Ocena zabytku


Możesz ocenić:
Smolajny (woj. warmińsko-mazurskie) - Przebudowany średniowieczny dwór obronny biskupów warmińskich

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
4.5 stars
Średnia ocena: 4.4 na 5. Głosów: 30

       
    
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
3.5 stars
Średnia ocena: 3.7 na 5. Głosów: 23

       
    
 


Opis i stan obecny


Biskupi pałac w Smolajnach leży na wysokim brzegu Łyny, w północnej części wsi. Na jego miejscu znajdował się kiedyś dwór obronny. Pozostał po nim tylko nasyp i fundamenty z piwnicami, do których prowadzi wejście z zewnątrz.
ozdoba
Zachwyt poety
Piękne otoczenie pałacu w Smolajnach zainspirowały emigracyjnego poetę Zygmunta Ławrynowicza do napisania krótkiego wiersza pt. "Smolajny":
Wartkie meandry
potoczystej wody
ciche krowy
żują lato
na łąkach
Warto jednak odwiedzić to urokliwe miejsce i przekonać się, dlaczego upodobał je sobie bp Ignacy Krasicki.
Wejście prowadzi od północnego wschodu przez trzykondygnacyjną wieżę bramną, do której dostawiona jest parterowa oficyna. Sam pałac zbudowany w stylu późnobarokowym, na planie prostokąta, posiada dwie kondygnacje i niewielką przybudówkę od płn.-wsch. z bocznym wejście do pałacu i zejściem do piwnic. Elewacje frontowa i ogrodowa są jednakowe - 11-osiowe z pozornym ryzalitem po środku, mieszczącym wejście. Po środku posiadają ozdobny ryzalit z insygniami i herbami biskupimi, zakończony trójkątnym zwieńczeniem.
We wnętrzu na parterze zobaczyć można sklepienia kolebkowe z lunetami, a w kilku pokojach na piętrze zachowały się sufity ozdobione ornamentami sztukateryjnymi w formie rozet i wici roślinnej. Na parterze zachował się piec kaflowy, na piętrze dwa kominki. Za pałacem w kierunku północno zachodnim stoi druga oficyna, neobarokowa, niegdyś dworek myśliwski z XIX wieku. Nieco dalej znajduje się stajnia i zabudowa folwarczna.
Pałac otacza piękny ośmiohektarowy park z alejkami, stawami, drewnianymi rzeźbami i zabytkowymi drzewami. Jest to pozostałość XVIII-wiecznych ogrodów angielskich bp Krasickiego. Do początku XX stulecia przy ogrodzie (od południa) istniał jeszcze zwierzyniec. Teren między pałacem a oficyną od strony wschodniej jest lekko wyniesiony, a następnie opada do stawu, być może jest to pozostałość bastionu ziemnego.
Obecnie pałac Smolajny wraz z otoczeniem jest użytkowany przez technikum rolnicze i muszę przyznać, że jest to najładniejsza szkoła jaką dotychczas widziałem.

Aktualizacja. Pałac został opuszczony w 2014 roku. Długo czekał na remont, który wreszcie rozpoczął się końcem 2019 roku. Właściciel obiektu - Archidiecezja Warmińska jak i władze wojewódzkie oraz lokalne zgodziły się aby przeznaczyć go na cele turystyczne i kulturalne. W 2024 roku planowane jest otwarcie muzeum bp Ignacego Krasickiego i archiwum archidiecezji.

Przedwojenna pocztówka ze Smolajn
Przedwojenna pocztówka z wieżą bramną i parterową oficyną





ozdoba
Ignacy Błażej Krasicki
Portret Krasickiego "Książę poetów" pochodził z dubieckiej linii Krasickich. Ukończył seminarium w Warszawie i dzięki poparciu możnych rodów: Lubomirskich oraz Potockich szybko awansował w hierarchii kościelnej. Za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, z którym znał się jeszcze z Przemyśla (był tam proboszczem katedry, a Poniatowski starostą) zyskał jego ogromną przychylność mową wygłoszoną podczas koronacji. Został za to nadwornym kapelanem, stałym uczestnikiem "obiadów czwartkowych" i jednym z najbliższych ludzi króla. Zlecił mu m.in. opracowanie koncepcji czasopisma "Monitor" finansowanego przez dwór królewski. Krasicki był najczęściej publikującym tam autorem. W 1766 r. uzyskał sakrę biskupią i objął diecezję warmińską, a tym samym tytuł książęcy i fotel senatorski. Ta błyskotliwa kariera została zahamowana poparciem antykrólewskiej konfederacji radomskiej. Dlatego też prymasem został dopiero z nadania zaborcy pruskiego. W ostatnich latach życia aktywnie włączył się do pracy nad podtrzymaniem ducha narodowego, wydając z tą myślą pismo "Co tydzień" i pomagając założyć Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie.
Ignacy Krasicki posiadał wszechstronną wiedzę i zainteresowania, ale sławę przyniosły mu utwory literackie. Uprawiał poezję, prozę, komedię, bajkopisarstwo, publicystykę, a wszystko na najwyższym poziomie. Swoje teksty podpisywał XBW, co oznaczało Xiążę Biskup Warmiński. Biskupia posiadłość w Smolajnach tak zauroczyła Krasickiego, że szybko stała się jego ulubionym miejscem wypoczynku i pracy literackiej. Tutaj powstały jego najważniejsze utwory, w tym "Hymn do miłości Ojczyzny", pełniący w czasie rozbiorów funkcję hymnu narodowego.
Poza tym biskup zajmował się jeszcze tłumaczeniami, heraldyką, opracował też encyklopedię historyczną i 8 tomów genealogii szlachty polskiej. Jego pasją były egzotyczne rośliny (stąd wspaniałe ogrody w jego rezydencjach) i ... słodycze! Zawsze lubił wygodne życie i mimo że posiadał duże dochody, był stale zadłużony. Po śmierci większą cześć jego majątku przejęli wierzyciele. Prochy biskupa złożone są w katedrze gnieźnieńskiej.



