Ocena zabytku


Możesz ocenić:
Pieniężno (woj. warmińśko-mazurskie) - Średniowieczny zamek kapituły warmińskiej, później przebudowany

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
3 stars
Średnia ocena: 3.2 na 5. Głosów: 43

       
    
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
3.5 stars
Średnia ocena: 3.3 na 5. Głosów: 32

       
    
 


Opis i stan obecny


Ruiny zamku w Pieniężnie znajdują się na stromym cyplu nad rzeką Wałszą, w dawnym północno-zachodnim krańcu miasta i bezpośrednim sąsiedztwie kościoła św. Piotra i Pawła.
ozdoba
Nazwa miasta
Nazwa Pieniężno funkcjonuje dopiero od 1947 roku, wcześniej miasto zwało się Melzak lub Mehlsack, a obecna nazwa nawiązuje do rodziny Pieniężnych - polskich działaczy narodowościowych walczących z niemieckim terrorem na Warmii, którzy nie mieli jednak nic wspólnego z tym miastem.
Budowla była siedzibą kapituły warmińskiej, czyli 16-osobowej grupy kanoników mających z zadanie opiekować się kościołem katedralnym (we Fromborku), wybierać biskupa i sprawować władzę kościelną i świecką na terenie Warmii, która była autonomicznym terytorium biskupim. Jednym z takich kanoników był Mikołaj Kopernik.
Zamek był włączony do miejskich fortyfikacji, nie był od niego niczym oddzielony i nie posiadał żadnej wieży. Od początku współistniał z kościołem, początkowo drewnianym, potem murowanym. Gotycka świątynia została jednak rozebrana, a obecna pochodzi z końca XIX wieku (włączono do niej tylko średniowieczną wieżę).
Warownia składała się z czterech skrzydeł, z głównym domem zakonnym od zachodu, który był najwyższy i posiadał dwa piętra. Ten właśnie budynek zachował się do naszych czasów najlepiej, choć po licznych przebudowach. Posiada plan prostokąta o wymiarach 45x11 m, zbudowany jest z cegły na kamiennej podmurówce. W wielkiej sali można podobno zobaczyć bogato profilowane stropy z malowidłami z XVIII w. oraz belkę z napisem "Anno 1674". Piwnice ze sklepieniami kolebkowymi i krzyżowymi wciąż zachowały cechy gotyckie. Niestety nie można tego wszystkiego oglądnąć, ponieważ do środka nie ma wejścia. Reprezentacyjne komnaty z kaplicą i refektarzem mieściły się na 1. piętrze. Parter i piwnice pełniły funkcje gospodarcze i magazynowe, a 2. piętro obronne.
Boczne skrzydła zamkowe były niższe o jedną kondygnację. W północnym zwanym "domem burgrabiego" mieściły się izby urzędowe i mieszkalne zarządców zamku. W XX wieku Niemcy umieścili w nim sąd rejonowy. Południowe było typowym budynkiem gospodarczym ze stajniami i mieszkaniami dla służby. Do dzisiaj przetrwało z nich w ruinie tylko północne. Jest mocno zarośnięte, ale warto przedrzeć się ścieżką przy łączeniu obu budynków. Trzeba tylko ubrać się tak, by nogi mieć zakryte. Jest tam sporo chwastów, gruzu i resztek murów wraz z wejściem do piwnicy. Widać, że dewastacja tego budynku stale postępuje. Całość dopełniała parterowa część wschodnia o funkcjach gospodarczych z przejazdem bramnym usytuowanym bliżej skrzydła południowego. Obecnie nie ma po nich śladu.

Panorama Pieniężna z 1916 r.
Panorama Pieniężna z zamkiem (biały budynek koło kościoła) na pocztówce z 1916 r.




Zamek na rysunku z XIX w.
Rysunek F. Heitmanna z 2. połowy XIX wieku. Widać skrzydło zachodnie zamku z gniazdem bociana, dwa skrzydła boczne oraz wieżę kościelną.


