Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Szymbark (woj. ma艂opolskie) - Renesansowy kasztel szlachecki

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 4.4 na 5. G艂os贸w: 188 4.5 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 4.3 na 5. G艂os贸w: 146 4.5 stars
           
 


Opis i stan obecny


Niewiele opracowa艅 po艣wi臋conych polskim zamkom omawia
ozdoba
Opis poety
W XVII wieku G艂adyszowie chcieli sprzeda膰 kasztel poecie Wac艂awowi Potockiemu. Ten do艣膰 szyderczo opisa艂 dw贸r i okolic臋 w swej fraszce Zamek Szymbarski:
"Tam, k臋dy wprz贸d, nim przez ni臋 wo偶膮 si臋 na promie,
Spadszy Ropa z Bieszczadu krzywe brzegi 艂omie,
Zamek stoi w tak ciasnym i w k膮cie tak skrytym,
Pr臋dzej, ni偶 nalezionym, mo偶e by膰 dobytym,
Szymbark zow膮; wie艣 przy nim, gonty, deski, huty
I kamie艅, mo偶eli by膰 do m艂yna wykuty.
Inszej niema intraty, wi臋c, gdy si臋 o艅 zgodzi膰
Bracia nie mog膮, przysz艂o ko艂o kupca chodzi膰.
呕e te偶, mi臋dzy inszymi, objechawszy wielu,
Chc膮 mnie mie膰 panem w lesie owego kasztelu.
Prezentuj膮 mi sklence i z huty kieliszki,
Piwo i chleb owsiany, kury zjad艂y liszki.
Na co偶 mi si臋 przyda szk艂o i toczone czary,
Pytam o kopy: oni mury, a Tatary.
W膮tpi臋, 偶eby tu z Krymu po gonty si臋 wlekli;[...]"
dw贸r obronny w Szymbarku. A jest to zabytek unikatowy na skal臋 krajow膮, najlepszy przyk艂ad renesansowego kasztelu polskiego. Podobne obiekty mo偶na spotka膰 tylko w Czechach, na W臋grzech i we W艂oszech. W Polsce by艂o ich zaledwie kilka i albo zosta艂y zniszczone, albo skandalicznie przebudowane (jak np. Frydman).
Zameczek po艂o偶ony jest na malowniczej skarpie nad rzek膮 Ropa. Zbudowano go z miejscowego 艂amanego kamienia (piaskowca) z dodatkiem ceg艂y. Jest pi臋trowy, ma kszta艂t prostok膮ta o wymiarach 20 x 13 m, a na ka偶dym naro偶u dostawiono kwadratowy alkierz. Dw贸r zwie艅czono ozdobn膮 attyk膮 ze sgraffitami (wzory w kolorowym tynku), kt贸re pokrywa艂y kiedy艣 znacznie wi臋ksz膮 cz臋艣膰 mur贸w, ale nie da si臋 ju偶 ich odtworzy膰.
Obronno艣膰 budowli by艂a spora. Zachowa艂y si臋 艣lady obwodu obronnego, ale nie wiadomo czy by艂 to mur czy palisada na podmurowaniu. Od p贸艂nocy dworu chroni艂a g艂臋boka fosa z mostem zwodzonym, z innych stron bezpiecze艅stwo zapewnia艂a stroma skarpa. Alkierze znakomicie nadawa艂y si臋 do obserwacji okolicy oraz do obrony, dlatego umieszczono w nich otwory strzelnicze. Alkierze pe艂ni艂y te偶 funkcje machiku艂, znajduj膮ce si臋 w nich otwory latrynowe mog艂y s艂u偶y膰 r贸wnocze艣nie do ra偶enia wroga z g贸ry kamieniami lub smo艂膮. Ostrza艂 mo偶na by艂o prowadzi膰 r贸wnie偶 ze strzelnic w attyce.
