Zamek Sandomierz




Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Sandomierz (woj. 艣wi臋tokrzyskie) - Zamek kr贸lewski

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
4 stars
艢rednia ocena: 4.1 na 5. G艂os贸w: 117

       
    
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
4.5 stars
艢rednia ocena: 4.4 na 5. G艂os贸w: 94

       
    
 


Opis i stan obecny


Sandomierz to pi臋kne miasto, po艂o偶one podobnie jak stolica Italii na 7 wzg贸rzach, dlatego zwane jest "ma艂ym Rzymem". Na jednym z nich (cho膰 nie najwy偶szym), po艣r贸d w膮woz贸w nad Wis艂膮 stoi zamek kr贸lewski o historii si臋gaj膮cej XIV wieku cho膰 drewniany zamek istnia艂 tu ju偶 wcze艣niej. Miasto by艂o stolic膮 ksi臋stwa dzielnicowego, naje偶d偶an膮 cz臋sto przez Tatar贸w i Litwin贸w. Zamek jako siedziba ksi膮偶臋ca, zosta艂 dobrze umocniony i odgrywa艂 du偶膮 rol臋. Po zjednoczeniu dzielnic jego znaczenie spad艂o (sta艂 si臋 siedzib膮 starosty), ale odzyska艂 rang臋 za Kazimierza Wielkiego, kt贸ry rozkaza艂 zbudowa膰 go od nowa i cz臋sto tu go艣ci艂.
ozdoba
Tajemniczy mur
Prace archeologiczne doprowadzi艂y do odkrycia pod dziedzi艅cem zamkowym fragment贸w zagadkowego muru z cios贸w roma艅skich. Mo偶e to oznacza膰, 偶e we wczesno艣redniowiecznym grodzie sandomierskim istniej膮cym w miejscu zamku, a zniszczonym przez Tatar贸w w XIII wieku, istnia艂a jaka艣 murowana budowla. Mog艂a to by膰 siedziba ksi膮偶臋ca albo ko艣ci贸艂 grodowy pw. 艣w. Miko艂aja, znany z przekaz贸w, ale lokalizacji kt贸rego nie uda艂o si臋 ustali膰.
Sk艂ada艂 si臋 domu wielkiego od po艂udnia, i o艣miobocznej baszty Szlacheckiej z bram膮 od p贸艂nocy oraz budynku z kaplic膮. Dzi艣 te elementy nie istniej膮. Jedynie baszta zosta艂a odkryta podczas bada艅 archeologicznych w latach 90-tych i odtworzona do poziomu przyziemia na oryginalnym fundamencie. Obiekt funkcjonuje jako toaleta.
Najstarszym elementem zachowanego zamku jest XV-wieczna wie偶a od po艂udnia, kt贸ra kiedy艣 wie偶膮 po艂udniowo-zachodni膮, dostawion膮 od wschodu do g艂贸wnego budynku. Nazywana jest "Kurz膮 Nog膮". W kolejnym stuleciu zamek zorganizowano od nowa na bazie przekszta艂conego domu g艂贸wnego i baszty Szlacheckiej. Dobudowano skrzyd艂a: wschodnie i zachodnie z now膮 wie偶膮 od p贸艂nocy, a nast臋pnie skrzyd艂o p贸艂nocne. Kr贸lewska siedziba posiada艂a kszta艂t czworoboku w wewn臋trznym dziedzi艅cem otoczonym pi臋trowymi kru偶gankami. Dzisiejszy zamek to dawne skrzyd艂o zachodnie.
ozdoba
Centrum polityczne
Zamek w Sandomierzu za panowania dynastii Jagiellon贸w odgrywa艂 du偶膮 rol臋 polityczn膮. Kr贸lowie, a szczeg贸lnie Kazimierz Jagiello艅czyk, cz臋sto tu przebywali. Dochodzi艂o do wielu wa偶nych spotka艅 np. z nuncjuszem papieskim czy Zwi膮zkiem Pruskim, podejmowano wa偶ne decyzje w sprawie polityki wewn臋trznej i zagranicznej. Tutaj w 1389 kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o przyj膮艂 ho艂d lenny od swojego brata Lingwena z ziem Nowogrodu Wielkiego i ziem, kt贸re w przysz艂o艣ci podbije, a w 1395 r. zawar艂 polsko-pomorski traktat sojuszniczy z ksi膮偶臋tami pomorskimi 艢wi臋toborem III i Bogus艂awem VIII.
Na wzg贸rzu zamkowym stawa艂a jeszcze inna zabudowa, ale by艂y to budynki gospodarcze albo wi臋zienne, bo od XIX wieku budowl臋 zamieniono na funkcjonuj膮ce tu ponad 130 lat wi臋zienie. Zamek posiada艂 dwa podzamcza: od wschodu oraz od po艂udnia nad Wis艂膮, gdzie dzia艂a艂y m艂yny, spichlerze, cegielnia, stajnie. Z miastem po艂膮czony by艂 drewnianym mostem, a przed sam膮 bram膮 most by艂 zwodzony.
Obecnie zamek w Sandomierzu najlepiej prezentuje si臋 od po艂udnia i zachodu, sk膮d wida膰 ca艂e wzg贸rze z masywnym, wysokim (3 kondygnacje + piwnice) budynkiem. Jest on cz臋艣ciowo otynkowany, ale w wi臋kszej cz臋艣ci ods艂oni臋to oryginalny mur ceglany, wsparty szkarpami i flankowany dwiema wie偶ami. Od p贸艂nocy nie wygl膮da ju偶 tak efektownie, poniewa偶 miasto le偶y wy偶ej, a frontowa fasada zosta艂a ukszta艂towana w XIX wieku w stylu klasycystycznym.
Najstarsza wie偶a "Kurza Noga" wykonana jest z ozdobnej ceg艂y zendr贸wki. U do艂u wida膰 jej kamienne fundamenty oraz zrekonstruowany drewniany ganek dla stra偶y, kt贸ry kiedy艣 otacza艂 budowl臋.
ozdoba
Studnia
Na 艣rodku dziedzi艅ca zamkowego stoi studnia, otoczona wsp贸艂czesn膮 obudow膮, przy kt贸rej tury艣ci cz臋sto robi膮 pami膮tkowe fotografie. Cho膰 zosta艂a odkryta na prze艂omie lat 70/80-tych XX wieku, to brak jest szczeg贸艂owych informacji i dokumentacji na temat okoliczno艣ci odkrycia oraz znalezisk mu towarzysz膮cych. Nie wiadomo z jakiego okresu pochodzi, hipotetycznie mog艂a funkcjonowa膰 ju偶 w okresie grodowym w XXII/XIII stuleciu. Chc膮c to zweryfikowa膰, muzeum zamkowe zorganizowa艂o w 2017 roku prace badawcze. Za pomoc膮 kamery z o艣wietleniem nagrano film obrazuj膮cy wn臋trze studni. Na dnie wci膮偶 sta艂a woda, a g艂臋boko艣膰 wynosi艂a 18 metr贸w. Niestety nie uda艂o precyzyjnie datowa膰 studni.