Plany i rekonstrukcje


Plan pałacu
Plan dworu / pałacu wg Karty zabytku

Zdjęcie lidar Smolajn
Zdjęcie z lotniczego skanowania laserowego terenu zamkowego / dworskiego w Smolajnach. D - dwór/pałac, P - pałacyk myśliwski, B - wieża bramna z oficyną, F - zabudowa folwarczna


Historia, wydarzenia

Powrót na górę strony

Wieś Smolajny założył biskup warmiński Henryka Flaming w 1290 r. z przeznaczeniem na folwark. W połowie XIV wieku powstał tu dwór obronny, który stał się letnią rezydencją biskupów warmińskich. W 1414 r. podczas wojny z Krzyżakami dwór został zniszczony. Szybko go odbudowano, ale już w 1454 roku najechali go mieszkańcy pobliskiego Dobrego Miasta, ponieważ bp Franciszek Kuhschnalz sprzyjał zakonowi krzyżackiemu.
Kolejne zniszczenia przyniosły lata 1519-21. Tak jak poprzednio obiekt był konsekwentnie odbudowywany. W czasie wojny ze Szwedami w latach 30-tych XVII wieku przeniósł tu swą siedzibę starosta Dobrego Miasta.
Po zniszczeniach szwedzkich w 1708 roku Smolajnom ciężko było się podnieść z ruiny. Dwór biskupi odbudowano, ale w tak mizernej postaci, że bp Adam Stanisław Grabowski postanowił wznieść go od nowa na starych fundamentach w latach 1741 - 1746 i tak powstał dzisiejszy pałac biskupi w Smolajnach. Później stał się on ulubionym miejscem pobytu słynnego satyryka i bajkopisarza bp Ignacego Krasickiego herbu Rogala, który urządził tu piękny park (zlecił to swojemu ogrodnikowi z Lidzbarka - Romanowi Benerowi) i wzniósł wieżę bramną w roku 1765 (być może na miejscu wcześniejszej wieży).
Po objęciu przez biskupa Krasickiego arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w 1795 r. i opuszczeniu Smolajn, rezydencja podupadła i stała się ponownie jedynie siedzibą folwarku.
Sytuacja poprawiła za Józefa von Hohenzollerna (sprawował funkcję biskupa warmińskiego w latach 1808-1836), który wprowadził się tu na stałe z Lidzbarka Warmińskiego. Do wieży bramnej dobudowano wtedy oficynę. Sama wieża pełniła funkcję wieży wodnej.
Kolejny biskup Stanislaus von Hatten nie mieszkał w Smolajnach, oddał miejscowe dobra w dzierżawę.
Pod koniec XIX stulecia biskup Andrzej Thiel postawił dworek myśliwski - oficynę.
Po II wojnie św. całe założenie oddano na użytek lubelskiego KUL-u, ale w 1950 roku przejęło go Państwowe Gospodarstwu Rolne w Dobrym Mieście. Potem były tu też magazyny Stacji Unasiennienia Zwierząt. W 1961 roku obiekt przeznaczono na szkołę rolniczą. Przez ten okres nastąpiła jednak znaczna dewastacja zabytkowych wnętrz. Wykonano remont budowli. 8 lat później przeprowadzono remont generalny.
Od 1980 roku szkoła została przejęta przez Wojewódzką Radę Narodową w Olsztynie, które utworzyło tu Technikum Rolnicze.
W 1994 roku kompleks pałacowy w Smolajnach został oficjalnie zwrócony przez Skarb Państwa ówczesnemu biskupowi warmińskiemu Edmundowi Piszczowi. Przeznaczenie zabytku nie zmieniło się. Wciąż działała tu szkoła przekształcona w 200 roku w Zespół Szkół Rolniczych imienia biskupa Ignacego Błażeja Krasickiego. W międzyczasie wyremontowano wieżę bramną z oficyną.
W 2014 roku, z powodu złego stanu budynku, szkoła została przeniesiona do Dobrego Miasta.
W 2019 roku udało się pozyskać środki na remont zabytku: naprawienie niszczejącego dachu i zabezpieczenie fundamentów oraz piwnic.
W czerwcu 2023 roku minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński podpisał z arcybiskupem metropolitą warmińskim Józefem Górzyńskim list intencyjny w sprawie powołania Muzeum Biskupa Ignacego Krasickiego w Smolajnach. Kompleks będzie mieścił również Archiwum Archidiecezji Warmińskiej (w piwnicach), które wspierane przez Instytut Północny im. Wojciecha Kętrzyńskiego prowadzić będzie działalność naukowo-badawczą.


