Zamek Szczebrzeszyn

Szczebrzeszyn
艢redniowieczny zamek rycerski





Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Szczebrzeszyn (woj. lubelskie) - 艢redniowieczny zamek rycerski

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
3 stars
艢rednia ocena: 2.9 na 5. G艂os贸w: 31

       
    
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
3.5 stars
艢rednia ocena: 3.4 na 5. G艂os贸w: 23

       
    
 


Opis i stan obecny


Zachowany w niewielkim stopniu szczebrzeszy艅ski zamek sta艂 na wzg贸rzu zwanym Zamczyskiem nad dolin膮 Wieprza, kilkaset metr贸w od rynku miejskiego i chroni艂 wa偶nego szlaku handlowego. Funkcje te pe艂ni艂 wcze艣niej gr贸d istniej膮cy tu ju偶 w VII wieku.
Zamek by艂 skromn膮 warowni膮 z艂o偶on膮 pocz膮tkowo z wie偶y mieszkalno-obronnejo wymiarach 7,6 x 10,4 m i otaczaj膮cych j膮 urz膮dze艅 obronnych w postaci suchej fosy, drewnianej palisady od po艂udnia i wschodu oraz murowanej bramy od p贸艂nocnego-wschodu. Palisada by艂a wzmocniona nasypem kamiennym i murowanymi s艂upkami, kt贸re przetrwa艂y na kraw臋dzi urwiska.
ozdoba
Gr贸d
Wzg贸rze na kt贸rym stoi zamek w Szczebrzeszynie by艂o grodem o nazwie Br贸d (nale偶膮cym do Grod贸w Czerwie艅skich), strzeg膮cym szlaku handlowego z Kijowa i W艂odzimierza Wo艂y艅skiego do Krakowa i Pragi. Odkrycia dokonane przez archeolog贸w datuj膮 funkcjonowanie grodu na VII-XIII wieku, s膮 to m.in. chaty z kamiennym piecem, cmentarzysko szkieletowe i jama do przechowywania zbo偶a.
Wie偶a mia艂a prawdopodobnie 3-4 kondygnacje naziemne, ale w ruinie zachowa艂y si臋 tylko dwie. Dolna jest zbudowana z kamienia, g贸rna z ceg艂y. Przy 艣cianie po艂udniowej znajdowa艂a si臋 prawdopodobnie zewn臋trzna klatka schodowa. Budynek by艂 ogrzewany piecami kaflowymi - w po艂udniowo-wschodnim naro偶niku odkryto z przew贸d kominowy.
Brakuje niestety dok艂adnego opisu czy rysunku warowni, ale 藕r贸d艂a wskazuj膮 na istnienie zamku g贸rnego z wie偶膮 i nieznan膮 zabudow膮 oraz zamku dolnego, na kt贸rym wymieniono 2 budynki i 2 studnie. Zamek dolny to zapewne wzniesienie na p贸艂noc od Zamczyska, r贸wnie偶 chronione palisad膮. Teren ten nie by艂 nigdy badany przez archeolog贸w.
Wie偶a w formie skromnej dwukondygnacyjnej budowli uleg艂a dewastacji stosunkowo niedawno, by艂a zamieszkana jeszcze w latach 70-tych XX wieku, a nawet w 80-tych jej stan by艂 ca艂kiem niez艂y, posiada艂a dach i dost臋pn膮 piwnic臋.
Opuszczony budynek zacz膮艂 jednak w szybkim tempie popada膰 w ruin臋. Na pocz膮tku XXI wieku Zamczysko by艂o mocno zaro艣ni臋te, odwiedziny w porze letniej nie by艂y najlepszym pomys艂em. P贸藕niej ro艣linno艣膰 usuni臋to, ale dost臋p do zamku zosta艂 ca艂kowicie zabroniony z powodu rozpocz臋tych prac restauracyjnych. Sko艅czy艂y si臋 one na oczyszczeniu terenu i wycince chaszczy, ale ogrodzenie pozosta艂o.
Ostatecznie po d艂ugim czasie uda艂o si臋 rozpocz膮膰 prace rekonstrukcyjne, a raczej stawianie wie偶y od nowa - ruina nie nadawa艂a si臋 od odbudowy. Przy wykorzystaniu starych element贸w budynku w listopadzie 2023 roku stan臋艂a odtworzona nowa wie偶a z tarasem widokowym na poddaszu. W zachowanych piwnicach i na z rekonstruowanym pi臋trze b臋d膮 prezentowane wystawy. Parter zaj臋艂a kawiarnia. Z braku materia艂u 藕r贸d艂owego nie wiadomo jak bliski orygina艂owi jest obecny wygl膮d wie偶y.