Z czasem funkcje obronne przesta艂y mie膰 znaczenie, fos臋 zasypano. Od wschodu do dworu przystawiono budynek stodo艂y i chlewu, a od p贸艂nocnego zachodu kurniki. Budynki te s膮 widoczne na rycinach i zdj臋ciach z XIX i XX wieku. Aby stare mury dworu si臋 nie zawali艂y wsparto je kilkoma przyporami. Now膮 siedzib膮 w艂a艣cicieli sta艂 si臋 po艂o偶ony w pobli偶u drewniany dworek.
Je艣li chodzi o wn臋trza dworu to parter posiada艂 sie艅 z klatk膮 schodow膮 oraz 2 komnaty sklepione krzy偶owo. Na pi臋trze znajdowa艂a si臋 reprezentacyjna komnata (izba sto艂owa) o powierzchni ok. 150 m kw. z 7 oknami oraz dwa pomieszczenia nad sieni膮: komnata i przedsionek (antykamera) Plan piwnic jest jest identyczny z parterem - mie艣ci 3 pomieszczenia sklepione beczkowo. Osobne pomieszczenia znajduj膮 si臋 w alkierzach. Ka偶dy mie艣ci izb臋 na pi臋trze. W trzech zachowa艂y si臋 otwory latryn. Natomiast na parterze tylko 2 alkierze od zachodu posiada艂y pomieszczenia, w jednym by艂y schody, w drugim ma艂a izba, o przeznaczeniu kt贸rej mo偶na spekulowa膰. Mog艂a to by膰 cela wi臋zienna, skarbczyk, zbrojownia.
Przez wiele lat tury艣ci mogli ogl膮da膰 kasztel jedynie z zewn膮trz, jedynie w dworku drewnianym prezentowano ekspozycj臋 historyczn膮. Dopiero w 2011 roku, po remoncie, kasztel zosta艂 otwarty dla turyst贸w w formie z XVI stulecia.
W ca艂ym kompleksie (kasztel, dworek, oficyna) utworzono nowoczesny o艣rodek konferencyjno 鈥 wystawienniczy, b臋d膮cy oddzia艂em Muzeum Dwory Karwacjan贸w i G艂adysz贸w w Gorlicach. W budynkach powsta艂o Mi臋dzynarodowe Forum Kultury Europy 艢rodkowo 鈥 Wschodniej, promuj膮ce Ma艂opolsk臋 oraz kultur臋 innych kraj贸w S艂owacji, Czech, Ukrainy, W臋gier, Rumuni, Austrii, Niemiec, Rosji, 艁otwy, Litwy. Ekspozycja z dworku zosta艂a przeniesiona do kasztelu, a na jej miejscu powsta艂a restauracja. Sam kasztel Szymbark zyska艂 niestety wind臋 w jednym z alkierzy, ale generalnie renowacja jest udana i obiekt prezentuje si臋 imponuj膮co. Tury艣ci mog膮 zwiedza膰 obie kondygnacje i piwnice. Zachowa艂o si臋 wiele detali renesansowych, a w alkierzach mo偶na zobaczy膰 pozosta艂o艣ci malowide艂 艣ciennych.
Wst臋p do 艣rodka przez kilka lat by艂 bezp艂atny, ale chyba ju偶 si臋 to zmieni艂o. W weekendy nale偶y sprawdzi膰 dost臋pno艣膰, bo obiekt mo偶e by膰 zamkni臋ty wcze艣niej z powodu r贸偶nych imprez i konferencji.
Przy dworze obronnym w Szymbarku mie艣ci si臋 niewielki skansen z dawnym budownictwem ludowym, kt贸ry tak偶e warto zwiedzi膰, poniewa偶 posiada specyficzny urok. Powsta艂 on na terenie dawnych ogrod贸w dworskich i mo偶na jeszcze zobaczy膰 stare drzewa, w tym jab艂onie pi臋knie obrodzone jab艂kami, ale owocuj膮ce co drugi rok!


