Ocena zabytku


Możesz ocenić:
Podzamcze Chęcińskie (woj. świętokrzyskie) - Starościński dwór obronny

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
4.5 stars
Średnia ocena: 4.3 na 5. Głosów: 45

       
    
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
4 stars
Średnia ocena: 4.1 na 5. Głosów: 38

       
    
 


Opis i stan obecny


Obronny dwór w pobliżu słynnego zamku chęcińskiego stoi na niewielkim skalnym wzgórzu. Do niedawna był to zaniedbany i zapomniany zabytek, nie prezentowany na żadnych pocztówkach i zdjęciach. Jest jednak przykładem ciekawego założenia rezydencjonalno-obronnego.
ozdoba
Podzamcze w filmie
Zameczek w Podzamczu można zobaczyć na szklanym ekranie w filmie "Tysiąc Talarów". Akcja tej popularnej kiedyś komedii nakręconej w 1959 roku w rzeczywistości toczy się w okolicach Chęcin, gdzie główni bohaterowie zostali napadnięci. Warto dodać, że jej scenariusz napisał Edmund Niziurski, autor wielu znakomitych książek dla młodzieży.
Składa się on obecnie z głównego budynku od strony południowej, piętrowej oficyny (pierwotnie parterowej) oraz elementów niezabytkowych, powstałych wraz z piętrem oficyny w I połowie XX wieku - w postaci dwóch łączników i budynku spichlerza od wschodu. Od strony szosy zachowała się jeszcze nawodniona fosa, a właściwie staw, który z niej powstał. Niegdyś od północy stał jeszcze budynek gospodarczy, więc całość miała kształt litery U otwartej na zachód. W dawnym parku, na południe od dworu zobaczyć można piękną barokową bramę w formie łuku triumfalnego, wybudowaną na przywitanie zwycięskiego króla Jana III Sobieskiego powracającego spod Wiednia, a za nią wspaniałą aleję lipową (Sobieski jednak z jakichś powodów do Podzamcza Chęcińskiego nie zawitał). W dwusetną rocznicę wiktorii wiedeńskiej zasadzono przed nią lipy na część Sobieskich nazwane Janem i Marysieńką. Niestety lipa Jan obumarła.
Wczesnobarokowy budynek dworu o wymiarach 24x8 m jest piętrowy, posiada dwa narożne kwadratowe alkierze o bokach ok. 5,5 m. W zachodnim alkierzu mieściła się kaplica. Mimo przekształceń, okno i portal wciąż posiadają oryginalna kamieniarkę z herbem Gryf Branickich. Prawdopodobnie pochodzą one z zamku chęcińskiego. Wewnątrz zachowały się komnaty ze sklepieniami kolebkowymi i kolebkowo-krzyżowymi. Na dziedzińcu widać fontannę oraz wejście do piwnic. Oficyna przypomina kształtem dwór - także posiada dwa narożne alkierze, ale jest szersza. Ciekawe łukowate przejścia pod budynkami łączącymi poszczególne człony to jak już wspomniałem efekt XX-wiecznej rozbudowy. Tylko wykute w skale wejście jest oryginalne - kiedyś była tam furta.

Aktualizacja: Obecnie dwór w Podzamczu Chęcińskim jest po remoncie i wraz z całym otoczeniem przeszedł niesamowitą metamorfozę. Po zaniedbanej budowli otoczonej łąką nie ma już śladu. Teraz to wielki kompleks, do którego oprócz budynków zabytkowych należą też obiekty naukowe, medyczne, rozrywkowo - konferencyjne, hotelowe oraz na wolnym powietrzu skrupulatnie odtworzona część włoskich ogrodów (połowa dawnej powierzchni), park doświadczeń dla dzieci i parking na 100 aut. Jest siedzibą Regionalnego Centrum Naukowo - Technologicznego. Wnętrza dworu były długo udostępnione do zwiedzania bezpłatnie, ale obecnie są już bilety. Do oglądania nie ma wiele - 2 salki na dole i 3 na górze + taras i balkon, całe wyposażenie to repliki, ale po remoncie wszystko wygląda doskonale, zwłaszcza reprezentacyjne, barwne komnaty na piętrze z marmurowa posadzką. Obecność oryginalnych detali jak herby czy drewniany sufit są uwypuklane w opowiadaniu przewodnika, który potrafi zaciekawić, choć z konieczności (brak ciekawych faktów związanych z dworem) opowiada o tematach luźno związanych z zabytkiem.
Nadal brak wstępu do piwnic, nie zwiedza się również oficyny, ale pewnie można tam zjeść obiad. Za to brama w formie Łuku Triumfalnego została również pięknie odnowiona.
Z dworem sąsiaduje odnowiony spichlerz z początku XX-wieku. Obecnie funkcjonuje tam hotel. Największy obiekt Podzamcza to nowoczesna hala Centrum Nauki Leonardo do Vinci. Zarówno wewnątrz niej jak i na zewnątrz utworzono liczne stanowiska do zabawy i nauki dla dzieci. Wiele z nich opiera się na wynalazkach słynnego Leonarda.