Plany i rekonstrukcje



Plan zamku
Plan Pieniężna w 1826 r. Zamek na czerwono, obok kościół

Plan parteru i piętra
Plan parteru i 1. piętra zamku w Pieniężnie wg rysunków z połowy XIX wieku za M. Garniec i M. Jackiewicz-Garniec "Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach"


Historia, wydarzenia

Powrót na górę strony

ozdoba
Zmagania z Krzyżakami
Pieniężno było pierwszym zamkiem biskupów warmińskich opanowanym przez Krzyżaków podczas wojny trzynastoletniej. Część mieszkańców bez zgody burmistrza otworzyła bramy przed wielkim szpitalnikiem Henrykiem Reuss von Plauenem. Polskie oddziały szybko jednak przystąpiły do odbicia miasta i zamku. Sprzyjający im burmistrz bohatersko podpalił własny dom, co było sygnałem do ataku. Pieniężno zostało zdobyte, a 60-osobowa załoga krzyżacka wzięta do niewoli. Niestety od domu burmistrza ogień rozprzestrzenił się na inne budynki. Spaliło się całe miasto wraz z zamkiem, a wg danych krzyżackich zginęło 500 mieszkańców.
Także podczas ostatniej wojny z zakonem w 1520 roku mieszczanie sprzyjali Krzyżakom. Donieśli wielkiemu mistrzowi Albrechtowi, że polska załoga złożona głównie z czeskich zaciężnych jest dość słaba. Ten wyruszył więc nocą 12 marca na czele 2000 ludzi. Obrońcy pod dowództwem Jana Kostelaka i Wawrzyńca Bieniaszewskiego walczyli bardzo dzielnie, ale po rozbiciu murów miejskich ich los był przesądzony. Schronili się jeszcze w zamku i bronili do końca. Zginął Kostelak i 200 ludzi.
Pierwsza strażnica kapituły warmińskiej powstała po 1288 roku, gdy biskup warmiński przekazał kapitule zdobyty przez Krzyżaków gród plemion pruskich o nazwie Melcekuke. Strażnica posiadała ziemne fortyfikacje z fosą oraz palisadą od strony miasta. Budowę zamku jako siedziby komornika kapituły warmińskiej rozpoczęto na początku XIV wieku.
punktor ok. 1302 r. - początek budowy zamku w Pieniężnie. Na początku składał się z dwukondygnacyjnego skrzydła zachodniego oraz budynków gospodarczych z przejazdem bramnym od wschodu.
punktor ok. poł. XIV w. - główny budynek nadbudowano o jedno piętro i dobudowano boczne skrzydła południowe i północne.
punktor 1414 r. - zamek jak i miasto zostały zniszczone przez wojska polsko-litewskie podczas wojny z Krzyżakami
punktor 1455 r. - podczas wojny trzynastoletniej Pieniężno jako jedyne miasto warmińskie stanęło po stronie zakonu. Zamek został więc spalony przez propolskie wojska Związku Pruskiego
punktor I poł. XVI w. - administratorem Pieniężna był Mikołaj Kopernik. Zamek był ośrodkiem skąd Kopernik wyjeżdżał w teren aby ponownie lokować okoliczne wsie zniszczone podczas wojen. Na pewno przebywał tu w październiku 1518 r. i w marcu 1519 r.
punktor lata 1589-1599 - zarządcą zamku był książę Siedmiogrodu i biskup warmiński Andreas (Andrzej) Batory, bratanek króla Stefana
punktor 1626 r. - zamek Pieniężno zajęli Szwedzi
punktor 1627 r. - odbił go hetman Stanisław "Rewera" Potocki, ale wkrótce ponownie przybyli Szwedzi i warownia została spalona oraz częściowo zburzona
punktor ok. 1640 r. - odbudowa w stylu barokowym. Powstały m.in. barokowe szczyty, obiekt stracił cechy obronne, mury zostały otynkowane, gotyckie okna przemurowane
punktor pocz. XVIII w. - prace nie były zbyt trwałe, bo stan zamku był już określany jako zły
punktor 1772 r. - po I rozbiorze Polski zrujnowany zamek przejął rząd Prus. Utworzono w nim m.in. magazyn soli
punktor XIX i XX w. - kilka przebudów spowodowało w dużej mierze utratę gotyckiego i barokowego charakteru głównego budynku
punktor ok. 1870 r. - ze względu na zły stan rozebrano skrzydło wschodnie i południowe budowli.
punktor pocz. XX w. - skrzydła zachodnie i północne wyremontowano i przebudowano na potrzeby administracji i sądu zaborcy pruskiego. Z oryginalnych trzech kondygnacji domu zakonnego wydzielono czwartą.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku pieniężno
Pocztówka z 1921 z mostem kolejowym, zamkiem i kościołem

punktor lata 1920-31 - przeprowadzono remont skrzydła zachodniego umieszczając w nim szkołę i niewielkie muzeum regionalne
punktor 1945 r. - podobnie jak 90% zabudowy Pieniężna, zamek został zniszczony
punktor 1958 r. - rozpoczęto prowizoryczną konserwację zachowanych ruin
punktor 2000 r. - miasto sprzedało obiekt prywatnemu inwestorowi, który jednak wbrew umowie nie przeprowadził żadnych prac remontowych
punktor 2014 r. - Sąd Rejonowy w Braniewie nakazał zwrot ruin miastu
punktor 2020 r. - Pieniężno ponownie szuka inwestora, który przywróci zabytkowi dawną świetność

Pocztówka z Pienieżna  z 1917 r.
Widok na oba budynki zamkowe na pocztówce z 1917 r.



Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktor Oglądnięcie ruin z zewnątrz trwa ok. 10 minut.

WSTĘP
punktor Wolny, wnętrze zamknięte.


Zdjęcie z zamkiem z lat 70-tych

Zdjęcie z zamkiem z 1939 r.
Na górze zamek Pieniężno w latach 70-tych XX wieku na zdjęciu Wacława Górskiego, a poniżej na zdjęciu z 1939 r. Na skrzydle północnym tabliczka "Sąd rejonowy"



Położenie i dojazd


Na północny zachód od centrum woj. warmińsko-mazurskiego. 30 km na południowy wschód od Braniewa, 55 km na wschód od Elbląga. Zobacz na mapie.
Ruiny zamku stoją w rynku przy neogotyckim kościele świętych Piotra i Pawła. Należy więc kierować się na wysoką wieżę kościelną. Jadąc samochodem można jechać na oznaczoną ścieżkę przyrodniczą "Dolina rzeki Wałszy". Przy jej początku parkujemy samochód i idziemy schodkami przy kościele do góry.

GPS
Współrzędne geograficzne:

Otwórz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N54.233588°, E20.123648°
format DM (stopnie, minuty):   54° 14.01528'N, 20° 7.41888'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   54° 14' 00.92''N, 20° 07' 25.13''E 

punktor wypożyczalnia samochodów kraków



Bibliografia



punktor Czubiel Lucjan - Zamki Warmii i Mazur
punktor Haftka Mieczysław - Zamki krzyżackie w Polsce. Szkice z dziejów
punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce

Zdjęcie zamku przed remontem
Zamek na zdjęciu z 1925 r., przed remontem


Fotogaleria


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Pieniężno - Tablica informacyjna przy kościele Pieniężno - Rozwalona furtka 'chroniąca' dostęp do zamku Pieniężno - Główne skrzydło zamku Pieniężno - Ostrzeżenie na murze Pieniężno - Resztki budynku północnego Pieniężno - Ruina budynku przy skrzydle północnym Pieniężno - Furta do ogrodów zamkowych(?)
Zdjęcia wykonane latem 2022

Pieniężno - Główny budynek zamku Pieniężno - Zrujnowane skrzydło północne i fragment zachodniego Pieniężno - ragment skrzydła północnego Pieniężno - Piwnica w skrzydle zachodnim Pieniężno - Wnętrze piwnicy w skrzydle zachodnim Pieniężno - Mury skrzydła północnego od tyłu Pieniężno - Wnętrze skrzydła zachodniego zrobione przez dziurę w murze Pieniężno - Mury zamkowe Pieniężno - Zarośnięte mury zamkowe
Zdjęcia wykonane: latem 2004


Materiały wideo


TV Kopernik  - Zamek Pieniężno szuka właściciela



Noclegi


punktor Pieniężno - Agroturystyka Helena Misiło, ul. Szkolna 1c, tel. (055) 243 65 43
punktor Pieniężno - Schronisko PTSM kat. III (tylko wakacje), ul. Ornecka 8, tel. (055) 243 60 15

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowości lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online są zwykle atrakcyjniejsze niż rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Bractwo rycerskie zamku pienięzno       Autor:  ROBERT FLONT      Data:  2013-11-08 08:38:10
    STARY TEN POST,ale:kto nie szuka ten błądzi!?Szukaj chłopie szansy,ale zacznij od braku błedów w pisach.Ja po 14 latach w Anglii robie ich mniej.Zacznij od nauczycieli historii,lub/i ludzi na tyle zammożnych by pare strojów zakupic/sfinansować wykonanie.W L.W. są grupy rekonstruktorów oparte w jakimś stopniu o nauczyciela historii Doktora Sławomira Skowronka
  • Re: Bractwo rycerskie zamku pienięzno       Autor:  wojownik      Data:  2012-01-23 22:01:10
    No jestem jak coś pisać.  
  • Re: Re: Re: Bractwo rycerskie zamku pienięzno       Autor:  hitek      Data:  2011-08-19 03:53:00
    hahah kamil :D toć to stare posty są :P





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2023 bd - Kontakt - Polityka Prywatności
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.