We wn臋trzach zamku sandomierskiego funkcjonuje Muzeum Okr臋gowe. W piwnicach pochodz膮cych z II po艂. XVI w. utworzono wystaw臋 archeologiczn膮 "Ziemia Sandomierska w pradziejach i wczesnym 艣redniowieczu" oraz ekspozycj臋 z kolekcj膮 bi偶uterii ze s艂ynnego (nawet w Hollywood) krzemienia pasiastego. Na parterze, w dawnej kuchni kr贸lewskiej z oryginalnym wielkim okapem, prezentowana jest kolekcja sreber europejskich i polskie malarstwo. Obok znajduj膮 si臋 pomieszczenia z wystaw膮 "Dzieje zamku sandomierskiego". Wie偶a "Kurza Noga" prezentuje wystaw臋 "Korona sandomierska" z kopi膮 korony he艂mowej odnalezionej w 1910 roku w ogrodzie przy dawnym klasztorze Panien Benedyktynek w Sandomierzu. Sw贸j k膮cik ma te偶 s艂ynne znalezisko "Szach贸w sandomierskich". Jest to prawie kompletny zestaw bierek szachowych, pochodz膮cych ze 艣redniowiecza. Poniewa偶 ich rozmiar jest najmniejszy spo艣r贸d 艣redniowiecznych szach贸w znalezionych w Polsce, uwa偶a si臋 je za szachy podr贸偶ne.
Na pi臋trze, w cz臋艣ci po艂udniowej, znajduje si臋 XVII-wieczna reprezentacyjna sale rycersk膮, s艂u偶膮c膮 p贸藕niej jako sala s膮dowa, a obecnie konferencyjna i koncertowa. Wej艣cie do Kurzej Nogi ozdobione jest pi臋knym barokowym portalem z I po艂owy XVII wieku z herbem Szreniawa fundatora - starosty sandomierskiego Stanis艂awa Lubomirskiego. Cz臋艣膰 p贸艂nocna pi臋tra zwana jest "galeri膮", poniewa偶 eksponuje wystaw臋 malarstwa. Dawniej by艂y tu apartamenty staro艣ci艅skie. Inne komnaty wykorzystywane na wystawy czasowe to dawny skarbiec i kancelaria urz臋du staro艣ci艅skiego.

