Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Stary Dzierzgo艅 (woj. pomorskie) - 艢redniowieczny zamek krzy偶acki (zniszczony)

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 1.8 na 5. G艂os贸w: 6 2 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 3.0 na 5. G艂os贸w: 2 3 stars
           
 


Opis i stan obecny


W lesie mi臋dzy Starym Dzierzgoniem a wsi膮 Zakr臋ty nad niewielkim dop艂ywem rzeki Dzierzgonki
Zamek Chrystusa
XIV-wieczny kronikarz niemiecki Piotr z Dusburga wyja艣nia nazw臋 Christburg czyli Zamek Chrystusa faktem zdobycia poga艅skiego grodu Prus贸w przez krzy偶ak贸w pod wodz膮 mistrza krajowego Henryka Weidy w wigili臋 Bo偶ego Narodzenia o p贸艂nocy. Rycerze zakonni wdarli si臋 do grodu, gdy jego mieszka艅cy spali i wymordowali wi臋kszo艣膰 z nich. Jest to prawdopodobnie tylko legenda, bo gr贸d by艂 pot臋偶ny i nie m贸g艂 by膰 niebroniony. Obl臋偶enie musia艂o wymaga膰 wiele wojska i d艂u偶szego czasu ni偶 jedna noc. Nazwa Christburg zosta艂a prawdopodobnie przeniesiona ze starej nazwy pruskiej, bo z 1239 r. pochodzi wzmianka o grodzie Kirsberg / Kirsbork.
wida膰 pozosta艂o艣ci krzy偶ackiej warowni zwanej Christburg, a p贸藕niej Pierwszy Dzierzgo艅 i Stary Dzierzgo艅. Funkcjonowa艂a ona bardzo kr贸tko, ale wiadomo, 偶e by艂a to okaza艂a tr贸jcz艂onowa stra偶nica o konstrukcji drewniano-ziemnej z przynajmniej jedn膮 murowan膮 wie偶膮 stra偶nicz膮. Grodzisko zwane G贸r膮 Zamkowa (120 m npm ) ma powierzchni臋 a偶 4,6 ha. Cz臋艣膰 jest mocno zaro艣ni臋ta.
Zachowany wa艂 otaczaj膮cy g艂贸wny majdan (jeden z czterech) grodziska ma prawie 5 m wysoko艣ci. Dalej znajduje si臋 jeszcze druga linia wa艂贸w o wysoko艣ci dochodz膮cej do 10 m. Od strony zachodniej p艂ynie rzeczka Dzierzgonka, kt贸ra zabezpiecza艂a warowni臋 od tej strony. W najwy偶szym punkcie wa艂u zewn臋trznego sta艂a wie偶a, kt贸rej fundamenty odkryli jeszcze archeolodzy niemieccy.
Na drugim brzegu Dzierzgonki znajdowa艂 si臋 gr贸d cyplowy o wymiarach 60x40 m z okresu wczesnej epoki 偶elaza z reliktami potr贸jnych wa艂贸w i fosy.
Na p贸艂nocny wsch贸d od grodziska znajduje si臋 jeszcze inny "podejrzany" obiekt - wzniesienie otoczone wa艂em odkryte w 2009 r. przez Seweryna Szczepa艅skiego. Teren ten nie by艂 jednak nigdy badany, uznawany jest za dodatkowe umocnienie grodu.


Zdj臋cie lidar
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego terenu zamku w Starym Dzierzgoniu. 1 - majdan g艂贸wny, 2 - majdan p贸艂nocny, 3 - majdan po艂udniowy (miejsce osady z okresu wczesno偶elaznego), 4 - majdan-przedgrodzie, 5 - grodzisko cyplowe (druga sada z okresu wczesno偶elaznego), 6 - zagadkowe niezbadane wzniesienie umocnione wa艂em, A - miejsce po wie偶y, B - miejsce po bramie


Plany i rekonstrukcje

Powr贸t na g贸r臋 strony

Rekonstrukcja bramy wjazdowej stary dzierzgo艅
Rekonstrukcja wjazdu do zamku wg niemieckiego badacza z Ahnenerbe - Hansa Schleifa. Ca艂a zabudowa drewniana.

