Zamek Tarn贸w

Tarn贸w
艢redniowieczny zamek rycerski





Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Tarn贸w (woj. ma艂opolskie) - 艢redniowieczny zamek rycerski, p贸藕niej rozbudowany

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
4.5 stars
艢rednia ocena: 4.3 na 5. G艂os贸w: 140

       
    
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
4 stars
艢rednia ocena: 4.2 na 5. G艂os贸w: 114

       
    
 


Opis i stan obecny


Tarnowski zamek le偶y na G贸rze 艢wi臋tego Marcina (384 m npm) oddalonej ponad 2 km od centrum miasta, w pobli偶u wsi Tarnowca. Z tego powodu w starszych publikacjach ruiny umiejscawiane s膮 w tej w艂a艣nie wsi. Z pot臋偶nego niegdy艣 gniazda rodowego Tarnowskich pozosta艂o dzi艣 niewiele: kamienne zarysy zamku g贸rnego, w sporej cz臋艣ci zrekonstruowane oraz ceglana budowla obronna typu bastejowego, zwana "arsena艂em". A warto wiedzie膰, 偶e w 艣redniowieczu by艂 to jeden z najwi臋kszych zamk贸w w kraju (2000 m2 otoczonych murami) i prawdopodobnie pierwsza 艣wiecka rezydencja rycerska posiadaj膮ca w艂asn膮 kaplic臋. Starsze opracowania podawa艂y i偶 na zamku mie艣ci艂o si臋 44 izby, ale nowsze ustalenia zwi臋kszaj膮 t臋 liczb臋 dwukrotnie, z tego 35 komnat mia艂o charakter mieszkalny. Wiedz臋 o zamku dostarczaj膮 przede wszystkim 2 inwentarze z XVII stulecia oraz wykopaliska w latach 60-tych i 80-tych. Na ich podstawie dr Krzysztof Moskal opracowa艂 wiele graficznych przedstawie艅, rekonstrukcji i plan贸w zamku w r贸偶nych okresach historycznych. Dzi臋ki nim mo偶na sobie wyobrazi膰 jak wygl膮da艂a siedziba Tarnowskich, pot臋偶nego i zas艂u偶onego dla Rzeczypospolitej rodu.
Teren zamkowy podzielony jest wykut膮 w skale fos膮 na dwie cz臋艣ci. Podzamcze (zwane te偶 przygr贸dkiem lub zamkiem dolnym) zajmuje zachodni膮 cz臋艣膰 wzg贸rza, a zamek g贸rny (zwany wysokim) wschodni膮. By艂y one po艂膮czone drewnianym, by膰 mo偶e zwodzonym mostem. Na zamku g贸rnym znajdowa艂y si臋 dwie baszty. G艂贸wna sta艂a w cz臋艣ci zachodniej i mia艂a 8 m 艣rednicy. Dzi艣 niestety zosta艂y po niej tylko fundamenty w ziemi z p艂ytkim otworem, przypominaj膮ce studni臋. Wida膰 i偶 mury w przyziemiu by艂y tak masywne, 偶e przestrzeni w wie偶y by艂o bardzo niewiele, 艣rednica wewn膮trz wynosi艂a zaledwie ok. 2 metr贸w. 艢wiadczy to o jej wybitnie obronnym charakterze, pe艂ni艂a funkcj臋 tzw. bergfriedu (sto艂pu), czyli wie偶y ostatniej obrony. Druga baszta w naro偶niku p艂d.-wsch. r贸wnie偶 zachowana jest szcz膮tkowo i wida膰 j膮 przy zej艣ciu do arsena艂u. By艂a ona ni偶sza, ale szersza od poprzedniej - 艣rednica zewn臋trzna 10 m. Poza tym sta艂y tu dwa g艂贸wne trzykondygnacyjne budynki zwane pa艂acem po艂udniowym i p贸艂nocnym oraz w膮ski budynek do艂膮czony do pa艂acu p贸艂nocnego, postawiony na zboczu wzg贸rza, zwany "kurz膮 nog膮" i budynek bramny. Pa艂ac p贸艂nocny powsta艂 z najstarszego skrzyd艂a mieszkalnego, jednak po wybudowaniu w drugim etapie rozwoju warowni wi臋kszego pa艂acu po艂udniowego (obejmowa艂 te偶 zabudow臋 od wschodu), to on przej膮艂 funkcje reprezentacyjne i mieszkalne wraz z kaplic膮. Tu usytuowano najokazalsze komnaty: izb臋 sto艂ow膮 i sal臋 na wierzchu. Wschodnia cz臋艣膰 pa艂acu to pokoje mieszkalne w艂a艣cicieli i kaplica p.w. Nawiedzenia NMP na drugim pi臋trze. W skrzydle p贸艂nocnym znajdowa艂y si臋 m.in. izby stra偶y, dolna izba sto艂owa, dwie bogato zdobione komnaty, a w "kurzej nodze" prawdopodobnie klatka schodowa. Nast臋pna rozbudowa przynios艂a wzmocnienie najwa偶niejszej cz臋艣ci po艂udniowej poprzez wzniesienie zewn臋trznej linii mur贸w. Powsta艂o w ten spos贸b mi臋dzymurze, na kt贸rym odnaleziono 艣lady 艣cian dzia艂owych, co wskazuje 偶e z czasem wykorzystano t臋 przestrze艅 na rozszerzenie pa艂acu. Do dzi艣 przetrwa艂y tylko relikty budynk贸w p贸艂nocnych.
ozdoba
S艂ynni go艣cie
Okres 艣wietno艣ci zamku w Tarnowie przypada oczywi艣cie na lata w艂adania nim hetmana Jana Tarnowskiego. 艢redniowieczna warownia przebudowana zosta艂a wtedy we wspania艂膮 rezydencj臋 renesansow膮, s艂ynn膮 na ca艂y kraj. Jako znany mecenas kultury i sztuki hetman go艣ci艂 tu najwa偶niejszych przedstawicieli polskiego renesansu, m. in. Miko艂aja Reya, Jana Kochanowskiego, 艁ukasza G贸rnickiego, Klemensa Janickiego, Stanis艂awa Orzechowskiego, Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Jakuba Przy艂uskiego, Jan Herburta, Piotra Rojzjusza Hiszpana. Wielu z nich dedykowa艂o mu swoje dzie艂a.