Zamek na starej poczt贸wce
Powojenna poczt贸wka z zamkiem Sandomierz, wida膰 tzw. rogal wi臋zienny



Plany i rekonstrukcje

Powr贸t na g贸r臋 strony

Plan Sandomierza w XIV w.
Sandomierz za panowania Kazimierza Wielkiego (rys. Tomasz Gidaszewski na podstawie: M. Florek). 1 鈥 ratusz; 2 - ko艣ci贸艂 艣w. Piotra na Wzg贸rzu Gostomianum; 3 - kolegiata NMP; 4 - ko艣ci贸艂 艣w. Marii Magdaleny i klasztor dominika艅ski na Wzg贸rzu Miejskim; 5 鈥 ko艣ci贸艂 艣w. Ducha i zesp贸艂 szpitalny; 6 - zamek; 7 - Brama Opatowska; 8 - Brama Zawichojska; 9 - Brama Lubelska (Rybacka); 10 - Brama Krakowska; 11 鈥 baszta bramna; 12 - ko艣ci贸艂 (kaplica) 艣w. Jana; 13 - ko艣ci贸艂 艣w. Jakuba i klasztor dominika艅ski na Wzg贸rzu Staromiejskim; 14 - ko艣ci贸艂 艣w. Paw艂a; 15 - ko艣ci贸艂 艣w. Wojciecha; 16 - cmentarz 偶ydowski.

Fortyfikacje Sandomierza
Zamek na tle fortyfikacji miejskich. Obrysami pokazano rekonstrukcj臋 przebiegu fortyfikacji drewniano-ziemnych i mur贸w obronnych. Zaznaczono te偶 najwa偶niejsze budowle istniej膮ce w ko艅cu XIV stulecia.
A - r贸w i fortyfikacje drewniano-ziemne potwierdzone archeologicznie i rekonstruowane (lata 20 XIV w.), B - mury obronne istniej膮ce oraz rekonstruowane i znane ze 藕r贸de艂 (2. po艂. XIV w. - koniec XVI w.) , C - bloki zabudowy.
1 - zamek, 2 - kolegiata NMP, 3 - ko艣ci贸艂 艣w. Piotra, 4 - ko艣ci贸艂 艣w. Jakuba i klasztor dominikan贸w, 5 - ko艣ci贸艂 艣w. Marii Magdaleny, 6 - ko艣ci贸艂 艣w. Ducha, 7 - ratusz.

Panorama Sandomierza
Panorama Sandomierza na sztychu z dzie艂a Georga Brauna i Franza Hogenberga z 1617 roku, a poni偶ej zbli偶enie zamku. Z - zamek (z tej perspektywy wygl膮da jakby sta艂 tu偶 obok katedry, ale tak nie by艂o), 2 - ko艣ci贸艂 艣w. Jakuba, 3 - ko艣ci贸艂 艢wi臋tego Ducha, 4 - ratusz, 5 - ko艣ci贸艂 艣w. Marii Magdaleny, 6 - katedra / kolegiata NMP, 7 - ko艣ci贸艂 艣w. Piotra, 8 - Brama Opatowska 9 - G贸ry Pieprzowe

Panorama Sandomierza - zamek

Plan Sandomierza w XIX w.
Stare miasto w Sandomierzu na planie z 1809 r. Z - zamek

Plan zamku
Plan zamku w Sandomierzu obecnie. 1 - zachowany budynek - skrzyd艂o zachodnie, 2 - wie偶a p艂d.-zach. - Kurza Noga, 3 - wie偶a p艂n.-zach., 4 - nadbudowane fundamenty najstarszej wie偶y o艣miobocznej, 5 - mur oporowy na skarpie wzg贸rza zamkowego
殴r贸d艂o: Leksykon Zamk贸w w Polsce, L. Kajzer, S. Ko艂odziejski, J. Salm, Arkady 2002

Plany kondygnacji
Plany kondygnacji (z karty zabytku).


Zamek w XVII w.
Sandomierz z dominuj膮cym zamkiem w po艂owy XVII wieku na sztychu J. P. Abelina przedstawiaj膮cego ob贸z wojsk szwedzkich w wid艂ach Wis艂y i Sanu w 1656 roku, podczas walk w okresie potopu szwedzkiego. Poni偶ej pe艂ny widok ukazuj膮cy ogrom si艂 jakie naje藕d藕cy zgromadzili pod miastem.

Potop szwedzki pod Sandomierzem


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Nie wiadomo kiedy powsta艂 gr贸d w Sandomierzu. Wymieniany jest jako najstarszy o艣rodek piastowski, na r贸wni z Krakowem i Wroc艂awiem. Specyficzne ukszta艂towanie terenu miasta spowodowa艂o koncentracj臋 osadnictwa na wzg贸rzach. Wci膮偶 nie rozstrzygni臋to, gdzie by艂a pierwsza rezydencja lokalnego w艂adcy. Jedna hipoteza zak艂ada, i偶 by艂o to Wzg贸rze Zamkowe, inna 偶e Wzg贸rze Gostomianum z ko艣cio艂em 艣w. Piotra. Oba wzniesienia rozdziela Wzg贸rze Katedralne. Obecnie wi臋cej badaczy sk艂ania si臋 ku tej drugiej opcji. Powa偶nym argumentem na jej korzy艣膰 jest odkrycie na Wzg贸rzu Gostomianum najstarszych fortyfikacji sandomierskich (palisada z 2. po艂owy X w.). Wg tej hipotezy pierwotnie Wzg贸rze Zamkowe by艂o po艂膮czone z Katedralnym i tworzy艂o podgrodzie. Dopiero powstanie ksi臋stwa sandomierskiego w 1139 roku i zyskanie statusu jego stolicy rozpocz臋艂o proces przemian w grodzie. Powsta艂a nowa siedziba ksi膮偶臋ca na Wzg贸rzu Zamkowym. By艂a to ufortyfikowana budowla w konstrukcji drewniano-ziemnej. Dla wi臋kszego bezpiecze艅stwa Wzg贸rze Zamkowe odci臋to przekopem od Wzg贸rza Katedralnego (z kolegiat膮 NMP). Pierwotna osada miejska rozwin臋艂a si臋 po zachodniej stronie, na Wzg贸rzu Staromiejskim (艢wi臋tojakubskim), gdzie sta艂y 2 ko艣cio艂y 艣w. Jana i 艣w. Jakuba. ,

