Ocena zabytku


Możesz ocenić:
Stołpie (woj. lubelskie) - Średniowieczna wieża

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
Średnia ocena: 4.5 na 5. Głosów: 32 4.5 stars
           
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
Średnia ocena: 4.3 na 5. Głosów: 28 4.5 stars
           
 


Opis i stan obecny


Już sama nazwa tej wsi pod Chełmem jest wymowna. Stołp to wolno stojąca wieża obronna. Stoi ona na niewielkim sztucznym wzgórzu obok małego jeziorka zasilanego wodą ze źródła uważanego dawniej za lecznicze. Na szczęście ci którzy wytyczyli tu główna drogę do Chełma od zachodu nie zburzyli wieży tylko minęli ją o dosłownie 10 m, ale i tak naruszyli dawny wygląd okolicy. Obecnie otaczają ją domy i jakiś zakład. Obiekt zbudowany na planie czworoboku o wymiarach 6,3 x 5,7 m ma 18 m wysokości i 3 kondygnacje, ale kiedyś było ich 4 lub 5. Grubość murów dochodzi do 1,9 m. Wejście znajdowało się na czwartej kondygnacji, gdzie znajdował się główny punkt wieży - kaplica w kształcie krzyża greckiego o glazurowanej podłodze. Ciekawostką jest to, iż na zewnątrz wieża jest kwadratowa, a wewnątrz okrągła.
Współczesne, wnikliwe badania wieży w Stołpiu rzuciły nieco więcej światła na jej charakter i wykorzystanie w średniowieczu. Okazuje się, że wbrew starszym informacjom nie ma ona nic wspólnego z zamkiem czy grodem. Obiekt prawdopodobnie był małym klasztorem - samotnią dla kilku zakonników. Bezpieczeństwo zapewniał im zamek w Chełmie. Otwory w wieży nie były strzelnicami, niegdyś wypełniały je witraże. Przy wieży odkryto kamienną platformę - było to dziedziniec wyłożony kamiennymi płytami. Na jej obrzeżach postawiono niską zabudowę drewnianą. Funkcji obronnych ostatecznie nie wykluczono - przekształcenie na niewielką twierdzę mogło nastąpić w ostatniej ćwierci XIII wieku.
Od wschodu wieży natrafiono na mur oporowy w nasypie, zbudowany z wyciętych brył iłu oraz płyt kamiennych, który zabezpieczał budowlę przed przechylaniem się w kierunku zachodnim, skąd wypływają od wieków intensywnie bijące źródełka. Z kolei od zachodu odsłonięto bale, które tworzyły pomost prowadzący do jednego z takich źródeł. Podobno niegdyś było to pogańskie miejsce kultowe. Od dawien dawna woda spod wieży ma bowiem cudowne właściwości.
Odnalezione w trakcie badań archeologicznych na początku XX wieku elementy wystroju architektonicznego wskazują na ten sam warsztat, co znaleziska na terenie pałacu ks. Daniela Halickiego na wysokiej Górce w Chełmie
W fachowych kręgach wiele się ostatnio mówi o Stołpiu, ponieważ w kraju nie ma drugiego podobnego obiektu. Przypuszcza się, że rodowodu wieży należy szukać w kulturze bizantyjskiej. Jest to najstarszy polski zabytek po prawej stronie Wisły.
Ze względu na starsze publikacje oraz chęć przybliżenia tej dotychczas niedocenianej atrakcji turystycznej, opis wieży w Stołpiu pozostaje w serwisie, mimo że nie dotyczy zamku.

Stary widok wieży Stołpie
Wieża w Stołpiu na litografii A. Lerue z poł. XIX w.