Plany i rekonstrukcje

Powrót na górę strony


Plan Podzamcza Chęcińskiego
Aktualny plan założenia dworskiego w Podzamczu Chęcińskim. 1 - dwór, 2 - oficyna, 3 - łącznik oficyna - dwór, 4 - łącznik nad furtą do budynku szkolnego, 5 - ogrody barokowe, 6 - spichlerz zamieniony na hotel, 7 - Łuk Triumfalny, 8 - stawy z dawnej fosy, 9 - nowoczesny budynek Centrum Nauki Leonardo do Vinci, 10 - zewnętrzna część Centrum z parkiem doświadczeń


Historia, wydarzenia

Powrót na górę strony

Na początku XVII wieku Stanisław Branicki, starosta chęciński postanowił wznieść zameczek, który nie będzie go zmuszał do przebywania w pozbawionym wygód i z trudnym wjazdem zamku w Chęcinach. Wcześniej na tym miejscu znajdował się folwark z drewnianym dworem wzmiankowanym w 1602 roku.
Dokument z 1617 roku, gdy starostą był Jan Branicki, mówi już o nowym murowanym parterowym dworze z alkierzami zwróconym frontem w kierunku zamku chęcińskiego. Wejście poprzedzał ganek. Obok dworu stał budynek gospodarczy z kuchnią i piekarnią. Kolejnymi mieszkańcami obronnej siedziby byli starostowie z rodu Branickich. W II połowie XVII wieku po zniszczeniu zamku chęcińskiego podczas "potopu", starosta Stefan Bidziński oficjalnie przeniósł starostwo chęcińskie do Podzamcza i rozbudował tutejszą siedzibę o nową kondygnację, budynek zwany oficyną (leżący prostopadle do dworu) oraz bramę-łuk triumfalny na południu. Wzorem dla projektanta były zapewne wille włoskie.
Od 1685 roku właścicielem był następny starosta chęciński Stefan Marchocki (mianowany przez Jana III Sobieskiego za zasługi wojenne), a następnie Stefan Bidziński (syn wcześniejszego starosty o tym samym nazwisku). Nie są znane zniszczenia spowodowane licznymi wojnami w XVII i początku XVIII wieku. W XVIII stuleciu obiekt przestał pełnić funkcje rezydencjonalne.
Lustracja z 1765 r. podaje: "Pałacyk na najwyższym miejscu wymurowany o dwóch kondygnacjach, pusty. Obok tegoż drugi pałacyk o kondygnacyi, murowany, mieszkalny. Oblewa je kanał. Za murem ku stronie południowej ogród włoski, szpalerami bramą z ciosowego kamienia wspaniale wystawiony ozdobny, do której idzie ulica lipami sadzona, dwojgiem staj wiekiem dochowana, a na końcu ulicy altana piękna murowana w samym ogrodzie. Cały ogród murem obwiedzion; brama kosztowna w kapitelach, już się zaczyna psuć".
W 1775 roku starostą był Bogumił Załuski. Z dokumentów z roku 1789 wynika, że założenie składało się z dworu i oficyny, drewnianej kuchni, dwóch murowanych stajni z drewnianymi wozowniami i mieszkania ekonoma. Obok zaś stały: budynki folwarczne, obory, stajnia, szopy, chlewy, dwie stodoły, spichlerz. Później Podzamcze traktowano już tylko jako folwark. Fosy zamieniono na stawy, a sam budynek dworu obronnego stał się w XIX wieku spichlerzem. Przy okazji zniszczono dawne detale architektoniczne i zmieniono układ okien.
Sytuacja zmieniła się dopiero w odrodzonej Polsce w latach 20-tych XX wieku. Ministerstwo Rolnictwa przekazało całe założenie w Podzamczu Chęcińskim szkole rolniczej. Przebudowano i podwyższono o 1 kondygnację oficynę oraz zbudowano arkadowe połączenie między nią a dworem. Drugi, podobny łącznik zastąpił dawną furtę wykutą w skale i połączył dwór z nowym budynkiem mieszczącym sanitariaty dla uczniów. Przywrócono też dawne otwory okienne i przeprowadzono remont sklepień. Kolejne prace przy dworze prowadzono w latach 1939-1944 pod nadzorem architekta Leona Kuszewskiego. Po wojnie obiekt nadal pełnił funkcję szkoły, ale w XXI wieku stał już opuszczony.
W 2010 roku dwór w Podzamczu przejęło Regionalne Centrum Naukowo-Technologiczne w Kielcach i w grudniu rozpoczęło prace archeologiczne, konserwatorskie i restauratorskie. Od 2013 roku zabytek wygląda jak nowy. Dzięki pracom remontowym odnowiony został dwór wraz z budynkiem oficyny, z przeznaczeniem na restaurację i Centrum Szkoleniowo - Konferencyjne, a także XVII wieczny Łuk Triumfalny, spichlerz zamieniony na hotel i dawne ogrody barokowe. Obiekt posiada też iluminację nocną.