Zamek w Albumach Stronczy艅skiego
Widok na zamek w Sandomierzu w po艂owie XIX wieku, z tzw. Album贸w Stronczy艅skiego
.
ozdoba
Walki o Sandomierz w 1809 roku
W ramach kampanii napoleo艅skiej, noc膮 z 16 na 17 maja 1809 roku, wojsko polskie dowodzone przez gen. Micha艂a Sokolnickiego podj臋艂o szturm na broniony przez Austriak贸w Sandomierz. Miasto zosta艂o wcze艣niej zamienione na twierdz臋. Brakuj膮ce odcinki mur贸w miejskich uzupe艂niono palisad膮 i sza艅cami ziemnymi, wykopano te偶 rowy obronne (transzeje). Zamek pe艂ni艂 rol臋 jednego z sza艅c贸w. Polacy zdo艂ali do艣膰 szybko go zdoby膰 (18. maja), a kilka dniu p贸藕niej do miasta przyby艂 sam ksi膮偶臋 J贸zef Poniatowski. Wkr贸tce jednak Austriacy sprowadzili posi艂ki z poka藕n膮 liczb膮 dzia艂. Posiadaj膮c 2,5-krotn膮 przewag臋 liczebn膮 spodziewali si臋 szybkiego odbicia miasta, ale Polacy dzielnie bronili si臋 pod dow贸dztwem Sokolnickiego. Naje藕d藕cy ponosili du偶e straty i zu偶yli ca艂膮 amunicj臋, zacz臋li wi臋c usilnie proponowa膰 obro艅com honorow膮 kapitulacj臋. Niespodziewanie dla wszystkich Sokolnicki podpisa艂 akt kapitulacji 18 czerwca. Nie s膮 jasne pobudki genera艂a, przypuszcza si臋 i偶 uleg艂 za艂amaniu, wbrew jego twierdzeniom za艂oga mia艂a jeszcze zapasy amunicji. Poddanie Sandomierza sta艂o si臋 plam膮 na jego honorze i skaz膮 na wojskowej karierze. Po kilku dniach po偶a艂owa艂 swej decyzji, chcia艂 wr贸ci膰 i odbi膰 miasto. Front przesun膮艂 si臋 jednak w kierunku Krakowa i posiadanie Sandomierza nie mia艂o ju偶 偶adnego znaczenia. Wkr贸tce Austriacy sami opu艣cili miasto, kt贸re zosta艂o przy艂膮czone do Ksi臋stwa Warszawskiego. Zd膮偶yli tu jeszcze wkroczy膰 Moskale, aby swoim zwyczajem ograbi膰 mieszczan. W sumie walki przyczyni艂y si臋 do ogromnych zniszcze艅, zw艂aszcza zabytkowych budowli i mur贸w obronnych.

