor 1525 r. - po sekularyzacji zakonu krzyżackiego Pasłęk stał się częścią Prus Książęcych
punktor 1543 r. - wielki pożar strawił zamek pasłęcki
punktor po 1550 r. - Albrecht Hohenzollern nakazał jego odbudowę, która trwała do lat 80-tych XVI stulecia. Pracami kierował architekt Krzysztof Romer z Królewca, a potem Dawid Romer. Dobudowano wtedy skrzydło zachodnie z basztą płn.-zachodnią. Budowla zyskała wygląd nowoczesnej rezydencji renesansowej
punktor pocz. XVII w. - poprawiono fortyfikacje zamku stawiając z trzech stron ziemne bastiony
ozdoba
Łaskawy Niemiec
Traktaty welawsko-bydgoskie zawarte w 1657 roku między Prusami a Polską doprowadziły do odwrócenia dotychczasowego sojuszu szwedzko - pruskiego. Szwedzi, dzięki współpracy z księciem Prus i elektorem brandenburskim Fryderykiem Wilhelmem, rezydujący wcześniej w Pasłęku, zmuszeni zostali do zdobywania go siłą. Mimo ogromnych sił wroga miasto i zamek obroniły się, choć dużym kosztem. Zniszczone zostały okoliczne wsie, przedmieścia, domy, warownia i inne budowle. Szybko przystąpiono jednak do odbudowy. Na komendanta Pasłęka Leonarda Stürmanna płynęły skargi do władcy Prus, że mieszczanie, którzy obronili Pasłęk, żyjący i tak w skrajnej nędzy są dodatkowo obciążani przymusem odbudowy miasta. Łaskawy i bezsprzecznie praworządny niemiecki władca - książę Fryderyk Wilhelm - docenił trud i bohaterstwo mieszczan. Co prawda nie ulżył ich doli, ale pozwolił na budowę nowej karczmy...

punktor 1627 r. - Pasłęk zajęli Szwedzi. Stacjonował tu sam król Gustaw Adolf
punktor 1653 r. - w zamku prowadzono rokowania polsko-szwedzkie, zakończone traktatem w Sztumskiej Wsi
punktor 1655 r. - podczas potopu elektor brandenburski i władca Prus Książęcych Fryderyk Wilhelm oddał warownię pasłęcką królowi szwedzkiemu Karolowi Gustawowi. Ten uczynił ją swoją siedzibą i kierował stąd wojskami szwedzkimi, m.in. operacją okrążenia Królewca. Gdy dotarły wieści o narodzinach syna Karola XI wyprawił w Pasłęku wielką ucztę. Parę miesięcy później Karol Gustaw wraz z elektorem brandenburskim i słynnym zdrajcą księciem Bogusławem Radziwiłłem uzgadniali tu plan zajęcia Polski
punktor 1659 r. - Szwedzi bez skutku próbowali zdobyć Pasłęk. Zamek uległ poważnej dewastacji
punktor XVIII w. - kolejne wojny szwedzkie, napoleońskie nie omijały Pasłęka. Zamek przestał odgrywać istotną rolę. Urządzono w nim koszary wojskowe, magazyny, szkołę, teatr, szpital, mieszkania urzędnicze.
punktor przełom XIX i XX w. - zamek w Pasłęku zaadaptowano na więzienie. Zmiany funkcji i przebudowy praktycznie całkowicie zatarły ślady architektury gotyckiej
punktor 1925 r. - po likwidacji więzienia dawna warownia stała się sądem.
punktor 1945 r. - działania wojenne sprawiły, że z warowni pozostały tylko sterczące wypalone mury
punktor lata 60 XX w. - odbudowa zabytku na cele kulturalne. Rekonstrukcja sali w skrzydle zachodnim ze sklepieniem krzyżowym i wyeksponowanie fragmentu gotyckiej polichromii na elewacji
punktor 1983 r. - przeprowadzono prace archeologiczne
punktor 1998 r. - w zamku rozpoczęto prace poszukiwawcze bursztynowego skarbu pod kierunkiem dr Jacek Przeniosło, archeologa wsławionego odkryciem murów Kartaginy i dworku Jana Kochanowskiego w Czarnolesie. Odkryto m.in. fragment średniowiecznych murów, brukowaną ulicę w suchej fosie i przypuszczalnie fragment wieży z pierwotnego założenia zamkowego. Dotarto też do tunelu łączącego kościół z zamkiem, ale był on mocno zagruzowany