Legendy i podania

Powrót na górę strony

Starosta chęciński Stefan Bidziński był aktywnym uczestnikiem wojen XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. Pewnego razu został wzięty do niewoli i wywieziony do Turcji, ale udało mu się uciec wraz z innym jeńcem - Arabem. Trudną i bardzo niebezpieczną drogę powrotną do Polski przeżył tylko Bidziński. Starosta nie pozostawił jednak swojego towarzysza i przywiózł jego ciało ze sobą do Podzamcza. Wkrótce potem zdechł także ich koń. Nakazał więc usypanie dużego kurhanu, w którym pochował swego przyjaciela wraz koniem. Podobno zakopał tam też kilka cennych rzeczy, w tym bardzo kosztowne siodło. Po latach ludzie często rozkopywali kurhan, ale za jakiś czas w tajemniczy sposób zawsze powracał on do swej pierwotnej postaci. Dziś już jednak nikt nie wie gdzie go szukać...


Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorDwór Starostów Chęcińskich - Podzamcze 45

CZAS
punktor Zwiedzanie dworu z przewodnikiem trwa ok. 30 minut. Zwiedzanie Centrum Nauki Leonardo do Vinci ok. 2 godzin.

WSTĘP
punktor Okres bezpłatnego zwiedzania dworu zakończył się. Obecnie wstęp jest płatny - 10 zł od osoby. Grupy wchodzą co drugą pełną godzinę. Zabytek jest czycny w godz.: wtorek - czwartek: 8.00 - 16.00, sobota - niedziela: 10.00 - 18.00. W poniedziałki nieczynny.

Ponieważ informacje o godzinach otwarcia, a przede wszystkim cenach biletów szybko się dezaktualizują, sprawdź je na stronie oficjalnej opisywanego zamku/dworu:
Dwór w Podzamczu Chęcińskim
dodatkowe informacje


Położenie i dojazd


Centralna cześć woj. świętokrzyskiego. 3 km na południe od Chęcin. 15 km na południowy zachód od Kielc. Zobacz na mapie.
Fortalicja stoi niedaleko głównej drogi Kraków - Kielce. Jadąc od strony Krakowa należy skręcić w prawo, kierując się na szkołę rolniczą.

