Ocena zabytku


Możesz ocenić:
Podzamcze Chęcińskie (woj. świętokrzyskie) - Starościński dwór obronny

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
Średnia ocena: 4.2 na 5. Głosów: 41 4 stars
           
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
Średnia ocena: 4.1 na 5. Głosów: 36 4 stars
           
 


Opis i stan obecny


Obronny dwór w pobliżu słynnego zamku chęcińskiego stoi na niewielkim skalnym wzgórzu. Do niedawna był to zaniedbany i zapomniany zabytek, nie prezentowany na żadnych pocztówkach i zdjęciach. Jest jednak przykładem ciekawego założenia rezydencjonalno-obronnego.
Podzamcze w filmie
Zameczek w Podzamczu można zobaczyć na szklanym ekranie w filmie "Tysiąc Talarów". Akcja tej popularnej kiedyś komedii nakręconej w 1959 roku w rzeczywistości toczy się w okolicach Chęcin, gdzie główni bohaterowie zostali napadnięci. Warto dodać, że jej scenariusz napisał Edmund Niziurski, autor wielu znakomitych książek dla młodzieży.
Składa się on obecnie z głównego budynku od strony południowej, piętrowej oficyny (pierwotnie parterowej) oraz elementów niezabytkowych, powstałych w I poł. XX wieku - w postaci dwóch łączników i budynku spichlerza od wschodu. Od strony szosy zachowała się jeszcze nawodniona fosa, a właściwie staw, który z niej powstał. Niegdyś od północy stał jeszcze budynek gospodarczy, więc całość miała kształt litery U otwartej na zachód. W dawnym parku, na południe od dworu zobaczyć można piękną barokową bramę w formie łuku triumfalnego, wybudowaną na przywitanie zwycięskiego króla Jana III Sobieskiego powracającego spod Wiednia, a za nią wspaniałą aleję lipową (Sobieski jednak z jakichś powodów do Podzamcza Chęcińskiego nie zawitał). Brama atrakcyjnie wygląda tylko z jednej strony, z drugiej jest cała otynkowana na szaro i brakuje ozdób.
Wczesnobarokowy budynek dworu o wymiarach 24x8 m jest piętrowy, posiada dwa narożne kwadratowe alkierze o bokach ok. 5,5 m. W zachodnim alkierzu mieściła się kaplica. Mimo przekształceń, okno i portal wciąż posiadają oryginalna kamieniarkę z herbem Gryf Branickich. Prawdopodobnie pochodzą one z zamku chęcińskiego. Wewnątrz zachowały się podobno komnaty ze sklepieniami kolebkowymi i kolebkowo-krzyżowymi, ale wejść tam chyba się nie da. Na dziedzińcu widać nieczynną fontannę oraz wejście do piwnic. Oficyna przypomina kształtem dwór - także posiada dwa narożne alkierze, ale jest szersza. Ciekawe łukowate przejścia pod budynkami łączącymi poszczególne człony to jak już wspomniałem efekt XX-wiecznej rozbudowy. Tylko wykute w skale wejście jest oryginalne - kiedyś była tam furta.

Aktualizacja: Obecnie dwór w Podzamczu Chęcińskim jest po remoncie i wraz z całym otoczeniem przeszedł niesamowitą metamorfozę. Po zaniedbanej budowli otoczonej łąką nie ma już śladu. Teraz to wielki kompleks, do którego oprócz budynków zabytkowych należą też obiekty naukowe, medyczne, rozrywkowo - konferencyjne, hotelowe oraz na wolnym powietrzu skrupulatnie odtworzona część włoskich ogrodów (połowa dawnej powierzchni), park doświadczeń dla dzieci i parking na 100 aut. Jest siedzibą Regionalnego Centrum Naukowo - Technologicznego. Wnętrza dworu są udostępnione do zwiedzania bezpłatnie. Nie ma co prawda wiele do oglądania - 2 salki na dole i 3 na górze + taras i balkon, całe wyposażenie to repliki, ale po remoncie wszystko wygląda doskonale, zwłaszcza reprezentacyjne komnaty na piętrze. Obecność oryginalnych detali jak herby czy drewniany sufit są uwypuklane w opowiadaniu przewodnika, który potrafi zaciekawić. Nie ma wstępu do oficyny, ani piwnic. Brama w formie Łuku Triumfalnego jest również pięknie odnowiona.
Z dworem sąsiaduje odnowiony spichlerz z początku XX-wieku. Obecnie funkcjonuje tam chyba hotel i restauracja. Największy obiekt Podzamcza to nowoczesna hala Centrum Nauki Leonardo do Vinci. Zarówno wewnątrz niej jak i na zewnątrz utworzono liczne stanowiska do zabawy i nauki dla dzieci. Wiele z nich opiera się na wynalazkach słynnego Leonarda.