ozdoba
Lochy
Legendy szczebrzeszy艅skie opowiadaj膮 o rozleg艂ej sieci loch贸w znajduj膮cych si臋 zar贸wno pod wzg贸rzem zamkowym jak i miastem. Pono膰 tunele pod warowni膮 by艂y tak du偶e, i偶 mie艣ci艂y karet臋 z ko艅mi, kt贸r膮 mia艂 si臋 w razie zagro偶enia ewakuowa膰 przebywaj膮cy w zamku starosta lub w艂adca. Faktem jest, 偶e w mie艣ci po du偶ych ulewach kilkakrotnie zapada艂a si臋 ziemia ods艂aniaj膮c piwnice, a wej艣cia do nich odkryto tak偶e przy obu miejskich ko艣cio艂ach, w tym ostatnio w 2004 roku podczas renowacji figury Matki Bo偶ej przy ko艣ciele 艣w. Miko艂aja. 艢mia艂kowie, kt贸rzy penetrowali podziemia nie zaszli daleko, poniewa偶 tunele s膮 pozasypywane, a strop bardzo niepewny. Tak wi臋c nikt ich jeszcze profesjonalnie nie przepada艂.
Podczas najnowszych bada艅 zamku w 2022 roku, na poziomie ok. 2 metr贸w poni偶ej powierzchni gruntu natrafiono na tunel ucieczkowy. Jego datowanie nie jest pewne, mo偶e pochodzi膰 z XIV 鈥 XV wieku, ale mo偶e by膰 te偶 korytarzem polskich partyzant贸w, kt贸rzy na wzg贸rzu zamkowym ukrywali si臋 w czasie II wojny 艣wiatowej. Wydr膮偶ony w pod艂o偶u lessowym korytarz prowadzi w kierunku zachodnim. Ma on zosta膰 zabezpieczony i udost臋pniony turystom.

Litografia z zamkiem z XIX w.
Wie偶a zamkowa na litografii z po艂owy XIX w. wg A. Lerue




Zdj臋cie sprzed wojny
Wie偶a zamkowa w Szczebrzeszynie na zdj臋ciu z okresu mi臋dzywojennego


Plany i rekonstrukcje


Plan Zamczyska
Plan wysoko艣ciowy szczebrzeszy艅skiego Wzg贸rza Zamkowego z lokalizacj膮 wykop贸w archeologicznych. a - wykop wraz z oznaczeniem, b - relikty zabudowy murowanej, czyli wie偶a, murowane s艂upki w palisadzie i prawdopodobnie fragment bramy (na p艂n.-wsch. wzg贸rza). Badania S. Hoczyk-Siwkowa i I. Kuty艂owska