Stara pocztówka ze Smolajnami
Pałac za drzewami na przedwojennej pocztówce



Informacje praktyczne



ADRES I KONTAKT
punktorDwór - pałac biskupi - Smolajny 43

CZAS
punktor Oglądnięcie pałacu i okolicy zajmuje ok. 25 minut.

WSTĘP
punktor Podczas odwiedzin w wakacje na teren szkoły można było wejść bez problemu. Sam budynek był zamknięty. Obecnie może trwać remont.


Pocztówka z pałacykiem
Oficyna / pałacyk myśliwski na pocztówce z 1936 roku. Ówcześnie szkoła liderów NSDAP - takie placówki były kuźnią przyszłych bojowników o praworządność w krajach ościennych...



Położenie i dojazd


Na północ od centrum woj. warmińsko-mazurskiego. 5 km na północ od Dobrego Miasta. 20 km na południowy-zachód od Lidzbarka Warmińskiego. Zobacz na mapie.
Pałac leży w części wsi oddalonej od głównych dróg. Jadąc od strony Lidzbarka Warmińskiego drogą nr 51 należy skręcić w prawo i jechać ok. 1,5 km, przekraczając most na Łynie. Jadąc drogą 507 od strony Ornety ok. 3 km od Dobrego Miasta należy skręcić w lewo i jechać ok. 2 km. Pałac będzie widoczny z daleka.

GPS
Współrzędne geograficzne:

Otwórz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N54.025744°, E20.391566°
format DM (stopnie, minuty):   54° 1.54464'N, 20° 23.49396'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   54° 01' 32.68''N, 20° 23' 29.64''E 

punktor wypożyczalnia samochodów kraków



Bibliografia


punktor Darmochwał T., Rumiński M. J. - Warmia Mazury - Przewodnik

Archiwalne zdjęcie bramy pałacowej z okresu międzywojennego
Przedwojenne zdjęcie bramy



Fotogaleria


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Smolajny - Widok z oddali Smolajny - Pałac na kopcu Smolajny - Wejście do piwnicy przy pałacu Smolajny - Wieża bramna z oficyną Smolajny - Pałac z boku Smolajny - Oficyna - dwór myśliwski z końca XIX w. Smolajny - Piękne otoczenie pałacu Smolajny - Pokryty rzęsą wodną staw przy pałacu i drewniana altana
Zdjęcia wykonane: latem 2004


Materiały wideo


Pałac czyli ZSR w Smolajnach zimą z drona



Noclegi


punktor Smolajny - Zespół Szkół Rolniczych / Pałac biskupów - tel. (089) 616 13 19
punktor Dobre Miasto - Pensjonat "Ranczo w Dolinie", ul. Łużycka 44, tel. (089) 616 17 58
punktor Nowa Wieś Mała - "Dom Letniskowy" Irena Tomaszewska, tel.(089) 616 23 82

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowości lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online są zwykle atrakcyjniejsze niż rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • warte zwiedzenia       Autor:  jerzy      Data:  2010-09-26 13:12:56
    to miejsce gdzie spedilem piekne chwile w swojej mlodosci,ktore z pewnoscia jeszcze odwiedze
  • Warte pochwały       Autor:  Hubert      Data:  2005-01-24 20:41:55
    Faktycznie - jak na szkołę świetnie utrzymany obiekt! W dzisiejszych ciężkich finansowo dla szkolnictwa czasach to niełatwe. Warto pogratulować dyrekcji, nauczycielom i uczniom (jak znam sytuację w szkołach rolniczych - uczniowie prawdopodobnie mają duży wkłąd w utrzymanie ogrodu - praktykują w ten sposób).
    Przy okazji - inny przykład pięknie utrzymanego pałacu i ogrodu przez szkołę rolniczą - Kluczkowice, k. Opola Lubelskiego.





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatności
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.