Podzamcze o mocno wyd艂u偶onym kszta艂cie (65 x 13 m) mia艂 charakter gospodarczy. Przy po艂udniowym murze sta艂 ci膮g budynk贸w najpierw drewnianych, p贸藕niej murowanych. Zachodnie skrzyd艂o zajmowa艂a wie偶a mieszkalna o grubo艣ci mur贸w dochodz膮cej do 2 metr贸w, natomiast wschodnie wie偶a bramna i dom starosty. Wjazd do warowni prowadzi艂 bowiem przez wie偶臋 bramn膮 podzamcza usytuowan膮 przy bramie do zamku g贸rnego. Przybywaj膮c do zamku nie trzeba by艂o wi臋c pokonywa膰 ca艂ego podzamcza, lecz tu偶 za g艂贸wn膮 bram膮 by艂 drewniany most i druga brama do w艂a艣ciwej cz臋艣ci zamku. Ciekawym za艂o偶eniem by艂a dwupi臋trowa wie偶a zachodnia, kt贸ra w XVII wieku pe艂ni艂a rol臋 budynku urz臋dowego. Mie艣ci艂a izby grodzkie na pi臋trze, mieszkalne na najwy偶szej kondygnacji z gankiem, a w piwnicy loch wi臋zienny. Wie偶a bramna od wschodu r贸wnie偶 posiada艂a 2 pi臋tra. Na elewacji umieszczono zegar, a w izbie nad bram膮 mieszkanie burgrabiego. Z wie偶膮 s膮siadowa艂 pi臋trowy dom starosty z 艂a藕ni膮 na parterze.
Zamek by艂o mocno obwarowany, co wida膰 ju偶 po wielko艣ci fosy. Podzamcze otacza艂 mur obwodowy o grubo艣ci 1,5 metra, natomiast zamek g贸rny 2,3 metra. Renesansowa rozbudowa w XVI wieku przynios艂a dalsze ufortyfikowanie. Zamek g贸rny zyska艂 drug膮 lini臋 muru obwodowego o grubo艣ci 4 metry z 3 bastejami (widoczne s膮 resztki p艂d.-wsch.), w tym jedn膮 czworoboczn膮 bastej膮 tarasow膮 (tzw. arsena艂). Od p艂d.-zachodu i p艂d.-wschodu powsta艂y ziemne sza艅ce. Niestety, fortyfikacje te zosta艂y zniwelowane w XIX wieku. Arsena艂 jest najlepiej zachowanym elementem warowni. By艂 budowl膮 na planie prostok膮ta z dwiema kondygnacjami naziemnymi i jedn膮 podziemn膮. Umo偶liwia艂 ostrza艂 wjazdu do zamku broni膮 paln膮 z 18 strzelnic i artyleri膮 z g贸rnego tarasu. Stanowi艂 on murowany nadszaniec wspomnianego ziemnego sza艅ca od p艂d.-wschodu. Do dzisiaj zachowa艂o si臋 tam w膮skie zej艣cie do kazamaty, kt贸ra jest jedynym ocala艂ym pomieszczeniem w ruinach. Prawdopodobnie s艂u偶y艂a ona do przechowywania prochu i broni dla 200 os贸b. Piwnica ta ma powierzchni臋 9 m2, sklepienie kolebkowe i jedno okienko strzelnicze.
Do zamku nale偶a艂 tak偶e teren rozpo艣cieraj膮cy si臋 po po艂udniowej stronie ruin. Od zachodu za艂o偶ono ogr贸d z winnic膮 oraz browar, a od wschodu zwierzyniec, kt贸ry co ciekawe posiada艂 w艂asn膮 bastej臋. Miejsce to jest zaro艣ni臋te, ale dobrze widoczne na zdj臋ciu ze skanowania LIDAR (patrz poni偶ej).