Stara rycina Pasłęka
Pasłęk w 1. połowie XVII w. od strony Bramy Młyńskiej na rycinie Ch. Hartknocha


ozdoba
Zmagania z Krzyżakami
Po bitwie pod Grunwaldem miasto i zamek zostały zajęte bez walki przez wojska polsko-litewskie. Król Jagiełło nadał Pasłęk swemu bratu księciu Witoldowi, jednak dowództwo twierdzy powierzono słynnemu polskiemu rycerzowi Powale z Taczewa. Niestety pól roku później na mocy zawartego pokoju tereny te musiano przekazać Krzyżakom. Podczas "wojny głodowej" w 1414 r. Polakom i Litwinom nie udało się zdobyć zamku, zniszczono jednak najbliższą okolicę. W 1454 r. w czasie wojny trzynastoletniej w warowni pasłęckiej schronił się komtur Henryk Reuss von Plauen. Już dwa dni później szturm na nią podjęli propolscy mieszczanie z Elbląga, Olsztyna i Pasłęka. Znakomite wyposażenie warowni pozwoliło komturowi odpowiedzieć atakiem na miasto, co wywołało sporą panikę. Nie widząc jednak sensu zamykania się w mniej znaczącym zamku, von Plauen poddał się na honorowych warunkach i ruszył do Malborka. Blisko 10 lat później próbował jeszcze przy pomocy niemieckich mieszczan odzyskać Pasłęk, jednak nie udało mu się to i Krzyżacy musieli ustąpić przed polskimi posiłkami pod wodzą Piotra Dunina. Miasto zostało jednak podpalone. Wkrótce, na mocy drugiego pokoju toruńskiego znowu przeszło we władanie zakonu. Dopiero w 1520 roku hetman Mikołaj Firlej na czele 5-tysięcznego oddziału rozpoczął oblężenie Pasłęka bronionego przez wzmocnioną załogę krzyżacką złożoną z ok. 2 tys ludzi. Kilka nieszczęśliwych, a być może zaplanowanych wypadków, które doprowadziły do utraty przez Polaków największych bombardier i obsługujących je puszkarzy złamały morale oblegających, mimo że ostrzał artyleryjski odnosił skutek i dowódca krzyżacki wzywał już na pomoc załogę Braniewa. Wśród polskiego wojska mówiono, że "nie ludzie, a diabli bronią" Pasłęka. Jak zwykle też doszły kłopoty z wypłaceniem żołdu, tak więc oblężenie załamało się, a mieszczanie na jednej z wież zamkowych wywiesili zdobytą polską chorągiew i żywego kota jako wyraz ośmieszenia polskich wojsk.
Jednak dwa miesiące potem hetman Firlej powrócił i nie dał już szans Krzyżakom. Zamek i miasto skapitulowały 29 kwietnia 1520 r., bezpośrednio po zdobyciu jednej z baszt miejskich. Aby zamek nie stał się znów siedzibą wrogów Rzeczpospolitej albo rozbójników, na wniosek władz miejskich Elbląga i Gdańska król Zygmunt August polecił go zburzyć. Rozkaz wykonano połowicznie, rozebrano mury obwodowe, ale sam budynek przetrwał.

Wnętrze zamku wg Steinbrechta
Największe, gotyckie pomieszczenie na dawnym parterze zamku (obecnie piwnice) na rysunku C. Steinbrechta z 1919 r.



Zdjęcie zamku z lat 60-tych
Zrujnowany zamek w Pasłęku około roku 1960
Źródło: Zamki Śląskie, Bohdan Guerquin, Warszawa 1957


Informacje praktyczne



ADRES I KONTAKT
punktorZamek Krzyżacki - plac świętego Wojciecha 5, Pasłęk
tel. +48 55 248 30 55  (biblioteka),   +48 55 248 31 21  (ośrodek kultury) kliknij, aby zadzwonić

CZAS
punktor Oglądnięcie z zewnątrz trwa ok. 15 minut.