Plan wie偶y
Rzut wie偶y zamkowej w Szczebrzeszynie wg Radzik, Bednarczyk, 1981



Historia, wydarzenia


Przyjmuje si臋, 偶e zamek w postaci czworobocznej wie偶y mieszkalno-obronnej wzni贸s艂 w 2. po艂owie XIV wieku Dymitr z Goraja herbu Korczak, kt贸ry otrzyma艂
ozdoba
Prywatny powiat szczebrzeszy艅ski
Ziemia szczebrzeszy艅ska decyzj膮 kr贸la W艂adys艂aw Jagie艂艂o mia艂a status prywatnego dystryktu (powiatu), nad kt贸rym feuda艂 sprawowa艂 pe艂n膮 w艂adz臋 wojskow膮, s膮downicz膮 i w艂asno艣ciow膮. Mieszka艅cy powiatu jako jego wasale, byli wy艂膮czeni spod jurysdykcji kr贸lewskiej i publicznej, podlegali wy艂膮cznie s膮dom ziemskim i grodzkim sprawowanym na szczebrzeszy艅skim zamku. Ka偶dy kolejny w艂a艣ciciel powiatu automatycznie stawa艂 si臋 feuda艂em - seniorem. By艂a to wi臋c unikalna w kraju enklawa o ustroju feudalnym, kt贸ra przetrwa艂a a偶 do 1. rozbioru Polski. Wywo艂ywa艂o to niezadowolenie miejscowej szlachty, bo ograniczenia wynikaj膮ce z prawa lennego uniemo偶liwia艂y jej korzystanie z przywilej贸w dost臋pnych w Rzeczypospolitej. Skutkiem by艂 bunt oraz spalenie zamku i ksi膮g s膮dowych w 1583 r.
ziemi臋 szczebrzeszy艅sk膮 od kr贸la Ludwika W臋gierskiego w 1379 roku. Nadanie to potwierdzi艂 i rozszerzy艂 na absolutn膮 w艂adz臋 lenn膮 dla Dymitra 9 lat p贸藕niej kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o. Jednak偶e w li艣cie kr贸la Kazimierza Wielkiego, kt贸ry przebywa艂 w Szczebrzeszynie podczas walk z Litwinami w 1352 roku, jest ju偶 wspomniany zamek. Budowla istnia艂a wi臋c w nieznanej dzi艣 formie w po艂owie XIV wieku.
Poniewa偶 Dymitr nie mia艂 syn贸w, a oddanie ziemi c贸rkom wi膮za艂oby si臋 z utrat膮 d贸br wraz z wyj艣ciem za m膮偶, postanowi艂 przekaza膰 ziemie bratankowi Prokopowi. Ten r贸wnie偶 nie posiada艂 m臋skiego potomstwa i Szczebrzeszyn trafi艂 do jego c贸rki Zygmunty, kt贸ra wnios艂a go w wianie kasztelanowi i wojewodzie krakowskiemu Janowi Amorowi Tarnowskiemu (seniorowi) w 1462 roku. Wiadomo, 偶e Tarnowski przebywa艂 na zamku w Szczebrzeszynie wraz z 偶on膮 w roku 1486, a w 1507 roku odby艂 si臋 tu sejmik ziemi che艂mskiej.
Z bada艅 archeologicznych wynika, i偶 ok. 1500 roku zamek Szczebrzeszyn sp艂on膮艂 w po偶arze. Prawdopodobnie wraz z odbudow膮 za艂o偶enie wzbogaci艂o si臋 o nowe budynki. Sama wie偶a zyska艂a 1 lub 2 kondygnacje z ceg艂y. Do wn臋trz wstawiono piece kaflowe.
ozdoba
Dymitr z Goraja
Budowniczy zamku Dymitr z Goraja by艂 Rusinem urodzonym w Kleciu. Sw贸j szybki awans zawdzi臋cza艂 kr贸lowi Kazimierzowi Wielkiemu, kt贸rego wspiera艂 w podboju i zagospodarowywaniu ziem wschodnich. Mimo popadni臋cia pocz膮tkowo w nie艂ask臋 u Ludwika W臋gierskiego (straci艂 stanowisko podskarbiego i zosta艂 wyrzucony z dworu) w 1377 r. kr贸l za zas艂ugo w wojnie z Litw膮 nada艂 Dymitrowi i jego bratu ziemie powiatu szczebrzeszy艅skiego z zamkiem w Goraju oraz przywr贸ci艂 stanowisko. Nast臋pnie Dymitr opowiedzia艂 si臋 za zwi膮zkiem Jadwigi z Wielkim Ksi臋ciem Litewskim Jagie艂艂膮 i z ca艂ych si艂 nie dopuszcza艂 do jej 艣lubu z Wilhelmem Habsburgiem, co uwieczni艂 Jan Matejko. Jagie艂艂o odwdzi臋czy艂 si臋 m.in. nadaniem mu w艂adzy feudalnej nad Szczebrzeszynem i okolic膮. W 1386 r. by艂 pos艂em do Krzy偶ak贸w z zaproszeniem na 艣lub Jagie艂艂y i Jadwigi. Dwa lata p贸藕niej zosta艂 marsza艂kiem Kr贸lestwa i po艣lubi艂 c贸rk臋 wojewody krakowskiego Beat臋 z Bo偶egodaru. Dymitr zmar艂 w 1400 roku, a jego cia艂o spocz臋艂o w klasztorze w Zawicho艣cie. Maj膮tek ziemski jaki zgromadzi艂 nale偶a艂 do najwi臋kszych w XIV-wiecznej Polsce.
J. Matejko-Dymitr z Goraja wstrzymuj膮cy Jadwig臋 od wy艂amania drzwi na zamku kr贸lewskim w Krakowie