Historia, wydarzenia

Powrót na górę strony

Na początku XVII wieku Jan Branicki, starosta chęciński postanowił wznieść zameczek, który nie będzie go zmuszał do przebywania w pozbawionym wygód i z trudnym wjazdem zamku w Chęcinach. Wcześniej na tym miejscu znajdował się folwark z drewnianym dworem wzmiankowanym w 1602 roku.
Dokument z 1617 roku mówi już o nowym murowanym parterowym dworze z alkierzami zwróconym frontem w kierunku zamku chęcińskiego. Wejście poprzedzał ganek. Obok dworu stał budynek gospodarczy z kuchnią i piekarnią. Kolejnymi mieszkańcami obronnej siedziby byli dwaj starostowie z rodu Branickich. W II poł. XVII wieku po zniszczeniu zamku chęcińskiego podczas "potopu", starosta Stefan Bidziński oficjalnie przeniósł starostwo chęcińskie do Podzamcza i rozbudował tutejszą siedzibę o nową kondygnację, budynek zwany oficyną (leżący prostopadle do dworu) oraz bramę-łuk triumfalny na południu. Wzorem dla projektanta były zapewne wille włoskie.
Od 1685 roku właścicielem był następny starosta chęciński Stefan Marchocki (mianowany przez Jana III Sobieskiego za zasługi wojenne), a następnie Stefan Bidziński (syn wcześniejszego starosty o tym samym nazwisku). Nie są znane zniszczenia spowodowane licznymi wojnami w XVII i pocz. XVIII wieku, ale po 1700 roku obiekt przestał pełnić funkcje rezydencjonalne Lustracja z 1765 r. podaje: "Pałacyk na najwyższym miejscu wymurowany o dwóch kondygnacjach, pusty. Obok tegoż drugi pałacyk o kondygnacyi, murowany, mieszkalny. Oblewa je kanał. Za murem ku stronie południowej ogród włoski, szpalerami bramą z ciosowego kamienia wspaniale wystawiony ozdobny, do której idzie ulica lipami sadzona, dwojgiem staj wiekiem dochowana, a na końcu ulicy altana piękna murowana w samym ogrodzie. Cały ogród murem obwiedzion; brama kosztowna w kapitelach, już się zaczyna psuć".
W 1775 roku starostą był Bogumił Załuski. Z dokumentów z roku 1789 wynika, że założenie składało się z dworu i oficyny, drewnianej kuchni, dwóch murowanych stajni z drewnianymi wozowniami i mieszkania ekonoma. Obok zaś stały: budynki folwarczne, obory, stajnia, szopy, chlewy, dwie stodoły, spichlerz. Później Podzamcze traktowano już tylko jako folwark. Fosy zamieniono na stawy, a sam budynek dworu obronnego stał się w XIX wieku spichlerzem. Przy okazji zniszczono dawne detale architektoniczne i zmieniono układ okien.
Sytuacja zmieniła się dopiero w odrodzonej Polsce w latach 20-tych XX wieku. Ministerstwo Rolnictwa przekazało całe założenie w Podzamczu Chęcińskim szkole rolniczej. Przebudowano i podwyższono o 1 kondygnację oficynę oraz zbudowano arkadowe połączenie między nią a dworem. Drugi, podobny łącznik zastąpił dawną furtę wykutą w skale i połączył dwór z nowym budynkiem mieszczącym sanitariaty dla uczniów. Przywrócono też dawne otwory okienne i przeprowadzono remont sklepień. Kolejne prace przy dworze prowadzono w latach 1939-1944 pod nadzorem architekta Leona Kuszewskiego. Po wojnie obiekt nadal pełnił funkcję szkoły, ale w XXI wieku stał już opuszczony.
W 2010 roku dwór w Podzamczu przejęło Regionalne Centrum Naukowo-Technologiczne w Kielcach i w grudniu rozpoczęło prace archeologiczne, konserwatorskie i restauratorskie. Od 2013 roku zabytek wygląda jak nowy. Dzięki pracom remontowym został odrestaurowany dwór wraz z budynkiem oficyny, z przeznaczeniem na Centrum Szkoleniowo - Konferencyjne (z zapleczem gastronomicznym), a także XVII wieczny Łuk Triumfalny i dawne ogrody barokowe. Obiekt posiada też iluminację nocną.