Rekonstrukcja lub stary widok zamku szymbark
Zamek w Szymbarku od strony dziedzi艅ca na poczt贸wce z ok. 1915 roku



Rekonstrukcja lub stary widok zamku szymbark
Zamek Szymbark i jego otoczenie od strony zachodniej. Rycina B. St臋czy艅skiego z 1847 r.


Plany i rekonstrukcje



Plan zamku szymbark
Plan parteru zameczku Szymbark wg K. Sinko-Popielowa i S. 艢wiszczowski oraz plan 1. pi臋tra wg W. 艁uszczkiewicz. Na planie parteru zaznaczono przypory dostawione w XVIII wieku, obecnie usuni臋te. Plan pi臋tra pokazuje 艣cian臋 dziel膮c膮 wielk膮 izb臋 sto艂ow膮, pierwotnie jej nie by艂o.

Mapa zamku szymbark
Austriacka mapa z 2. po艂owy XVIII wieku. Wida膰 dw贸r, kilka oficyn i folwark na p贸艂nocy


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Kasztel szymbarski zbudowano w ko艅cu I po艂. XVI w. z inicjatywy rodu G艂adysz贸w herbu Gryf, kt贸rzy byli w艂a艣cicielami tych ziem od XIV wieku. Architektura nawi膮zuje do wzor贸w w艂oskich, nie jest jednak znane nazwisko projektanta, ani budowniczego. Wcze艣niej sta艂 tu podobno jaki艣 zameczek, prawdopodobnie drewniany wybudowany jeszcze za czas贸w Kazimierza Wielkiego.
punktor 1559 r. - zachowa艂a si臋 wzmianka o zniszczeniu obronnego dworu rycerskiego. By艂a to pierwsza murowana, gotycka rezydencja G艂adysz贸w
punktor ok. 1590 r. - gdy w艂a艣cicielem Szymbarku by艂 Pawe艂 G艂adysz, odbudowanemu obiektowi nadano ostateczny renesansowy kszta艂t
punktor lata 20-te XVII w. - G艂adyszowie na zawsze opu艣cili Szymbark, kt贸ry kupili Stro艅scy
punktor 1657 r. - podczas "potopu" zamek zosta艂 zniszczony przez wojska ksi臋cia Siedmiogrodu Rakoczgo

Rekonstrukcja lub stary widok zamku szymbark
"Pejza偶 z widokiem na Kasztel w Szymbarku" - rycina Karola Auera z 1837 r.


punktor I po艂. XVIII w. - Stro艅scy sprzedali Szymbark Siedleckim, ale ci nie mieszkali ju偶 w kasztelu, lecz w nowym modrzewiowym dworku. Do艣膰 szybko pozbyli si臋 jednak miejscowo艣ci na rzecz Bronikowskich Prawdopodobnie kt贸ra艣 z tych rodzin dla zachowania zrujnowanego zameczku wzmocni艂a go szkarpami, czyli przyporami podtrzymuj膮cymi 艣ciany.
punktor 1792 r. - kasztel kupi艂 ksi膮dz Jan Bochniewicz z Biecza. Potem odziedziczy艂a go jego krewna Apolonia O艂pi艅ska, nast臋pnie 呕ywiccy (rodzina jej m臋偶a)
punktor XIX w. - w kasztelu otwarto gorzelni臋, co znacznie pogorszy艂o jego i tak ju偶 z艂y stan
punktor pocz. XX w. - do wybuchu II wojny 艣w. w艂a艣cicielami byli S臋kiewicze
punktor 1932 r. - zrujnowany obiekt otoczono opiek膮 konserwatora
punktor Lata 1939-45 - zniszczenia wojenne nie omin臋艂y tak偶e i kasztelu w Szymbarku
punktor Lata 1950-53 - rozpocz臋to pierwsz膮 faz臋 remontu. Chc膮c przywr贸ci膰 obiektowi pierwotny wygl膮d z XVI wieku, usuni臋to kamienno-cegalne szkarpy. Dzi臋ki nim dw贸r wygl膮da艂 bardziej efektownie, co mo偶na zobaczy膰 powy偶ej
punktor 1973 r. - remont pozwoli艂 na u偶ytkowanie zabytku przez 2 dekady. Z艂y stan spowodowa艂 jego opuszczenie
punktor 2004 r. - trwa艂 sp贸r mi臋dzy zarz膮dc膮 - Muzeum Okr臋gowego z Nowego S膮cza a powo艂anym na w sierpniu Stowarzyszeniem Kasztel, kt贸rego przewodnicz膮cym by艂 marsza艂ek Ma艂opolski Janusz Sepio艂. Muzeum nic nie robi艂o dla zabytku, ale nie chcia艂o go odda膰 Stowarzyszeniu planuj膮cemu utworzenie tu mi臋dzynarodowego o艣rodka kultury
punktor lata 2008-2010 - wreszcie przeprowadzono remont zamku. Pieni膮dze pochodzi艂y ze 艣rodk贸w Ma艂opolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego i bud偶etu Wojew贸dztwa Ma艂opolskiego. Zabytek sta艂 si臋 oddzia艂em Muzeum Dwory Karwacjan贸w i G艂adysz贸w w Gorlicach
punktor 2011 r. - obiekt zosta艂 udost臋pniony do zwiedzania