Twarz Dymitra na obrazie J. Matejki. Kliknij aby zobaczy膰 ca艂o艣膰.
W 1515 r. po sporach o Szczebrzeszyn po 艣mierci Aleksandra Tarnowskiego, zamek przej膮艂 Piotr Kmita z Wi艣nicza jako spadek po matce Katarzynie z Tarnowskich, siostrze Jana Amora Tarnowskiego. Rok p贸藕niej nast膮pi艂 jednak nowy podzia艂 maj膮tku. Podzielono go na p贸艂, 艂膮cznie z zamkiem: cz臋艣膰 g贸rn膮 dosta艂 Kmita, a cz臋艣膰 doln膮 El偶bieta, wnuczka Prokopa Gorajskiego. W艂a艣nie ten podzia艂 na zamki dolny i g贸rny dowodzi, 偶e warownia posiada艂a dodatkowe zabudowania poza wie偶膮, jednak dotychczas nie zlokalizowano ich.
W 1522 roku wzmiankowany jest burgrabia zamkowy. W 1555 r. po 艣mierci Piotra Kmity, sejm do kt贸rego trafi艂a sprawa maj膮tku, nada艂 ca艂y Szczebrzeszyn trzem braciom G贸rkom z Wielkopolski: 艁ukaszowi, Stanis艂awowi i Andrzejowi. Byli oni potomkami El偶biety z Goraja. W 1557 r. 艁ukasz i Stanis艂aw zrzekli si臋 swoich cz臋艣ci na rzecz brata Andrzeja.
W 1583 r. zamek Szczebrzeszyn, w kt贸rym dzia艂a艂 powiatowy s膮d lenny, zosta艂 podpalony przez niezadowolon膮 z podleg艂o艣ci feudalnej szlacht臋. Najbardziej ucierpia艂a cz臋艣膰 dolna wie偶y. Stracono wtedy wszelkie dokumenty z dziej贸w miasta, tak i偶 Andrzej G贸rka musia艂 prosi膰 kr贸la Stefana Batorego o potwierdzenie nadania wszystkich dotychczasowych praw dla Szczebrzeszyna.
Wie偶a wprawdzie przetrwa艂a albo zosta艂a odbudowana, ale tak jak i ca艂e wzg贸rze zamkowe nie pe艂ni艂a ju偶 funkcji obronnych, lecz by艂a wi臋zieniem jeszcze w XVIII stuleciu. Lustracja z 1593 roku m贸wi o 2 studniach, zaniedbanych i zasypanych kamieniami, sklepionej murowanej piwnicy oraz 2 budynkach.
Od 1592 r. w艂a艣cicielami Szczebrzeszyna byli spadkobiercy i siostrze艅cy G贸rk贸w - Czarnkowscy, a rok p贸藕niej, a偶 do 1772 roku Zamoyscy. W 1589 roku prywatny powiat szczebrzeszy艅ski zosta艂 w艂膮czony do ordynacji Zamoyskich.
W XIX i XX stuleciu wie偶a by艂a zwyk艂ym prywatnym budynkiem mieszkalnym.
Pierwsze badania archeologiczne przeprowadzono w latach 1978-79, nast臋pne w roku 1981. W 2008 pojawi艂a si臋 zaskakuj膮ca informacja, i偶 wzg贸rze zamkowe ma ca艂kowicie zmieni膰 swoje oblicze. Wie偶a zamkowa zostanie odbudowana, a na jej szczycie powstanie punkt widokowy. Obok w budynku mieszkalnym funkcjonowa艂 b臋dzie hotel i restauracja. Inwestycje przeprowadzi膰 ma biznesmen z Kanady, pochodz膮cy ze Szczebrzeszyna i b臋d膮cy w艂a艣cicielem wzg贸rza. Jednak ko艅cem 2009 roku okaza艂o si臋, i偶 biznesmen wycofa艂 si臋 ze swoich plan贸w i ca艂y teren zamkowy jest wystawiony na sprzeda偶.
W 2018 r. gmina odkupi艂a wzg贸rze zamkowe za 161 tys. z艂 i temat zagospodarowania oraz rewitalizacji zabytkowego terenu powr贸ci艂.
W 2020 roku og艂oszono projekt zak艂adaj膮cy w ci膮gu 3 lat odbudow臋 wie偶y (3 kondygnacje) z salami ekspozycyjnymi, punktem widokowym, kawiarni膮, otoczon膮 alejkami z tablicami informacyjnymi.
Od 2022 roku trwaj膮 prace, maj膮ce si臋 zako艅czy膰 ko艅cem roku 2023. Przy okazji natrafiono na tunel prowadz膮cy w kierunku fosy zachodniej i 7 poch贸wk贸w z XIII wieku, kt贸re b臋d膮 dok艂adnie przebadane w przysz艂o艣ci.
Dnia 25.11.2023 nast膮pi艂o uroczyste otwarcie zrekonstruowanej wie偶y. Rewitalizacja kosztowa艂a w sumie 3 mln 250 tys. z艂. Otwarciu zabytku towarzyszy艂 koncert muzyki dawnej w wykonaniu Capella All Antico, bicie okoliczno艣ciowej monety, pokazy walk i uzbrojenia 艣redniowiecznego w wykonaniu Dru偶yny Grod贸w Czerwie艅skich. Nie uda艂o si臋 na razie pozyska膰 艣rodk贸w na odbudow臋 wie偶y bramnej.