punktor 1139 r. - po rozbiciu dzielnicowym Sandomierz sta艂 si臋 stolica ksi臋stwa. W tutejszym grodzie rezydowali Henryk Sandomierski, Kazimierz Sprawiedliwy, Leszek Bia艂y, Boles艂aw Wstydliwy, Leszek Czarny
punktor1241 r. - gr贸d z drewnianym zamkiem zdobyli i zniszczyli Tatarzy
punktor 1260 r. - ponowny najazd Tatar贸w i zdobycie miasta. Cz臋ste niszczenie grodu spowodowa艂o kolejn膮 reorganizacj臋. Wzmocniono fortyfikacje, a nast臋pnie Leszek Czarny miasto lokowa艂 na nowo, bardziej na p贸艂nocny wsch贸d - na Wzg贸rzu Miejskim.
punktor 1280 r. - Sandomierz obroni艂 si臋 przed najazdem wojsk ruskich i tatarskich
punktor 1282 r. - kolejny najazd, tym razem Litwin贸w. Gr贸d ponownie obroni艂 si臋
punktor 1287 r. - Tatarzy kolejny raz usi艂owali bezskutecznie zdoby膰 Sandomierz
punktor 1328 r. - W艂adys艂aw 艁okietek przeprowadzi艂 prace remontowe na podupadaj膮cym zamku
punktor ok. 1360 r. - po naje藕dzie litewskim w 1349 roku, kt贸ry doprowadzi艂 do wielkiego po偶aru rozpocz臋to budow臋 murowanego zamku kr贸lewskiego z inicjatywy Kazimierza Wielkiego. G艂贸wnym elementem warowni by艂a oktagonalna wie偶a (zwana p贸藕niej Szlacheck膮), kt贸rej fundamenty zachowa艂y si臋 przy wej艣ciu na teren zamkowy oraz budynek mieszkalny od po艂udnia. R贸wnie偶 miasto zyska艂o murowane fortyfikacje.
punktor 1395 r. - wzmianka o zamkowym murze i przeznaczeniem na jego budow臋 20 grzywien, co oznacza 偶e warownia by艂a stale rozbudowywana
punktor 1478 r. - kr贸lowa El偶bieta Rakuszanka urodzi艂a Kazimierzowi Jagiello艅czykowi c贸rk臋 Barbar臋 na zamku w Sandomierzu
punktor ok. 1480 r. - za kr贸la Kazimierz IV Jagiello艅czyka i starosty Rafa艂a z Jaros艂awia do g艂贸wnego budynku dobudowano wie偶臋 zwan膮 "Kurz膮 Nog膮" (obecna wie偶a po艂udniowa). Budynek ten przed艂u偶ono r贸wnie偶 w kierunku wschodnim, gdzie powsta艂a skromniejsza wie偶a naro偶na
punktor 1510 r. - pierwszy inwentarzowy opis zamku sandomierskiego wspomina o Domu Naprzeciw Wis艂y (g艂贸wny budynek od po艂udnia), podpiwniczonym kamiennym budynku z kaplic膮 i izb膮 podstaro艣ciego oraz bramie ze zbrojowni膮, w kt贸rej sk艂adowano 95 hakownic. Za艂o偶enie sk艂ada艂o si臋 tak偶e z browaru i kuchni na podzamczu oraz m艂yna i spichlerza nad Wis艂膮
punktorpo 1514 r. - renesansowa przebudowa zamku zainicjowana przez kr贸la Zygmunta Starego pod kierunkiem Benedykta zwanego Sandomierzaninem, niemieckiego architekta odpowiedzialnego za przebudow臋 Wawelu. Poza tym prace nadzorowa艂 te偶 prepozyt koprzywnicki Jan z Wi艣licy. Zburzono star膮 zabudow臋 zachowuj膮c jedynie mury budynku po艂udniowego. Na jego bazie powsta艂a w nast臋pnych latach nowa budowla z bocznym skrzyd艂em od wschodu i fundamentami zachodniego. Dziedziniec zyska艂 na dw贸ch kondygnacjach arkadowe kru偶ganki
punktor 1548 r. - na zamku go艣ci艂 Zygmunt August i jego matka Bona Sforza. Starosta sandomierski Jan Tarnowski wyprawi艂 na zamku wesele El偶biecie Szyd艂owieckiej z Miko艂ajem Radziwi艂艂em Czarnym

Sandomierz w okresie potopu
Obl臋偶enie Sandomierza w 1809 roku na obrazie Micha艂a Stachowicza. Zamek po lewej

punktor po 1564 r. - prace budowlane kontynuowa艂 kr贸l Zygmunt August, kt贸ry zatrudni艂 muratora Klimunta. Powsta艂o parterowe skrzyd艂o zachodnie z wie偶膮 p艂n.-zach. i nowy mur obwodowy z bram膮 wjazdow膮 zamykaj膮cy czworoboczne za艂o偶enie od p贸艂nocy
punktor po 1567 r. - opis z inwentarza zamkowego m贸wi, i偶 warownia by艂a po艂膮czona z miastem drewnianym mostem poprzedzaj膮cym bram臋 z mostem zwodzonym Mi臋dzy zamkiem a Brama Krakowsk膮 rozlokowane by艂o podzamcze gospodarcze z pi臋trowym domem burgrabiego, browarem, kuchni膮, stajniami. Ni偶ej, nad Wis艂膮 sta艂y kolejne budynki nale偶膮ce do zamku: m艂yny wodne, m艂yn ko艅ski, spichlerz, cegielnia kolejne stajnie.
punktor po 1586 r. - dalsze prace prowadzi艂 kr贸l Stefan Batory, by膰 mo偶e przy udziale s艂ynnego architekta w艂oskiego Santi Gucciego. Podwy偶szono budynek zachodni, przy murze kurtynowym od p贸艂nocy powsta艂o nowe skrzyd艂o mieszkalne, wyko艅czono budynek bramny.
punktor prze艂om XVI/XVII w. - cz臋艣ciowo nadbudowano z drewna skrzyd艂o zachodnie w jego po艂udniowej cz臋艣ci
punktorlata 1617-1636 - starosta sandomierski Stanis艂aw Lubomirski kontynuowa艂 prace budowlane, m.in. przy naro偶niku po艂udniowo-zachodnim zamku oraz podwy偶szy艂 skrzyd艂o zachodnie. Utworzono w nim wielk膮 sal臋 reprezentacyjn膮, po艂膮czon膮 z wie偶膮 poprzez zachowany do dzi艣 pi臋kny ciosowy portal z herbem Lubomirskich