Rekonstrukcja bramy wjazdowej stary dzierzgo艅
Wie偶a murowana oraz fazy budowy wa艂u g艂贸wnego wg H. Schleifa


Historia, wydarzenia


Krzy偶acy wznie艣li zamek (Stary) Dzierzgo艅 w 1236 r. Powsta艂 on na gruzach pruskiego grodu zwanego w dokumentach "castrum Pomesanorum" lub "castrum Prutenorum", zniszczonego przez rycerzy zakonnych rok wcze艣niej. By艂a to mocna, strategiczna warownia, uznawana za g艂贸wny punkt oporu Prus贸w na tej cz臋艣ci Pomezanii.
Powstanie plemion pruskich doprowadzi艂o do odbicia krzy偶ackiego zamku i powa偶nych zniszcze艅. Nast膮pi艂o to w ko艅cowym etapie powstania w 1246 r. Liczne oddzia艂y Prus贸w wspiera艂 ksi膮偶臋 艢wi臋tope艂k Pomorski. Krzy偶acy st艂umili powstanie i po odzyskaniu Dzierzgonia pr贸bowali jeszcze odbudowa膰 warowni臋, m.in. podniesiono wa艂y, rozbudowano bram臋 wjazdow膮, fosy. Ostatecznie jednak postawili zupe艂nie now膮 budowl臋 w dogodniejszym miejscu, 10 kilometr贸w dalej, r贸wnie偶 nazywaj膮c j膮 Dzierzgoniem, tyle 偶e Nowym. Stary zamek by艂 jeszcze u偶ytkowany, przyjmuje si臋 偶e jego kres nast膮pi艂 podczas drugiego powstania pruskiego (1260-1274), wtedy zniszczona zosta艂a odkryta w XX wieku wie偶a. W 1312 roku miejsce to nazywane by艂o ju偶 "grodziskiem" i zacz臋艂o zarasta膰 lasem. Z 1413 roku pochodzi wzmianka o zezwoleniu w艂a艣cicielowi m艂yna na pozyskiwanie drewna z terenu grodziska.
Na prze艂omie XIX i XX wieku grodziskiem zainteresowa艂 si臋 w艂a艣ciciel okolicy hrabia Richard zu Dohna - Schlobitten. Rozkopa艂 on teren warowni, a odnalezione zabytki ruchome zasili艂y jego zbiory w pa艂acu w Prakwicach. Nast臋pnie utworzy艂 teren rekreacyjny uwidoczniony na poczt贸wkach.
W latach 1935鈥1937 niemiecka nazistowska organizacja naukowo-propagandowa SS - "Ahnenerbe" przeprowadzi艂a na G贸rze Zamkowej w Starym Dzierzgoniu prace archeologiczne. Nadzorowane by艂y one przez samego Heinricha Himmlera. W najwy偶szym punkcie wa艂u g艂贸wnego odkryto wie偶臋 z podpiwniczeniem o wymiarach 5,40 x 17,95 m, wykonan膮 w technice muru pruskiego z cegie艂 7,5 x 14 x 24 cm. Posiada艂a ona 艣lady po po偶arze.
W 1990 r. badania powierzchniowe wykonali Maria Wielgus i Jacek Wysocki. Natrafiono wtedy na grodzisko cyplowe. W latach 2009-2010 r. kolejne prace prowadzi艂 Daniel Gazda. Ustalono, 偶e G贸ra Zamkowa by艂a zasiedlana ju偶 w 500 r. pne. Odkryto 艣lady palenisk, do艂y na odpadki, jamy zasobowe, kilkaset szcz膮tk贸w naczy艅 ceramicznych z okresu prusko - krzy偶ackiego, wykopano groty do strza艂, n贸偶, hak.
W 2017 roku na G贸rze Zamkowej przeprowadzono badania nieinwazyjne.