Zamek w Tarnowie przetrwa艂 w skromnej formie, ale cieszy si臋 popularno艣ci膮 r贸wnie偶 jako punkt widokowy, ze wzgl臋du na po艂o偶enie na najwy偶szej g贸rze w okolicy. Widok na miasto jest ca艂kiem atrakcyjny.
W Tarnowie ju偶 dawno pojawi艂y si臋 g艂osy o potrzebie odbudowy zabytku w nieokre艣lonej jeszcze formie, ale wszystko blokuje sp贸r prawny z potomkami Sanguszk贸w, kt贸rzy nagle poczuli si臋 w艂a艣cicielami terenu zamkowego. Trwa proces s膮dowy, kt贸ry ci膮gnie si臋 absurdalnie d艂ugo. Jak wiadomo polscy s臋dziowie zamiast wykonywa膰 swoj膮 prac臋 od kilku lat walcz膮 o "wolne" s膮dy. S膮 ju偶 wi臋c tak wolni, 偶e wydanie wyroku w rozs膮dnym, cywilizowanym terminie przekracza ich mo偶liwo艣ci. Zbli偶a si臋 15 lat i nic nie wskazuje na rozwi膮zanie sprawy, a ruiny siedziby tak 艣wietnego niegdy艣 rodu nikn膮 z ka偶dym rokiem....
Aktualizacja W maju 2024 roku, po 15 latach s臋dziom uda艂o si臋 wreszcie zako艅czy膰 sp贸r! Zamek sta艂 si臋 w艂asno艣ci膮 Skarbu Pa艅stwa, zarz膮dzan膮 przez miasto Tarn贸w, kt贸re przyst膮pi艂o ju偶 do wizji w terenie, aby jak najszybciej rozpocz膮膰 prace porz膮dkowe i zabezpieczaj膮ce zabytek.