GPS
Współrzędne geograficzne:

Otwórz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.78325278°, E20.46441389°
format DM (stopnie, minuty):   50° 46.9951668'N, 20° 27.8648334'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50° 46' 59.71''N, 20° 27' 51.89''E 

punktor wypożyczalnia samochodów kraków



Bibliografia



punktor Mirowski Roman - Świętokrzyski album cz. IV, Kielce 2003


Fotogaleria


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Podzamcze Chęcińskie - Dwór obronny po remoncie Podzamcze Chęcińskie - Widok z ogrodów Podzamcze Chęcińskie - Dwór od zachodu Podzamcze Chęcińskie - Odtworzone ogrody Podzamcze Chęcińskie - Widok zza dawnej fosy Podzamcze Chęcińskie - Dwór po prawej i oficyna po lewej zza fosy Podzamcze Chęcińskie - Dwór, łączniki i oficyna spod zegara słonecznego Podzamcze Chęcińskie - Sala na parterze Podzamcze Chęcińskie - Wnętrza na piętrze Podzamcze Chęcińskie - Wnętrza na piętrze Podzamcze Chęcińskie - Oryginalny herb Gryf Branickich nad oknem Podzamcze Chęcińskie - Taras z widokiem na ogród Podzamcze Chęcińskie - Brama - Łuk Triumfalny
Zdjęcia wykonane: wiosną 2022

Podzamcze Chęcińskie - Dawny dwór obronny Podzamcze Chęcińskie - Dwór obronny Podzamcze Chęcińskie - Dwór obronny Podzamcze Chęcińskie - Widok zza fosy Podzamcze Chęcińskie - Wejście do piwnicy Podzamcze Chęcińskie - Wykute w skale wejście Podzamcze Chęcińskie - Widok zza fosy Podzamcze Chęcińskie - Łącznik między dworem a oficyną Podzamcze Chęcińskie - Drzewo rosnące na starych murach Podzamcze Chęcińskie - Fontanna na dziedzińcu Podzamcze Chęcińskie - Widok na oficynę spod wejścia do dworu Podzamcze Chęcińskie - Dawna oficyna Podzamcze Chęcińskie - Oficyna z tyłu - widać alkierze Podzamcze Chęcińskie - Brama  - łuk triumfalny
Zdjęcia wykonane: wiosną 2004 i 2005


Materiały wideo


Centrum Nauki Leonardo da Vinci i dwór w Podzamczu z drona



Noclegi


punktor Podzamcze Chęcińskie - Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego, tel. (041) 315 10 72, 315 11 35

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowości lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online są zwykle atrakcyjniejsze niż rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Letnie kolonie w Podzamczu       Autor:  HENRYK      Data:  2018-08-08 12:34:40
    Jako 12-13 letni chłopak byłem na koloniach w szkole rolniczej (na zamku)w 1962-63 roku. Szaro, jak w całym ówczesnym socjaliźmie. Jako młodego nastolatka niewiele mnie to interesowało. Zresztą nie znałem wówczas nic innego. Z tamtych lat pamiętam najbardziej zarośnięty zielskiem mur biegnący wzdłuż szosy, pełen ślimaków winniczków, jaszczurek, żab i zaskrońców, co wtedy było dla mnie największą atrakcją. W sierpniu 2018 roku pojawiłem się tam ponownie. Jestem mile zaskoczony zaistniałą przemianą. Wspaniały dwór. Nie wiem dlaczego, bo przecież nie miałem w tym żadnego udziału, ale poczułem pewną dumę, że coś tak marnego przywrócono do świetności. Chwała tym wszystkim, którzy się do tego przyczynili.
  • Wrażenie       Autor:  Tadeusz      Data:  2015-02-27 00:05:13
    Wczoraj odwiedziłem dwór starościński,któr­ego eksponaty nie są może bardzo drogocenne,ale ładnie rozmieszczone i z pewnością warte obejrzenia.Dla mnie jeszcze większą atrakcję stanowił przewodnik.Przystojn­y pan, w czerwonym kontuszu,staropolski­m językiem i ze szlachecką gestykulacją, przedstawiał zasoby dworu, jego historię i rys historyczny XVII-wiecznej Polski.Wytworzył aurę, w której zwiedzający czuli się w tym dworze osobami najważniejszymi.To niebywałe.
  • wspomnienia       Autor:  Edward       Data:  2015-02-15 12:03:48
    chetnie wspominam nauke w TR w podzamczu matura 1967 systematycznie odwiedzam byla szkole ciesze sie z odbudowy





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatności
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.