Ahnenerbe i starogerma艅ski m艂ot
"Ahnenerbe" by艂a niemieck膮 organizacj膮 badawcz膮 za艂o偶on膮 w 1935 roku przez Heinricha Himmlera, w艂膮czon膮 p贸藕niej do SS. Jako g艂贸wny cel Ahnenerbe stawia艂o sobie: "Badanie zasi臋gu ducha, czyn贸w i spu艣cizny indogerma艅skiej rasy nordyckiej i przekazywanie narodowi wynik贸w tych bada艅 w formie jak najbardziej interesuj膮cej". Chodzi艂o wi臋c o udowodnienie teorii o germa艅skich nadludziach oraz ich praw do ziem s艂owia艅skich. Badania w Starym Dzierzgoniu by艂y najwi臋ksz膮 operacj膮 Ahnenerbe na ziemiach wschodnich. Po pocz膮tkowych niepowodzeniach, "badacze" og艂osili wielki sukces wykopalisk i znalezienie dowod贸w na odwieczn膮 germa艅sko艣膰 Prus Wschodnich. Wolf von Seefeld: "Nic nie poka偶e tak dok艂adnie jak gr贸d, jak poszczeg贸lne ludy posuwaj膮 si臋 naprz贸d i osiedlaj膮 [...]. Wschodnie plemiona wczesnogerma艅skie w pierwszym tysi膮cleciu przed Chrystusem by艂y pierwszymi kolonistami i panami tego grodu. Goci nast臋pnie przej臋li gr贸d jako wielowiekow膮 starogerma艅sk膮 siedzib臋. Po pruskiej w臋dr贸wce i zaj臋ciu przez nich grodu, w XIII w. przeszed艂 on w r臋ce zakonu krzy偶ackiego jako znak odzyskania germa艅skiego prawa do tej ziemi".
Oficjalny raport z wykopalisk stwierdza艂 te偶: "Musimy podkre艣li膰 jednoznaczny kulturowo-polityczny wynik. Na G贸rze Zamkowej nie znaleziono ani jednego s艂owia艅skiego fragmentu ceramiki".
Badania z lat 2009-2010 obali艂y te twierdzenia, bo odkryto du偶o ceramiki pochodzenia ba艂tyjskiego.
Dla szefa SS i Gestapo Heinricha Himmlera wykopaliska by艂y oczkiem w g艂owie - zupe艂nie jak dzi艣 dla jego potomk贸w tzw. "praworz膮dno艣膰" w Polsce. Wielce si臋 nimi interesowa艂, a nawet osobi艣cie nadzorowa艂, bywaj膮c w Starym Dzierzgoniu. W聽 pami臋tnikach Aleksandra zu Dohna mo偶na znale藕膰 opowie艣膰 jak ten dobrze wykszta艂cony cz艂onek niemieckiej elity pa艅stwowej zobaczy艂 na grodzisku zwyk艂y kamie艅 i z wielkim entuzjazmem zacz膮艂 wykrzykiwa膰 "To偶 to starogerma艅ski m艂ot!".
Ahnenerbe "ws艂awi艂o" si臋 p贸藕niej masowymi kradzie偶ami polskich dzie艂 sztuki (m.in. wywieziono do Niemiec o艂tarz Wita Stwosza), eksperymentami medycznymi na ludziach i innymi zbrodniami przeciw ludzko艣ci. Wyrokiem procesu norymberskiego uznano j膮 za organizacj臋 zbrodnicz膮.


Rekonstrukcja lub stary widok zamku stary dzierzgo艅
Poczt贸wka z 1910 r. przedstawiaj膮ca zagospodarowany przez zu Dohn贸w teren zamku


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktorOgl膮dni臋cie relikt贸w warowni trwa ok. 30 min.

WST臉P
punktorWolny

Rekonstrukcja lub stary widok zamku stary dzierzgo艅
Zdj臋cie z pocz. XX wieku. Schody prowadz膮ce na G贸r臋 Zamkow膮 postawione przez zu Dohn贸w


Po艂o偶enie i dojazd


Zachodnia cz臋艣膰 woj. pomorskiego. 37 km na p贸艂noc od I艂awy, 43 km na p贸艂nocny wsch贸d od Kwidzyna. Zobacz na mapie.
Zamek sta艂 w lesie 1,5 km na p贸艂noc od centrum Starego Dzierzgonia, bli偶ej wsi Zakr臋ty.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N53.85961389掳, E19.40111667掳
format DM (stopnie, minuty):   53掳 51.5768334'N, 19掳 24.0670002'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   53掳 51' 34.61''N, 19掳 24' 04.02''E 



Bibliografia



punktorHaftka Mieczys艂aw - Zamki krzy偶ackie w Polsce. Szkice z dziej贸w
punktorSzczepa艅ski Seweryn - Osadnictwo 艣redniowieczne wok贸艂 Starego Dzierzgonia, Badania i badacze grodziska w Starym Dzierzgoniu do 1937 roku
punktorGazda Daniel - Badania archeologiczne obiekt贸w warownych w Starym Dzierzgoniu w latach 1935鈥2018


Noclegi



Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Grodzisko       Autor:  A. Czapli艅ski      Data:  2007-10-23 16:47:21
    Jestem mieszka艅cem gminy Stary Dzierzgo艅 i interesuj臋 si臋 miejscow膮 histori膮. Niedawno otrzyma艂em od kolegi ciekawe znalezisko z miejsca gdzie by艂o grodziszcze. Jest to ceg艂a tzw. palc贸wka z okresu sredniowiecza. Moim zdaniem potwierdza ona tez臋, 偶e wie偶a obronna w umocnieniach za czas贸w krzy偶ackich by艂a murowana.
  • Grodzisko       Autor:  Kumkacz1      Data:  2007-08-04 17:57:23
    Niedawno dotar艂em na grodzisko w Starym Dzierzgoniu. Mimo up艂ywu ponad 700 lat i prac wykopaliskowych pod kierunkiem SS w 1937 nadal widoczne s膮 wa艂y. Natomiast sam teren grodziska poros艂u juz ca艂kiem dorodne drzewa.
  • zamek w suszu       Autor:  zibi      Data:  2007-06-13 20:37:53
    11 km blizej lezy Susz stary pruski grod czy i tu krzyzacy wybudowali zamek ?





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2021 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.