Zamek na starej poczt贸wce
Poczt贸wka z zamkiem w Tarnowie z roku 1904. Fantazyjny widok nie maj膮cy wiele wsp贸lnego z rzeczywisto艣ci膮


ozdoba
Wykopaliska
Prace archeologiczne na G贸rze 艢w. Marcina w Tarnowie przynios艂y bardzo wiele znalezisk ze wszystkich faz funkcjonowania zamku. Fragment贸w ceramiki odkryto a偶 100 000, sporo by艂o te偶 kafli, w tym renesansowe z warsztatu Bartosza z Kazimierza, budowniczego piec贸w na Wawelu. Najbardziej interesuj膮ca okaza艂a si臋 skrytka w 艣cianie przy schodach do kazamaty w arsenale. Znajdowa艂o si臋 tam 1000 miedzianych i srebrnych monet polskich, litewskich, szwedzkich, szkockich, Ksi臋stwa Cieszy艅skiego i innych z czas贸w od XV do XVII wieku. Poza tym odnaleziono przedmioty metalowe jak groty be艂t贸w i kuszy, ostrogi, 艣wieczniki, k艂贸dki, skoble, okucia oraz wyroby ozdobne z ko艣ci, paciorki, koraliki, guziki, ko艣ci do gry itp. Jeden z kamiennych detali architektonicznych by艂 z艂ocony.
Ciekawym odkryciem by艂y 3 zniszczone groby szkieletowe pod baszt膮 zachodni膮 na zamku wysokim. Zniszczeniu uleg艂y podczas budowy baszty, a wi臋c s膮 starsze od zamku. Mo偶e to 艣wiadczy膰, i偶 G贸ra 艢w. Marcina by艂a zamieszkana ju偶 we wczesnym 艣redniowieczu, cho膰 na istnienie grodu nie ma dowod贸w. By膰 mo偶e od XI wieku sta艂 tu pierwotny ko艣ci贸艂 benedykty艅ski pw. 艣w. Marcina.


Poczt贸wka z zamkiem z XX w.
Kolejna popularna poczt贸wka z pocz膮tku XX wieku z wymy艣lonym widokiem ruin. Nale偶y je traktowa膰 jako ciekawostk臋.



Plany i rekonstrukcje


Plan zamku Tarn贸w
Plan zamku Tarn贸w wg E. Dworaczy艅skiego i J. Oko艅skiego + w艂asne opisy
A - zamek g贸rny (wysoki), B - podzamcze (przygr贸dek), C - teren zwierzy艅ca, D - winnica
1 - wie偶a - sto艂p, 2 - wie偶a po艂udniowo-wschodnia, 3 - pa艂ac po艂udniowy z kaplic膮 po stronie wschodniej, 4 - dobud贸wka z ko艅ca XVI wieku, 5 - basteja - arsena艂, 6 - basteja p贸艂nocno-wschodnia, 7 - wie偶a zachodnia podzamcza, 8 - budynki gospodarcze, 9 - mi臋dzymurze, 10 - most do zamku g贸rnego, 11 - wjazd z mostem zwodzonym na podzamcze, 12 - szaniec ziemny

Rekonstrukcja zamku
Rekonstrukcja zamku Tarn贸w z XVI w. wg J. Salma. Widok od strony miasta, od p贸艂nocnego wschodu. A - zamek g贸rny, B - podzamcze. 1 - wie偶a g艂贸wna - sto艂p, 2 - wie偶a po艂udniowo-wschodnia, 3 - basteja - arsena艂
殴r贸d艂o: Leksykon Zamk贸w w Polsce, L. Kajzer, S. Ko艂odziejski, J. Salm, Arkady 2002


Rekonstrukcja zamku z XIV w.
Rekonstrukcja zamku w Tarnowie z po艂owy XIV wieku od strony p贸艂nocno-wschodniej wg K. Moskala

Rekonstrukcja zamku z XV w.
Rekonstrukcja zamku w Tarnowie z 2. po艂owy XV wieku od strony p贸艂nocno-wschodniej wg K. Moskala

Rekonstrukcja zamku z XVI w.
Rekonstrukcja zamku w Tarnowie z okresu 艣wietno艣ci w XVI/XVII wieku od strony p贸艂nocno-wschodniej wg K. Moskala