Rekonstrukcja lub stary widok zamku szymbark
Zamek w Szymbarku od strony p艂d.-wsch. na poczt贸wce z ok. 1900 roku



Legendy i podania

Powr贸t na g贸r臋 strony

Z kasztelem w Szymbarku zwi膮zanych jest kilka legend. Jedna m贸wi o tajemniczej jaskini pod zamkiem z ukrytymi skarbami pilnowanymi przez diab艂y. Tylko na jeden dzie艅 w roku opuszczaj膮 swoje stanowisko - w Niedziel臋 Palmow膮 i tylko wtedy mo偶na pr贸bowa膰 im je wykra艣膰. Skarby s膮 jednak tak okaza艂e, a 偶膮dze 艣mia艂k贸w tak wielkie, 偶e ujrzawszy je nie mog膮 si臋 od nich oderwa膰. Zostaj膮 wi臋c nakryci przez powracaj膮ce diab艂y, kt贸re rozprawiaj膮 si臋 z nimi w okrutny spos贸b.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku szymbark
Poczt贸wka z ok. 1900 roku z kasztelem szymbarskim i otaczaj膮cymi go kiedy艣 budynkami gospodarczymi, kt贸rych dzi艣 ju偶 nie ma


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktorKasztel / O艣rodek Konferencyjno - Wystawienniczy - Szymbark

CZAS
punktor Ogl膮dni臋cie kasztelu i skansenu zajmuje ok. 70 minut.

WST臉P
punktor Od niedawna p艂atny - 5 z艂, ulgowy - 4 z艂, przewodnik: 25 z艂. Otwarty codziennie w sezonie w godzinach 9:00-17:00 (sob.-niedz. do 18:00), poza sezonem w godzinach 9:00-16:00. Skansen: normalny 8z艂, ulgowy 5 z艂. Nieczynny w poniedzia艂ki.

Poniewa偶 informacje o godzinach otwarcia, a przede wszystkim cenach bilet贸w szybko si臋 dezaktualizuj膮, sprawd藕 je na stronie oficjalnej opisywanego zamku/dworu:
Kasztel - Dw贸r w Szymbarku

INNE
punktor Kasztel - Dw贸r w Szymbarku w portalu promuj膮cym turystyk臋 rodzinn膮 "Wakacje z dzieciakiem" - relacje ze zwiedzania obiektu z dzie膰mi

Rekonstrukcja lub stary widok zamku szymbark
Rysunek zamku w Szymbarku w 2. po艂owie XIX wieku z dzie艂a "Wiadomo艣ci historyczne o sztukach pi臋knych w dawnej Polsce zawieraj膮ce opisy dziej贸w i zabytk贸w budownictwa, rze藕by, snycerstwa, malarstwa i rytownictwa, z kr贸tk膮 wzmiank膮 o 偶yciu i dzie艂ach znakomitszych artyst贸w krajowych lub w Polsce zamieszka艂ych." F. M. Sobieszcza艅skiego od strony p艂d.-wsch. na poczt贸wce z ok. 1900 roku



Po艂o偶enie i dojazd


Po艂udniowo wschodnia cz臋艣膰 woj. ma艂opolskiego. 35 km na wsch贸d od Nowego S膮cza. Zobacz na mapie.
Zamek po艂o偶ony jest blisko g艂贸wnej drogi, tu偶 obok skansenu i ko艣cio艂a. Jad膮c od strony Nowego S膮cza po prawej stronie.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N49.62087255582掳, E21.09501754803掳
format DM (stopnie, minuty):   49掳 37.2523533492'N, 21掳 5.7010528818'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   49掳 37' 15.14''N, 21掳 05' 42.06''E 


Rekonstrukcja lub stary widok zamku szymbark
Rysunki Stanis艂awa Wyspia艅skiego wykonane podczas wycieczki naukowej po ziemi bieckiej i s膮deckiej w 1889 roku.