Plany i rekonstrukcje

Powrót na górę strony


Plan zamku w Podzamczu Checińskim
Aktualny plan założenia dworskiego w Podzamczu Checińskim. 1 - dwór, 2 - oficyna, 3 - łącznik oficyna - dwór, 4 - łącznik nad furtą do budynku szkolnego, 5 - ogrody barokowe, 7 - Łuk Triumfalny, 8 - stawy z dawnej fosy, 9 - nowoczesny budynek Centrum Nauki Leonardo do Vinci


Legendy i podania

Powrót na górę strony

Starosta chęciński Stefan Bidziński był aktywnym uczestnikiem wojen XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. Pewnego razu został wzięty do niewoli i wywieziony do Turcji, ale udało mu się uciec wraz z innym jeńcem - Arabem. Trudną i bardzo niebezpieczną drogę powrotną do Polski przeżył tylko Bidziński. Starosta nie pozostawił jednak swojego towarzysza i przywiózł jego ciało ze sobą do Podzamcza. Wkrótce potem zdechł także ich koń. Nakazał więc usypanie dużego kurhanu, w którym pochował swego przyjaciela wraz koniem. Podobno zakopał tam też kilka cennych rzeczy, w tym bardzo kosztowne siodło. Po latach ludzie często rozkopywali kurhan, ale za jakiś czas w tajemniczy sposób zawsze powracał on do swej pierwotnej postaci. Dziś już jednak nikt nie wie gdzie go szukać...


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktortel. (41) 343 40 50, (41) 307 44 76

CZAS
punktorZwiedzanie dworu trwa 30 minut. Zwiedzanie Centrum Nauki Leonardo do Vinci ok. 2 godzin.

WSTĘP
punktorDwór dostępny jest do zwiedzania z przewodnikiem bezpłatnie. W wakacje w godzinach: wtorek - czwartek: 8.00 - 17.00, sobota - niedziela: 9.00 - 18.00. Po sezonie krócej. Poniedziałek nieczynne.


Położenie i dojazd


Centralna cześć woj. świętokrzyskiego. 3 km na południe od Chęcin. 15 km na południowy zachód od Kielc. Zobacz na mapie.
Fortalicja stoi niedaleko głównej drogi Kraków - Kielce. Jadąc od strony Krakowa należy skręcić w prawo, kierując się na szkołę rolniczą.