Uk艂ad przestrzenny zamku
Zamek tarnowski w XVII w., uk艂ad przestrzenny odtworzony i narysowany przez Krzysztofa Moskala.
A - zamek g贸rny (wysoki), B - podzamcze (przygr贸dek), C - zwierzyniec, D - ogrody - winnice.
1 - wie偶a g艂贸wna, ostatniej obrony, 2 - wie偶a po艂udniowo-wschodnia, 3 - basteja czworoboczna - arsena艂, 4 - budynek na stoku zwany "kurza noga", 5 - najstarsze skrzyd艂o p贸艂nocne (pa艂ac p贸艂nocny), 6 - g艂贸wne skrzyd艂o po艂udniowe (pa艂ac po艂udniowy), 7 - brama zamku g贸rnego, 8 - basteja p贸艂nocno-wschodnia, 9 - niezachowana basteja p贸艂nocna, widoczna na grafice N. Ordy, 10 - wschodnia dobud贸wka Ostrogskich, 11 - wie偶a bramna "zegarowa" z izbami burgrabiego, 12 - dom starosty z 艂a藕ni膮, 13 - zbrojownia, 14 - stajnia, 15 - druga zbrojownia(?), 16 - piekarnia, 17 - spi偶arnia, 18 - sklep piekarski, 19 - drugie stajnie, 20 - wie偶a z izbami grodzkim, kuchni膮 i lochem wi臋ziennym, 21 - studnia, 22 - kolejne stajnie, 23 - wjazd po mo艣cie na podzamcze, 24 - most na zamek g贸rny, 25 - basteja na zwierzy艅cu, 26 - szaniec ziemny


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zamek wzniesiono na terenie wsi Tarnowiec Ma艂y (obecny Tarnowiec) w 1. po艂owie XIV wieku z inicjatywy Spycimira z Piask贸w (p贸藕niej pisa艂 si臋 z Melsztyna) herbu Leliwa, wojewody, a p贸藕niej kasztelana krakowskiego, najbli偶szego doradcy i wsp贸艂pracownika kr贸la W艂adys艂awa 艁okietka. Istniej膮 hipotezy, 偶e pierwotnie w tym miejscu sta艂a pierwsza 艣wi膮tynia w okolicy - benedykty艅ski ko艣ci贸艂 艣w. Marcina, poniewa偶 archeolodzy pod wschodnimi fundamentami zamku znale藕li pozosta艂o艣ci 艣redniowiecznych poch贸wk贸w.

Zamek na drzewie genealogicznym
Najstarszy, bardzo uproszczony widok zamku tarnowskiego na drzewie genealogicznym rodu Tarnowskich z 1644 roku.

ozdoba
Kr贸l W臋gier na zamku
W 1528 r. hetman Jan Amor (III) Tarnowski go艣ci艂 w swej rezydencji kr贸la W臋gier Jana Zapoly臋. Musia艂 on uciec z kraju po kl臋sce w bitwie pod Szina. Przez p贸艂 roku zamek tarnowski wraz z dochodami z miasta oddany by艂 do jego dyspozycji, mo偶na go uzna膰 za nieoficjaln膮 stolic膮 W臋gier. Monarcha spotyka艂 si臋 tu z polskimi i zagranicznymi mo偶now艂adcami szukaj膮c pomocy dla swojej walki z Habsburgami. Zapolya odwdzi臋czy艂 si臋 Tarnowianom za utrzymanie jego dworu funduj膮c niezachowany o艂tarz w miejscowej kolegiacie. Za艣 hetmanowi w zamian za go艣cin臋 odp艂aci艂 si臋 przyj臋ciem w Wielkim Waradynie, gdzie podejmowa艂 ca艂y jego orszak z艂o偶ony ze 150 ludzi. Na pro艣b臋 Polaka uwolni艂 magnata-awanturnika Hieronima 艁askiego, na kt贸rego wydano ju偶 wyrok 艣mierci. Wizyta trwa艂a a偶 2 tygodnie, w tym czasie g艂贸wnie jedzono i pito. Jak p贸藕niej obliczono opr贸偶niono 106 beczek wina!