Bibliografia



punktor Sinko-Popielowa Krystyna, 艢wiszczowski Stefan - Dw贸r obronny w Szymbarku
punktor Frazik J贸zef - Zamki i budownictwo obronne ziemi rzeszowskiej
punktor Jurasz Tomasz - Znane i nieznane. Zamki, pa艂ace, ko艣cio艂y Polski po艂udniowo-wschodniej
punktor Marsza艂ek Juliusz - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach

Rekonstrukcja lub stary widok zamku szymbark
Fotografia lotnicza kasztelu szymbarskiego z okresu mi臋dzywojennego



Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Szymbark - Widok z oddali na kasztel Szymbark - Kasztel Szymbark - Kasztel Szymbark - Kasztel - widok od frontu Szymbark - Alkierz ze strzelnic膮 Szymbark - Sala reprezentacyjna na pi臋trze Szymbark - Wn臋trza kasztelu Szymbark - Jeden z  alkierzy Szymbark - Wyeksponowane stare detale architektoniczne Szymbark - Portal Szymbark - Pozosta艂o艣ci malowide艂 艣ciennych i latryna w alkierzu Szymbark - Piwnice Szymbark - Piwnica
Zdj臋cia wykonane: latem 2011

Rekonstrukcja lub stary widok zamku szymbark
Kasztel w Szymbarku na rysunku M. Trzebi艅skiego z 1911 roku



Materia艂y wideo


Kasztel w Szymbarku 4K Dron



Noclegi


punktor Szymbark - Pensjonat "Pere艂ka", Szymbark 311, obok przystank贸w PKS i MZK, tel. (018) 51 30 11
punktor Gorlice - Pensjonat "Dw贸r Karwacjan贸w", ul. Wr贸blewskiego 10 a, tel (018) 53 56 18
punktor Gorlice - Schronisko PTSM, ul. Wyszy艅skiego 16, tel. (018) 52 25 58

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • opinia       Autor:  el偶bieta z biecza      Data:  2017-06-23 10:45:46
    Zamek pi臋kny ale zrazi艂o mnie jak potraktowa艂膮 nas pani kt贸ra przedstawi艂a si臋 jako kierownik muzeum potraktowa艂a mnie i moj膮 siostr臋 kt贸ra przyjecha艂a na urlop jak wstr臋tnych intruz贸w, ; bo za godz, zaczyna艂 si臋 wernisa偶,nie by艂o zadnych informacji, ze przerwa w zwiedzaniu, wzrok "uprzejmej " pani kierownik zapami臋tamy na d艂ugo, dzi臋kujemy natomiast pani oprowadzaj膮cej kt贸ra zorientowa艂a si臋 w nietakcie szefowej i zachowa艂a bardzo profesjonalnie. Moze zmiana stanowisk?
  • na S艂owacji r贸wnie偶 znajaduj膮 si臋 podobne obiekty       Autor:  艁ukasz      Data:  2017-01-25 16:26:31
    w miejscowo艣ciach Fricove i Bia艂a Spiska oba s膮 dost臋pne dla zwiedzaj膮cych jako muzea i hotel wi臋cej info na     https://www.facebo­ok.com/Podr%C3%B3%C5­%BCe-ma%C5%82e-i-du%­C5%BCe-Polska-S%C5%8­2owacja-137427550071­723/?ref=bookmarks
  • Re: Dzieje rodu G艂adysz贸w       Autor:  Piotr Piekarski      Data:  2016-10-31 15:41:22
    Witam serdecznie,   mam pytanie - czy w Pa艅stwa rodzinie G艂adysz贸w 偶y艂a/偶yje Krystyna G艂adysz zd. Hagenmeister? Je艣li tak to prosz臋 o kontakt.     Pozdrawiam   Piotr Piekarski





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2022 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.