Przysz贸w
艢redniowieczny zamek kr贸lewski







Opis i stan obecny


W ma艂ej wsi Przysz贸w pod Stalow膮 Wol膮, nad brzegiem rzeki 艁臋g, sta艂 zamek kr贸lewski. Podobno po wojnie by艂y jeszcze widoczne mury przyziemia. Do dzisiaj zosta艂o po nim tylko drobne wzniesienie. Stoj膮 na nim cztery budynki, teren jest prywatny. Mo偶na spr贸bowa膰 podej艣膰 na teren fosy od wschodu, cho膰 z powodu wysokiej ro艣linno艣ci i niepewnego pod艂o偶a raczej nie w lecie i nie po opadach.
Do艣膰 nietypowo zamek postawiono na ca艂kowitym odludziu, w g艂臋bi puszczy, po艣r贸d mokrade艂. Nawet na pocz膮tku XVI wieku w pobli偶u nie by艂y lokowane jeszcze 偶adne wsie. Budowla nie mog艂a by膰 wi臋c zamieszkiwana na sta艂e. Nie posiada艂a odpowiedniego zaplecza, s艂u偶by, folwarku.
Pierwotnie zamek Przysz贸w sk艂ada艂 si臋 z murowanej wie偶y, o kt贸rej wspomina Jan D艂ugosz, po艂膮czonej z budynkiem mieszkalnym. Otoczony by艂 drewnian膮 palisad膮 i mokrad艂ami zapewniaj膮cymi pe艂ne bezpiecze艅stwo. Nast臋pnie do wie偶y dostawiono drugi budynek. Po rozbudowie dokonanej w XVI w. w jego sk艂ad wchodzi艂o ju偶 20 budynk贸w (w tym wi臋kszo艣膰 drewnianych), a pr贸cz parkan贸w chroni艂a go tak偶e g艂臋boka fosa. Rozebrano jednak g贸rn膮 kondygnacj臋 wie偶y. Ca艂y obszar zamkowy zajmowa艂 ponad 2 ha. Podczas niewielkich bada艅 sonda偶owych w p贸艂nocnej cz臋艣ci terenu zamkowego odkryto ceg艂y gotyckie, ceramik臋 i 6 piwnic.

Zdj臋cie lidar Przyszowa
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego terenu zamkowego w Przyszowie. 1 - wyr贸wnane wzg贸rze zamkowe, 2 - fosa (wa艂 ju偶 splantowany), 3 - rzeka


Plany i rekonstrukcje


Rekonstrukcja zamku w XIV w.
Rekonstrukcja zamku Przysz贸w w XIV wieku autorstwa R. Zieli艅skiego

Rekonstrukcja zamku w XV w.
Rekonstrukcja zamku Przysz贸w w XV wieku po rozbudowie W艂adys艂awa Jagie艂艂y autorstwa R. Zieli艅skiego
殴r贸d艂o: Kr贸lewski zamek w Przyszowie, ks. Wilhelm Gaj-Piotrowski, Stalowa Wola, Tuch贸w 1998


Mapa Przyszowa z XVIII w.
Austriacka mapa z XVIII wieku z terenem Przyszowa. Pokazano wzg贸rze zamkowe i wa艂


Historia, wydarzenia


Murowany zamek w Przyszowie z wie偶膮 w po艂owie XIV w. zbudowa艂 Kazimierz Wielki. Jest to udokumentowane w kronice Jana D艂ugosza. Przypuszcza si臋, 偶e zamek by艂 jedn膮 z ulubionych siedzib my艣liwskich kr贸la, kt贸ry cz臋sto polowa艂 w Puszczy Sandomierskiej. Napady tatarskie, ruskie i litewskie na ziemi臋 sandomiersk膮 przyczyni艂y si臋 do ufortyfikowania obiektu. M贸g艂 on te偶 pe艂ni膰 funkcj臋 stra偶nicy pradawnego szlaku handlowego znad Morza Czarnego przez Sandomierz i dalej do Krakowa, Wroc艂awia i Torunia oraz broni膰 dost臋pu do Sandomierza od wschodu.
punktor prze艂om XIV/XV w. - za panowania W艂adys艂awa Jagie艂艂y zamek straci艂 znaczenie obron臋 i sta艂 si臋 typow膮 siedzib膮 my艣liwsk膮. Jagie艂艂o wielokrotnie przybywa艂 tu na polowania oraz zaprasza艂 swoich go艣ci. Zamek Przysz贸w zosta艂 przebudowany tak, aby pomie艣ci膰 ca艂膮 艣wit臋 kr贸la. Do wie偶y dobudowano nowy budynek mieszkalny.
ozdoba
Monarchowie w Przyszowie
Pierwsza znana wizyta Kazimierza Wielkiego w nowo wybudowanym zamku mia艂a miejsce 31.08.1358. Z kr贸lem przybyli najmo偶niejsi przedstawiciele 贸wczesnego rycerstwa: Otton z Pilczy, Jana Pakos艂awic z Rzeszowa, Jan Tarnowski. Kr贸l odwiedza艂 Przysz贸w jeszcze kilkakrotnie, ale dopiero W艂adys艂aw Jagie艂艂o sta艂 si臋 regularnym bywalcem na zamku. Badacz dziej贸w zamku przyszowskiego ks. Gaj-Piotrowski naliczy艂 16 wizyt tego monarchy, ale mog艂o ich by膰 wi臋cej (pierwsza w 1389 r.). Szczeg贸lnie istotne dla kraju szykuj膮cego si臋 do wojny z Krzy偶akami by艂y 艂owy na pocz膮tku 1410 roku. Jagie艂艂o nakaza艂 zape艂ni膰 magazyny zapasami mi臋sa dla armii koronnej. Wizyty nast臋pnych w艂adc贸w nie s膮 ju偶 odnotowywane w kronikach zbyt cz臋sto. W 1448 r. bawi艂 tu Kazimierz Jagiello艅czyk, a Stefan Batory odwiedza艂 Przysz贸w w latach: 1578, 1582 i 1585.