punktor lata 1329-1331 - budowa zamku przez Spycimira. Ju偶 wtedy zamek podzielony by艂 na dwie cz臋艣ci, dzi臋ki wykuciu w skale g艂臋bokiego rowu, kt贸ry przedzieli艂 wzg贸rze. Zamek g贸rny posiada艂 wysok膮 wie偶臋 - sto艂p od strony zachodniej, pi臋trowy budynek mieszkalny od p贸艂nocy i dostawiony do niego budynek nad zboczem g贸ry zwany "kurz膮 nog膮". Ca艂o艣膰 otacza艂 kamienno - ceglany mur obwodowy o grubo艣ci ponad 2 metry. Podzamcze pe艂ni艂o funkcje gospodarcze i posiada艂o drewniane budynki z wie偶膮 mieszkaln膮 od zachodu oraz murowan膮 wie偶臋 bramn膮 od wschodu. Otacza艂 je drewniany obw贸d obronny.
punktor 1331 r. - biskup krakowski Jan Grot erygowa艂 kaplic臋 zamkow膮
punktor 1342 r. - na zamku w Tarnowie wystawiony zosta艂 pierwszy znany dokument, w kt贸rym Spicymir nada艂 las Keyzerswald niejakiemu Miko艂ajowi, aby za艂o偶y艂 na jej terenie wie艣 Klikowa (dzi艣 cz臋艣膰 Tarnowa).
punktor 1352 r. - po 艣mierci Spycimira zamek przej膮艂 jego syn Rafa艂 Tarnowski, p贸藕niejszy podkomorzy sandomierski i kasztelan wi艣licki. Dwukrotnie go艣ci艂 on w Tarnowie kr贸la Kazimierza Wielkiego
punktor 1362 r. - biskup Bodzanta uposa偶y艂 o艂tarz 艣w. Krzy偶a znajduj膮cy si臋 zamku tarnowskim dziesi臋cinami z kilku swoich wsi
punktor koniec XIV w. - Jan z Tarnowa, syn Rafa艂a i wnuk Spycimira, rozbudowa艂 zamek g贸rny zabudowuj膮c dziedziniec od po艂udnia i wschodu budynkiem zwanym "pa艂acem po艂udniowym". By艂 on znacznie okazalszy od gotyckiego domu od p贸艂nocy, wi臋c odt膮d w nim mie艣ci艂y si臋 reprezentacyjne komnaty z wielk膮 sal膮 oraz prawdopodobnie przeniesion膮 kaplic膮. Przypuszcza si臋, i偶 w tym okresie podzamcze zosta艂o otoczone murowanym obwodem obronnym
punktor 1441 r. - warowni臋 najechali i zdobyli W臋grzy, stronnicy W艂adys艂awa Pogrobowca i jego matki El偶biety, kt贸rzy walczyli z Jagiellonami o tron w臋gierski. Zniszczona nie nadawa艂a si臋 ju偶 do zamieszkania. By艂 to koniec pierwszego okresu w jej dziejach
punktor po艂. XV w. - zamek zosta艂 szybko odbudowany przez Jana Amora (I) Tarnowskiego, p贸藕niejszego wojewod臋 i kasztelana krakowskiego. Wszystkie elementy drewniane zosta艂y ju偶 zast膮pione murowanymi z ceg艂y. Dotyczy to przede wszystkim podzamcza, na kt贸rym sta艂y wcze艣niej drewniane budynki gospodarcze. Nowa zabudowa nadal by艂a dostawiona do muru po艂udniowego. Na zamku g贸rnym w naro偶niku p艂d.-wsch. postawion膮 drug膮, ni偶sz膮 wie偶臋. Wjazd wzmocniono kwadratow膮 wie偶膮 bramn膮. Od po艂udnia dodano fos臋 i now膮 lini臋 mur贸w ochraniaj膮ce pa艂ac po艂udniowy. Powsta艂o mi臋dzymurze, w kt贸rym by艂y 4 艣ciany dzia艂owe, wi臋c przestrze艅 t臋 wykorzystano p贸藕niej na powi臋kszenie powierzchni pa艂acu.
punktor 1492 r. - w zamku tarnowskim go艣ci艂 s艂ynny historyk, humanista i dyplomata Filip Buanocorsi, zwany Kallimachem. By艂 wychowawc膮 syn贸w Jana Amora (I) Tarnowskiego.