Zdj臋cie lidar Szczebrzeszyna
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego okolicy Zamczyska w Szczebrzeszynie. A - wie偶a, B - zamek g贸rny, kropki - przebieg palisady, C - hipotetyczny zamek dolny, E - fosa od zachodu, F- klasztor z ko艣cio艂em, G - rzeka Wieprz


Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktor Ogl膮dni臋cie resztek zamku zajmuje ok. 10 minut.

WST臉P
punktor Kiedy艣 wolny, ale aktualnie trwaj膮 prace rekonstrukcyjne, wi臋c zapewne zabroniony.



Po艂o偶enie i dojazd


Centralno-po艂udniowa cz臋艣膰 woj. lubelskiego. 17 km na zach贸d od Zamo艣cia. Zobacz na mapie.
Wzg贸rze zamkowe znajduje si臋 ok. 300 m od rynku miejskiego w kierunku p艂d-zach. (w stron臋 s艂ynnego chrz膮szcza).

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N50.69193930819掳, E22.97545401155掳
format DM (stopnie, minuty):   50掳 41.5163584914'N, 22掳 58.527240693'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   50掳 41' 30.98''N, 22掳 58' 31.63''E 



Bibliografia



punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Kuty艂owska Irena - Szczebrzeski gr贸d i okr臋g grodowy w ziemi che艂mskiej


Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Szczebrzeszyn - Zaro艣ni臋ty stok grodziska Szczebrzeszyn - Widok po wej艣ciu na szczyt grodziska Szczebrzeszyn -Teren grodziska Szczebrzeszyn - Fragment wie偶y Szczebrzeszyn - Zaro艣ni臋ty kamienny 艂uk Szczebrzeszyn - Ruina wie偶y Szczebrzeszyn - G贸rna cz臋艣膰 wie偶y Szczebrzeszyn - Dolna, kamienna cz臋艣膰 wie偶y Szczebrzeszyn - Dolna, kamienna cz臋艣膰 wie偶y Szczebrzeszyn - Zaro艣ni臋ta wie偶a



Noclegi



Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Zamek otwarcie       Autor:  zamkomania.pl      Data:  2023-11-26 19:34:15
    Dzi臋kuj臋 za informacje. Wkr贸tce zamieszcz臋 o tym wzmianki i zapewne odwiedz臋 w przysz艂ym roku.
  • Zamek otwarcie       Autor:  Wojtek      Data:  2023-11-25 22:55:57
    Dzi艣 uroczy艣cie otwarto zrekonstruowan膮 wierz臋 i teren zamku. By艂em, widzia艂em, 艂adnie, robi wra偶enie, zamek 艣wietnie usytuowany. Polecam
  • Re: Odbudowa wie偶y       Autor:  zamkomania      Data:  2022-10-01 14:35:46
    Dzi臋ki za info! Wstawione na stron臋.





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.