Sandomierz w 1846 r.
Fragment panoramy Sandomierza z zamkiem po lewej. Litografia M.B. St臋czy艅skiego z 1846 roku

punktor 1655 r. - podczas potopu Szwedzi najpierw zaj臋li zamek, a potem zgromadzili w warowni du偶e ilo艣ci prochu. Po zdobyciu Sandomierza przez Polak贸w w 1656 r. wysadzili budowl臋. Zniszczeniu na zawsze uleg艂y skrzyd艂a po艂udniowe i wschodnie, a p贸艂nocne mocno nadw膮tlone. Tylko zachodnie nadawa艂o si臋 jeszcze do odbudowy
punktor lata 1680-88 - kr贸l Jan III Sobieski nakaza艂 remont i rozbudow臋 zachowanego budynku zachodniego. Przede wszystkim nadbudowano jego p贸艂nocn膮 cz臋艣膰, uzyskuj膮c tzw. piano nobile czyli ca艂e pi臋tro sta艂o si臋 reprezentacyjn膮 cz臋艣ci膮 budowli, posiada艂o du偶e okna i wysoki sufit. Wygl膮d warowni by艂 zbli偶ony do obecnego. Na pi臋trze znajdowa艂y si臋 komnaty starosty, w wielkiej sali odbywa艂y si臋 p贸藕niej posiedzenia s膮du. W przyziemiu rozlokowano biura staro艣ci艅skie, archiwum, kuchni臋 i pomieszczenia gospodarcze. Mury zrujnowanego skrzyd艂a p贸艂nocnego wykorzystano do wzniesienia stajni. Od wschodu stan臋艂a kordegarda i dom ekonoma, w naro偶niku p艂d.-wsch oficyna. Na podzamczach powsta艂a nowa zabudowa, ale ju偶 w mniejszej skali.
punktor 1768 r. - za czas贸w konfederacji barskiej zamek zniszczy艂y stacjonuj膮ce tu wojska rosyjskie. W tym czasie znikn臋艂y ostatnie resztki oryginalnej Wie偶y Szlacheckiej
punktor 1789 r. - z inicjatywy Stanis艂awa Augusta Poniatowskiego przeprowadzono remont budowli i przywr贸cono Wie偶臋 Szlacheck膮 w formie budowli drewnianej na starym murowanym fundamencie. Wie偶臋 od p艂d.-zach. wsparto pot臋偶n膮 szkarp膮, zachowan膮 do dzi艣.
punktor 1795 r.- Austriacy urz膮dzili w zamku wi臋zienie i s膮d
punktor ok. 1819 r. - po przerwie na okres istnienia Ksi臋stwa Warszawskiego, zaborcy ponownie zamienili zamek na wi臋zienie. T臋 funkcje pe艂ni艂 a偶 do 1959 roku. Przebudowie uleg艂y wn臋trza. Piano mobile podzielono na dwie kondygnacje i utworzono cele wi臋zienne. Elewacja frontowa zyska艂a obecny klasycystyczny styl, zmniejszono okna i wybito nowe. Zniwelowano dziedziniec i otoczono go p贸艂kolistym murem.

Zamek na rysunku z 1880
Zamek Sandomierz od zachodu na rysunku M. E. Andriollego z 1880 r.

punktor 1894 r. - do p贸艂kolistych mur贸w dobudowano tzw. rogal czyli budynek dla s艂u偶by wi臋ziennej, powsta艂y te偶 nowe budynki wi臋zienne
punktor lata 60 XX w. - po zlikwidowaniu zamkowego wi臋zienia przeprowadzono gruntowne prace remontowe i inwentaryzacyjne
punktor 1976 r. - rozebrano tzw. rogal i inne budynki wi臋zienne z XIX w.
punktor lata 1983-1986 - badania archeologiczne
punktor 1986 r. - zamek przekazano Muzeum Okr臋gowemu
punktor lata 90 XX w. - zabezpieczono wzg贸rze zamkowe i uporz膮dkowano dziedziniec. Ods艂oni臋to relikty skrzyd艂a p贸艂nocnego z o艣mioboczn膮 Wie偶膮 Szlacheck膮
punktor lata 2002-2005 - kolejny etap prac, m.in. przy baszcie po艂udniowej i w sali rycerskiej, modernizacja dachu
punktor 2011 r. - otwarto lapidarium z reliktami detali architektonicznych z wystroju zamku renesansowego - wykonanych przez warsztat Benedykta Sandomierzanina
punktor2012 r. - na dziedzi艅cu otwarto wystaw臋 "Dotyk historii" - autorski projekt Stowarzyszenia "Dobrze, 偶e jeste艣" skierowany do os贸b niewidz膮cych i niepe艂nosprawnych. Rze藕by na granitowych postumentach prezentuj膮 najwa偶niejsze zabytki Sandomierza.
punktor 2017 r. - badanie studni zamkowej
punktor 2022 r. - w celu dalszego rozwoju zamkowego muzeum zmieniono jego statut. Zarz膮dzaj膮ce zamkiem Muzeum Okr臋gowe w Sandomierzu zmieni艂o nazw臋 na Muzeum Zamkowe w Sandomierzu. Od tego momentu jest prowadzone i finansowane z bud偶etu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Wojew贸dztwa 艢wi臋tokrzyskiego (na poziomie 3 mln z艂 rocznie).