ozdoba
Wojna o Tarn贸w
Tak nazwano godne po偶a艂owania wypadki z roku 1570, kt贸re doprowadzi艂y do upadku zamku. Po 艣mierci hetmana i jego syna Jana Krzysztofa wygas艂a tzw. m艂odsza linia rodu Tarnowskich. Maj膮tek przeszed艂 na Zofi臋 z Tarnowskich Ostrogsk膮, c贸rk臋 hetmana i 偶on臋 litewskiego ksi臋cia Konstantego Wasyla Ostrogskiego. Do spadku zg艂osi艂a jednak pretensje druga linia Tarnowskich, twierdz膮c wbrew prawu, 偶e kobiety s膮 wy艂膮czone z dziedziczenia d贸br nieruchomych. Stanis艂aw Tarnowski, kasztelan czechowski pr贸bowa艂 odkupi膰 gniazdo rodowe, ale w ko艅cu uleg艂 podszeptom osobistych wrog贸w ks. Ostrogskiego - Olbrachta 艁askiego oraz braci Zborowskich i postanowi艂 si艂膮 doj艣膰 swych praw. 艁aski przekaza艂 mu zaci膮gni臋te przez siebie wojsko, a Andrzej Zborowski obj膮艂 nad nim dow贸dztwo. Tysi膮c-osobowy oddzia艂 szybko zdoby艂 miasto i zamek, poniewa偶 si艂y Ostrogskiego dopiero nadci膮ga艂y z Wo艂ynia. Naje藕d藕cy spalili wszystko co sta艂o im na drodze do zamku, a dow贸dc臋 obrony Jana Kozaneckiego oddali w jasyr Turkom na poczet zaleg艂ego 偶o艂du. Gdy nadesz艂y posi艂ki, oburzony takim barbarzy艅stwem ksi膮偶臋 chcia艂 dopa艣膰 napastnik贸w, cho膰by mia艂 zr贸wna膰 zamek z ziemi膮, jednak odwiedli go od tego komisarz kr贸lewski Sempelborski i przyjaciel, kasztelan zawichojski Miko艂aj Lig臋za, kt贸ry ju偶 wcze艣niej zaj膮艂 zbrojnie miasto Tarn贸w. Wyrok kr贸lewski zgodnie z oczekiwaniami by艂 korzystny dla Ostrogskiego i wkr贸tce neutralne oddzia艂y kr贸la przej臋艂y ogo艂ocony z cennych przedmiot贸w zamek tarnowski.
Ca艂e to zaj艣cie sta艂o si臋 bardzo g艂o艣ne w kraju. Mimo 偶e szlachta sk艂ania艂a si臋 raczej na stron臋 Tarnowskich, bo Ostrogski jako prawos艂awny magnat litewski nie by艂 popularny w Koronie, to Stanis艂aw Tarnowski szybko zacz膮艂 偶a艂owa膰, i偶 wda艂 si臋 w t臋 awantur臋. Pozna艂 si臋 te偶 na swoich "przyjacio艂ach" Zborowskich i 艁askim, nie chc膮c p贸藕niej mie膰 z nimi nic wsp贸lnego. Honorowo wzi膮艂 ca艂膮 win臋 na siebie i bez zw艂oki zap艂aci艂 ogromne odszkodowanie w wysoko艣ci 100 000 z艂, co doprowadzi艂o go do krytycznej sytuacji materialnej i sporego zad艂u偶enia.