WSTĘP
punktor Do otoczenia zamku wolny, ale do środka w godzinach pracy poszczególnych instytucji. Wystawa historyczna (Izba Historyczna) prowadzona jest przez pracowników biblioteki. Obecnie czynna jest ona w godz.: poniedziałek, wtorek, czwartek i piatek: 8 - 16, środa 7 - 15, wstęp darmowy.

Pocztówka z 1920 r.
Widok z zewnątrz na część miasta z zamkiem u na pocztówce z ok. 1920 r.



Położenie i dojazd


Północno-zachodnia część woj. warmińsko-mazurskiego. 15 km na południowy-wschód od Elbląga, 55 km na północny-zachód od Ostródy. Zobacz na mapie.
Zamku nie widać z daleka, ale wystarczy kierować się w stronę jedynego kościoła w obrębie murów miejskich. Zabytek stoi za nim. Samochodem można podjechać pod sam budynek.

GPS
Współrzędne geograficzne:

Otwórz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N54.06678°, E19.659128°
format DM (stopnie, minuty):   54° 4.0068'N, 19° 39.54768'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   54° 04' 00.41''N, 19° 39' 32.86''E 

punktor wypożyczalnia samochodów kraków



Pocztówka przedwojenna z Pasłęka
Przedwojenna pocztówka z widokiem miasta z zamkiem


Bibliografia



punktor Czubiel Lucjan - Zamki Warmii i Mazur
punktor Haftka Mieczysław - Zamki krzyżackie w Polsce. Szkice z dziejów
punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Kaczyńscy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
punktor Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
punktor Rodzewicz W., Włodarski J. - Pasłęk - spotkania z historią i legendą
punktor Rogiński Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy

Przedwojenna pocztówka
Przedwojenna pocztówka ukazująca młyn pod zamkiem



Fotogaleria


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Pasłęk - Zamek Pasłęk - Skrzydło wschodnie Pasłęk - Dziedziniec Pasłęk - Skrzydło zachodnie Pasłęk - Skrzydło północne z wejściem Pasłęk - Miejski mur obwodowy otaczający zamek od północy Pasłęk - Dziedziniec
Zdjęcia wykonane: latem 2004


Materiały wideo


Zamek w Pasłęku z drona



Noclegi


punktor Pasłęk - Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji ul. Kraszewskiego 2, tel. (055) 649 49 49
punktor Pasłęk - Hotel "Warmianka", ul. Westerplatte 8, tel. (055) 248 31 19, 248 29 64
punktor Dawidy - Dom Gościnny, gsm 602 317 969

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowości lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online są zwykle atrakcyjniejsze niż rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Jarmark św. Bartłomieja       Autor:  anonim      Data:  2012-10-06 22:08:13
    29 września 2012 z okazji 715 rocznicy nadania praw miejskich odbył się na Starym Mieście w Pasłęku Jarmark św. Bartłomieja. Teren wokół zamku, a szczególnie Brama Młyńska posłużyły jako sceneria do rekonstrukcji historycznej - oblężenia zamku. Następny jarmark w przyszłym roku - zapraszamy !
  • Przezmark i niewątpliwej urody zamek w Przezmarku.       Autor:  Kustosz      Data:  2011-06-04 18:02:32
    Zamek w Przezmarku woj.pomorskie gm.Stary Dzierzgoń gorąco zaprasza turystów.
  • Re: Wizja Czesława Klimuszki w sprawie bursztynowej komnaty       Autor:  Bogdan Golunski      Data:  2010-10-23 23:43:35
    Bedac w Pasleku w 2004 r zrobilem kilka fotek terenu. Gdy powrocilem do Hamburga nie mowiac nic pokazalem te fotki pani Feher, Wegierce zajmujacej sie tak jak ks. Klimuszko parapsychologia. Jedna fotka terenu miedzy kosciolem a zamkiem   byla dla niej bardzo interesujaca. Powiedziala, ze pod duza   wiezba na glebokosci ok. 15m widzi bardzo duzo kolorowych kamieni (bunte Steine). Dodala, ze widzi tez cyfre 2017.   Mozna to byloby interpretowac, ze ukryty skarb w postaci kolorowych kamieni zostanie dopiero obkryty w roku 2017.   Czy chodzi tu o bursztynowa komnate? Poczekamy i zobaczymy.  





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatności
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.