GPS
Współrzędne geograficzne:

Otwórz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.78325278°, E20.46441389°
format DM (stopnie, minuty):   50° 46.9951668'N, 20° 27.8648334'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50° 46' 59.71''N, 20° 27' 51.89''E 



Bibliografia



punktorMirowski Roman - Świętokrzyski album cz. IV, Kielce 2003


Fotogaleria


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Podzamcze Chęcińskie - Dwór obronny po remoncie Podzamcze Chęcińskie - Widok z ogrodów Podzamcze Chęcińskie - Dwór od zachodu Podzamcze Chęcińskie - Odtworzone ogrody Podzamcze Chęcińskie - Widok zza dawnej fosy Podzamcze Chęcińskie - Dwór po prawej i oficyna po lewej zza fosy Podzamcze Chęcińskie - Dwór, łączniki i oficyna spod zegara słonecznego Podzamcze Chęcińskie - Sala na parterze Podzamcze Chęcińskie - Wnętrza na piętrze Podzamcze Chęcińskie - Wnętrza na piętrze Podzamcze Chęcińskie - Oryginalny herb Gryf Branickich nad oknem Podzamcze Chęcińskie - Taras z widokiem na ogród
Zdjęcia wykonane: wiosną 2022

Podzamcze Chęcińskie - Dawny dwór obronny Podzamcze Chęcińskie - Dwór obronny Podzamcze Chęcińskie - Dwór obronny Podzamcze Chęcińskie - Widok zza fosy Podzamcze Chęcińskie - Wejście do piwnicy Podzamcze Chęcińskie - Wykute w skale wejście Podzamcze Chęcińskie - Widok zza fosy Podzamcze Chęcińskie - Łącznik między dworem a oficyną Podzamcze Chęcińskie - Drzewo rosnące na starych murach Podzamcze Chęcińskie - Fontanna na dziedzińcu Podzamcze Chęcińskie - Widok na oficynę spod wejścia do dworu Podzamcze Chęcińskie - Dawna oficyna Podzamcze Chęcińskie - Oficyna z tyłu - widać alkierze Podzamcze Chęcińskie - Brama  - łuk triumfalny
Zdjęcia wykonane: wiosną 2004 i 2005



Noclegi


punktorPodzamcze Chęcińskie - Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego, tel. (041) 315 10 72, 315 11 35

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowości lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online są zwykle atrakcyjniejsze niż rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Letnie kolonie w Podzamczu       Autor:  HENRYK      Data:  2018-08-08 12:34:40
    Jako 12-13 letni chłopak byłem na koloniach w szkole rolniczej (na zamku)w 1962-63 roku. Szaro, jak w całym ówczesnym socjaliźmie. Jako młodego nastolatka niewiele mnie to interesowało. Zresztą nie znałem wówczas nic innego. Z tamtych lat pamiętam najbardziej zarośnięty zielskiem mur biegnący wzdłuż szosy, pełen ślimaków winniczków, jaszczurek, żab i zaskrońców, co wtedy było dla mnie największą atrakcją. W sierpniu 2018 roku pojawiłem się tam ponownie. Jestem mile zaskoczony zaistniałą przemianą. Wspaniały dwór. Nie wiem dlaczego, bo przecież nie miałem w tym żadnego udziału, ale poczułem pewną dumę, że coś tak marnego przywrócono do świetności. Chwała tym wszystkim, którzy się do tego przyczynili.
  • Wrażenie       Autor:  Tadeusz      Data:  2015-02-27 00:05:13
    Wczoraj odwiedziłem dwór starościński,któr­ego eksponaty nie są może bardzo drogocenne,ale ładnie rozmieszczone i z pewnością warte obejrzenia.Dla mnie jeszcze większą atrakcję stanowił przewodnik.Przystojn­y pan, w czerwonym kontuszu,staropolski­m językiem i ze szlachecką gestykulacją, przedstawiał zasoby dworu, jego historię i rys historyczny XVII-wiecznej Polski.Wytworzył aurę, w której zwiedzający czuli się w tym dworze osobami najważniejszymi.To niebywałe.
  • wspomnienia       Autor:  Edward       Data:  2015-02-15 12:03:48
    chetnie wspominam nauke w TR w podzamczu matura 1967 systematycznie odwiedzam byla szkole ciesze sie z odbudowy





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2021 bd - Kontakt - Polityka Prywatności
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.