Panorama Sandomierza z 1855
Panorama Sandomierza z zamkiem z 1855 r. na obrazie J. Szermentowskiego, poni偶ej powi臋kszenie zamku

Powiekszenie zamku na panoramie Sandomierza


ozdoba
Czasy potopu
Podczas potopu w 1655 r. Sandomierz jak wi臋kszo艣膰 kraju zosta艂 zaj臋ty przez Szwed贸w, a zamek obsadzony za艂og膮 naje藕d藕c贸w. W marcu 1656 roku, po nieudanym obl臋偶eniu Przemy艣la Karol Gustaw postanowi艂 wr贸ci膰 do Warszawy, a pierwszym przystankiem mia艂 by膰 Sandomierz. Polskie dow贸dcy, czyli Jerzy Lubomirski i Stefan Czarniecki, uzgodnili i偶 ten pierwszy wyprzedzi Szwed贸w i zajmie miasto a drugi b臋dzie n臋ka艂 ich w czasie marszu. Plan uda艂 si臋 po艂owicznie. Lubomirski opanowa艂 miasto, ale Szwedzi schronili si臋 w zamku, a tego nie da艂o si臋 zdoby膰. Z kolei Czarniecki nie otrzyma艂 obiecanego wsparcia jazdy A. H. Pa艂ubi艅skiego i jego zasadzka, kt贸ra mog艂a rozbi膰 obce wojska pod Niskiem nie powiod艂a si臋. Tak wi臋c Karol Gustaw dotar艂 do Wis艂y pod Sandomierzem, ale jej nie przekroczy艂, a w zamku broni艂a si臋 500-osobowa za艂oga szwedzka. Jak opisuje to uczestnik wydarze艅 H. Ch. Holsten: "Polacy roz艂o偶yli si臋 po drugiej stronie Wis艂y, a my po tej, tak 偶e mogli艣my si臋 tylko ostrzeliwa膰 z artylerii. Poniewa偶 nie czuli艣my si臋 tak mocni, by przej艣膰 na drug膮 stron臋, pobi膰 ich i tak pom贸c zamkowi, przez ca艂y czas posy艂ali艣my noc膮 na tamt膮 stron臋 po kilka 艂odzi z rozkazem, by gdy wszystko b臋dzie gotowe [zaminowane], noc膮 wycofali si臋 na nasza storn臋, co te偶 si臋 sta艂o". I faktycznie, gdy podnieceni wie艣ciami o wielkich kosztowno艣ciach zrabowanych przez Szwed贸w i przetrzymywanych na zamku, ch艂opi ruszyli na niego szturmem, komendant Sinclar kaza艂 odpali膰 lont, a sam z ca艂膮 za艂og膮 uciek艂 na podstawione 艂odzie. Wielki wybuch zniszczy艂 warowni臋, grzebi膮c blisko 100 Polak贸w.


Sandomierz w okresie potopu
Wysadzenie zamku Sandomierz przez Szwed贸w podczas potopu. Fragment sztychu E. J. Dahlberga



Legendy i podania


Legendy m贸wi膮, i偶 zamek posiada艂 podziemia rozchodz膮ce si臋 w trzech kierunkach. Pierwszy korytarz s艂u偶y艂 do ucieczki w razie obl臋偶enia na drugi brzeg Wis艂y. Kolejny prowadzi艂 do katedry. Podczas pobytu w Sandomierzu korzystali z niego monarchowie udaj膮cy si臋 na nabo偶e艅stwa. Trzeci by艂 najd艂u偶szy i ci膮gn膮艂 si臋 a偶 do Skotnik (gdzie stoi przebudowany dw贸r obronny).

Widok zamku z 1879
Zamek Sandomierz wg M. Buli艅skiego z Monografii miasta Sandomierza, 1879


Informacje praktyczne



ADRES I KONTAKT
punktorMuzeum - Zamek - ul. Zamkowa 12, Sandomierz

CZAS
punktor Z rynku do zamku idzie si臋 ok. 5 minut. Zwiedzanie zabytku zajmuje ok. 90 minut.

WST臉P
punktor P艂atny. Ceny bilet贸w: 20 z艂 i 12 z艂 ulgowy, rodzinny 55 z艂. Bilet wst臋pu na wystawy czasowe - 10 z艂. Mo偶liwy zakup bilet贸w 艂膮czonych na inne atrakcje miejskie. Otwarte w sezonie (kwiecie艅 - wrzesie艅) wtorek - niedziela w godz. 11.00 - 18.00 w pozosta艂ych miesi膮cach: 9.00 - 16.00. W poniedzia艂ek nieczynne. Uwaga! Wyznaczono jeden dzie艅 na wst臋p bezp艂atny na wystawy sta艂e dla turyst贸w indywidualnych - wtorek (2022 rok).