Plany i rekonstrukcje



Rekonstrukcja lub stary widok zamku stołpie
Wieża i przyległa do niej kamienna platforma. Próba rekonstrukcji wg Andrzeja Buko


Historia, wydarzenia

Powrót na górę strony

Dzięki analizie węgla C14 ustalono, że wieża powstała w połowie XII wieku. Zbudowano ją z grubo ciosanego zlepieńca wapienno-piaskowego. Wysoce prawdopodobne jest, że powstała z prywatnej fundacji książęcej dynastii Romanowiczów. Wiadomo, że wielka księżna – żona Romana Halickiego po śmierci męża w bitwie pod Zawichostem (1205 r.) osiadła w jakimś klasztorze. Wiele wskazuje, że mogło to być Stołpie.
Koniec funkcjonowania wieży nastąpił najpóźniej na przełomie XIII i XIV wieku. Obiekt spalili więc zapewne Tatarzy. Nigdy nie został odbudowany. W 1945 r. stan wieży został nadwątlony, a odrestaurowano ją 3 lata później. Być może wkrótce dowiemy się więcej informacji o dawnych dziejach tego tajemniczego miejsca. Pierwsze badania wieży prowadzono już w XIX wieku, następne w latach 70-tych XX wieku. W XXI wieku wykopaliskami kierował prof. Andrzej Buko. Wiąże on zabytek w Stołpiu z kościołem w pobliskiej wsi Podgórze (dawniej Spas) i wzmiankach o istniejącym w tej miejscowości monastyrze średniowiecznym, którego nie można zlokalizować. Zapewne więc owym monastyrem była budowla w Stołpiu, a kościół w Podgórzu stanowił jego zaplecze ekonomiczne.


Stary widok wieży Stołpie
Widok wieży w II poł. XIX w. wg N. Ordy


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktorPobieżne oglądnięcie zajmuje ok. 5 min.

WSTĘP
punktorWolny

Stary widok wieży Stołpie
Pocztówka z 1917 roku


Położenie i dojazd


Wschodnia cześć woj. lubelskiego. 15 km na zachód od Chełma. Zobacz na mapie.
Wieża stoi tuż przy drodze po prawej stronie jadąc do Chełma. Samochód można zaparkować przy bocznej drodze, kilkadziesiąt m dalej.

GPS
Współrzędne geograficzne:

Otwórz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N51.16778889°, E23.34806944°
format DM (stopnie, minuty):   51° 10.0673334'N, 23° 20.8841664'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   51° 10' 04.04''N, 23° 20' 53.05''E 



Bibliografia


punktorBuko Andrzej - Średniowieczne kamienne wieże ziemi chełmskiej
punktorGuerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktorKajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
punktorRolska-Boruch Irena - Domy pańskie na Lubelszczyźnie od późnego gotyku do wczesnego baroku
punktor Rogiński Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy

Stary widok wieży Stołpie
Pocztówka z 1920 roku


Fotogaleria


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Stołpie - Średniowieczna wieża Stołpie - Wieża wraz z jeziorkiem Stołpie - Szczyt wieży Stołpie - Wieża Stołpie - Wieża i kopiec Stołpie - Wejście Stołpie - Wnętrze wieży Stołpie - Widok na wejście do wieży z wewnątrz
Zdjęcia wykonane: latem 2002 i 2006



Noclegi


punktorChełm - Schronisko Młodzieżowe PTSM, ul. Czarnieckiego 8, tel. (082) 564 00 22
punktorChełm - Pokoje gościnne "Kumowa Dolina", ul. Podgórze 47, tel. (082) 563 34 08
punktorChełm - Hotelik "Izabella", ul. Hrubieszowska 102, tel. (082) 560 31 15
punktorChałm - Pokoje noclegowe przy PKS, ul. Hutnicza 3, tel. (082) 565 06 34

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowości lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online są zwykle atrakcyjniejsze niż rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • wieża w Stołpiu       Autor:  zofia surdyk      Data:  2016-08-30 11:51:00
    pewnie zamknęta była tam księzniczka -w Sredniowieczu było modne takie karanie niewiast .Wiem to z bajek.  
  • Re: wejście       Autor:  mmm      Data:  2015-08-28 14:37:41
    Nie. Krata jest zamknięta na kłódkę. Od wielu lat.
  • Re: wejście       Autor:  zamki.res.pl      Data:  2015-03-19 20:16:21
    brama zapewne jest otwarta, nie ma czego chronić.





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2021 bd - Kontakt - Polityka Prywatności
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.