punktor ok. 1540 r. - w obliczu zbli偶aj膮cego si臋 niebezpiecze艅stwa ze strony Tatar贸w, hetman wielki koronny Jan Tarnowski postanowi艂 z du偶ym rozmachem wzmocni膰 fortyfikacje zamku przyszowskiego. Powsta艂a wtedy g艂臋boka fosa i drewniana brama wjazdowa z mostem. Ca艂o艣膰 wraz z obszernym przedzamczem sk艂ada艂a si臋 z 20 budynk贸w w tym ko艣cio艂a, browaru, piekarni, stajni i arsena艂u. Wi臋kszo艣膰 z nich by艂a drewniana
punktor 1546 r. - burgrabi膮 warowni by艂 Jan Szucki. Za艂og臋 zamkow膮 w tym okresie tworzyli jeszcze: ksi膮dz i r贸wnocze艣nie pisarz oraz kucharz i klucznik op艂acani z dochod贸w starostwa sandomierskiego
punktor 1554 r. - dokumenty z t膮 dat膮 m贸wi膮 o kaplicy w zamku ufundowanej przez Jana Tarnowskiego. Po jego 艣mierci 7 lat p贸藕niej budowla zacz臋艂a podupada膰
punktor 1610 r. - przyst膮piono do cz臋艣ciowej odbudowy zamku. Postawiono now膮 pi臋trow膮 wie偶臋 i most wjazdowy.
punktor 1624 r. - zamek przyszowski zniszczy艂y lu藕ne oddzia艂y kozackie zapuszczaj膮ce si臋 w te okolice. Od tej pory nie remontowany powoli niszcza艂
punktor II po艂. XVII w. - warownia zosta艂a zdobyta i spl膮drowana przez Szwed贸w. Uleg艂a ju偶 prawie ca艂kowitej ruinie. W艂a艣cicielami zostali ponownie Tarnowscy, cho膰 z innej tzw. starszej linii
punktor przed 1690 r. - na zamku Przysz贸w prowadzono bli偶ej nieznane prace remontowe
punktor ok. 1740 r. - Przysz贸w przeszed艂 w r臋ce Lubomirskich. Z zamku pozosta艂y tylko 2 艣ciany g艂贸wnego budynku. Zosta艂y one wykorzystane jako budulec ufundowanego przez Jerzego Ignacego Lubomirskiego w 1752 r. klasztoru ojc贸w Kapucyn贸w w Rozwadowie (obecnie cz臋艣膰 Stalowej Woli)


klasztor
Klasztor kapucyn贸w w Rozwadowie zbudowany m.in. z mur贸w zamku w Przyszowie. Zdj臋cie z 1933 roku.





Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktor Ogl膮dni臋cie terenu zamkowego z zewn膮trz zajmuje ok. 10 minut. Je艣li uda si臋 doj艣膰 do fosy to d艂u偶ej.

WST臉P
punktor Teren zamkowy zajmuj膮 prywatne domy. Do odcinka fosy od wschodu chyba wolny.



Po艂o偶enie i dojazd


P贸艂nocna cz臋艣膰 woj. podkarpackiego. 12 km na po艂udniowy zach贸d od Stalowej Woli. Zobacz na mapie.
Zamek sta艂 po prawej stronie drogi nr 872 z Niska. Trzeba z niej skr臋ci膰 w prawo.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.48897778掳, E21.99986944掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 29.3386668'N, 21掳 59.9921664'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 29' 20.32''N, 21掳 59' 59.53''E 


Bibliografia



punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Praca zbiorowa - Przemiany architektury rezydencjonalnej w XV-XVIII wieku na terenie dawnego wojew贸dztwa sandomierskiego
punktor Gaj-Piotrowski Wilhelm - Kr贸lewski zamek w Przyszowie w rejonie Stalowej Woli 鈥 Rozwadowa. Studium z dziej贸w osadnictwa


Galeria zdj臋膰


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Przysz贸w - Teren zamkowy. Dzi艣 stoj膮 tu domy Przysz贸w - Zbli偶enie na ma艂e wzniesienie, na kt贸rym sta艂 niegdy艣 zamek Przysz贸w -  Widok od p艂d.-wsch. Przysz贸w - Zbli偶enie na zaro艣ni臋ty teren dawnej fosy

Zdj臋cie wykonane: latem 2021



Noclegi




Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • ZAMEK       Autor:  OLAFUR      Data:  2012-07-18 20:54:41
    By艂em tam w 2010 r.wida膰 jeszcze ceg艂y funtament贸w mysle 偶e warto tam zajecha膰 .
  • zamek przyszow       Autor:  MarQoBiker      Data:  2012-01-16 23:06:52
    Czy sa jakiekolwiek pozosta艂soci po tym zamku ??
  • pelny dzban monet .       Autor:  Janusz      Data:  2011-05-25 21:47:58
    w latach 60 mieszkalem w Przyszowie jako dziecko przypominam sobie ze ktoswykopal tam dzban monet





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.