Poniewa偶 informacje o godzinach otwarcia, a przede wszystkim cenach bilet贸w szybko si臋 dezaktualizuj膮, sprawd藕 je na stronie oficjalnej opisywanego zamku/dworu:
Zamek w Sandomierzu
dodatkowe informacje


Stara poczt贸wka z Sandomierza
Poczt贸wka z pocz膮tku XX wieku


Po艂o偶enie i dojazd


Wschodnia cz臋艣膰 woj. 艣wi臋tokrzyskiego. 93 km na po艂udniowy wsch贸d od Kielc. Zobacz na mapie.
Zamek jest widoczny z daleka.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.67593889掳, E21.74728611掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 40.5563334'N, 21掳 44.8371666'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 40' 33.38''N, 21掳 44' 50.23''E 



Poczt贸wka przedwojenna
Przedwojenna poczt贸wka, z czas贸w funkcjonowania wi臋zienia



Bibliografia



punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Kuczy艅ski Janusz - Zamki wojew贸dztwa kieleckiego
punktor Mirowski Roman - Album 艢wi臋tokrzyski
punktor Goszty艂a Marek, Proksa Micha艂 - Zamki Polski po艂udniowo-wschodniej
punktor Sypkowie Agnieszka i Robert - Zamki i warownie ziemi sandomierskiej
punktor Wr贸blewski S艂awomir - Zamki i dwory obronne woj. sandomierskiego w 艣redniowieczu

Poczt贸wka z XX w.
Poczt贸wka z zamkiem sandomierskim z pocz膮tku XX wieku


Galeria zdj臋膰


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Sandomierz - Widok spod katedry Sandomierz - Widok od p贸艂nocy czyli od strony miasta Sandomierz - Widok od zachod Sandomierz - Widok od p艂d.-zach. Sandomierz - Dziedziniec ze studni膮 Sandomierz - Wie偶a z XV w. zwana Kurz膮 Nog膮 Sandomierz - Dziedziniec ze studni膮 i nadbudowanymi fundamentami baszty z XIV w. Sandomierz - Portal z herbem Szreniawa prowadz膮cy do Kurzej Nogi, a obok wej艣cie do dawnej latryny Sandomierz - Wn臋trze wie偶y - Kurzej Nogi Sandomierz - Klatka schodowa Sandomierz - Piwnice z wystaw膮 archeologiczn膮 Sandomierz - Srebrny kielich z XVII w.z muszl膮 g艂owonoga 艂odzika  na wystawie rzemios艂a artystycznego Sandomierz - Piwnice z kolekcj膮 bi偶uterii z krzemienia pasiastego Sandomierz - Ekspozycja etnograficzna w zamku Sandomierz - Sala rycerska Sandomierz - Panorama miasta zza Wis艂y. Zamek po lewej

Zdj臋cia wykonane: latem 2007


Filmy wideo


Zamek w Sandomierzu z drona




100 lat Muzeum Okr臋gowego w Sandomierzu



Noclegi


punktor Sandomierz - Zamek - dwuosobowy pok贸j w baszcie zamkowej (160 z艂/os), tel. 015 644 57 57 w. 34
punktor Sandomierz - Camping, ul. 呕wirki i Wigury 1, tel. (015) 833 27 03
punktor Sandomierz - Noclegi przy Szpitalu , ul. Schinzla 11, tel. (015) 833 06 15
punktor Sandomierz - O艣rodek Rekolekcyjny, Pl. 艢wi臋tego Wojciecha 4
punktor Sandomierz - Hotel "Basztowy", pl. Ks. J. Poniatowskiego 2, tel. (015) 833 34 50
punktor Sandomierz - Hotel "Grodzki". ul. Mickiewicza 38, tel. (015)832 24 23, 832 27 45
punktor Sandomierz - Hotel "Pod Ci偶emk膮", Rynek 27, tel. (015) 832 05 50
punktor Sandomierz - Motel Alibi, ul. R贸偶ana 21, tel. (015) 832 77 08, (015) 832 76 98
punktor Sandomierz - Kwatera - Kr臋pianki, ul. Kr臋pianki 11, tel. (0.15) 832 47 44
punktor Sandomierz - Kwatera - Podg贸rze, ul. Podg贸rze 6, tel. (015) 832 47 96

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • liter贸wka       Autor:  krokodyl      Data:  2009-05-24 14:13:13
    tak tylko zauwa偶y艂am, 偶e przy punkcie lata 1680-88 pisze 'piano mobile' zamiast 'nobile'...
  • warto..       Autor:  kaja      Data:  2009-05-14 20:07:16
    Hm... by艂am. Widzia艂am. Polecam ka偶demu zwiedzi膰 ten stary zamek i ca艂y pi臋kny Sandomierz. Zw艂aszcza wn臋trze Katedry!
  • Re: do autora zdjec       Autor:  zamki i klamki      Data:  2009-03-29 17:42:46
    right click on a picture then open link in new ... and save page as ... and your right click block is useless. Thanks for the pictures.





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.