punktor 1514 r. - pierwsze zbrojne zagarni臋cie warowni podczas rodzinnych spor贸w spadkowych. Jan Amor (III) Tarnowski (Krakowczyk), p贸藕niejszy hetman wielki koronny, nie czekaj膮c na rozstrzygni臋cie s膮dowe zaj膮艂 Tarn贸w i Szczebrzeszyn - dobra po zmar艂ym bezdzietnie przyrodnim bracie Janie Amorze (II) Tarnowskim, wojewodzie sandomierskim. Na mocy wyroku s膮dowego musia艂 potem odda膰 Szczebrzeszyn swoim siostrom
punktor ok. 1525 r. - renesansowa przebudowa i rozbudowa zamku przez Jana Amora (III) Tarnowskiego. Przemianie uleg艂y zar贸wno wn臋trza jak i otoczenie warowni. Powsta艂 zewn臋trzny obw贸d mur贸w z nowoczesnymi fortyfikacjami bastejowymi. Najpot臋偶niejsz膮 bastej膮, o najgrubszych murach by艂a czworoboczna budowla zwana "arsena艂em". Prawdopodobnie podwy偶szono wtedy wie偶臋 g艂贸wn膮 i rozbudowano zachodni膮 stron臋 zamku g贸rnego. Na podzamczu wzmocniono mury od wschodu, a do budynku bramnego dostawiono ceglane przypory, by膰 mo偶e podwy偶szono go o 1 kondygnacj臋. Usypano te偶 nowe solidniejsze wa艂y, a naro偶nika p艂d. - zach. broni艂 dodatkowo szaniec z艂o偶ony z potr贸jnej linii wa艂贸w. Zaawansowane fortyfikacje ziemne otacza艂y zreszt膮 ca艂y zamek. Za nimi, od po艂udnia, rozci膮ga艂 si臋 zwierzyniec oraz ogr贸d zwany winnic膮.
punktor 1524 r. - zamek zosta艂 zastawiony braciom Krzysztofowi i Miko艂ajowi Szyd艂owieckim. Jan Amor (III)Tarnowski potrzebowa艂 pieni臋dzy przed spodziewanym atakiem Turk贸w
punktor 1537 r. - w drodze na Ru艣 w zamku hetmana Tarnowskiego zatrzyma艂 si臋 kr贸l Zygmunt Stary i kr贸lowa Bona
punktor 1553 r. - huczne wesele Zofii, c贸rki hetmana i ksi臋cia Konstantego Wasyla Ostrogskiego, wojewody kijowskiego
punktor 1561 r. - po 艣mierci hetmana Tarnowskiego, warowni臋 odziedziczy艂 jego syn Jan Krzysztof, a nast臋pnie c贸rka hetmana Zofia Ostrogska, kt贸ra przekaza艂a j膮 swemu m臋偶owi Konstantemu Ostrogskiemu, wojewodzie kijowskiemu
punktor 1570 r. - spory spadkowe doprowadzi艂y pot臋偶ny zamek do upadku. Zosta艂 najechany i zdewastowany przez wojska innej linii Tarnowskich. Konstanty Ostrogski nie interesowa艂 si臋 nim zbytnio i nie traktowa艂 jako swej rezydencji, powierzaj膮c zarz膮dcom swych d贸br. Oto co zasta艂 po odzyskaniu warowni wyrokiem kr贸lewskim z r膮k naje藕d藕c贸w: "Taki bar艂贸g 偶eby si臋 by艂y mog艂y w臋偶e l臋gn膮膰. Drzwi ani zamk贸w 偶adnych nie by艂o ca艂ych [...], zabrano zbroje, rynsztunki wojenne i konne, siod艂a blachowe, miecze, sk贸ry 艂osie, dzia艂a, hakownice rusznice, halabardy, oszczepy, pancerze, puklerze [...] drzwi, zamki, almaryje, skrzynie poodbijawszy, po艂upiwszy, wybrali, wy艂upili i zamek wszystek wypl膮drowali". Ca艂kowicie zniszczono te偶 s艂ynn膮 bibliotek臋 hetma艅sk膮
punktor koniec XVI w. - zamek zosta艂 odbudowany przez Konstantego Wasyla i rozbudowany od strony wschodniej. Do mur贸w zamku wysokiego dostawi艂 on dwudzielny budynek zwany w inwentarzach "gmaszkiem"
punktor 1608 r. - w艂a艣cicielem Tarnowa zosta艂 syn Zofii i Konstantego - Janusz Ostrogski, ostatni pan na Tarnowie, kt贸ry si臋 tu urodzi艂 i mieszka艂
punktor 1620 r. - po 艣mierci Janusza Ostrogskiego zamek by艂 w艂asno艣ci膮 kolejno: Ostrogskich-Zas艂awskich, Wielopolskich, Zamoyskich, Radziwi艂艂贸w, Koniecpolskich, Walewskich i na d艂u偶ej Sanguszk贸w
punktor 1655 r. - podczas "potopu" Szwedzi w og贸le nie zainteresowali si臋 zamkiem 艂upi膮c miasto i klasztor bernardyn贸w. 艢wiadczy艂o to o skali jego zniszczenia. Ju偶 kilka lat wcze艣niej tymczasow膮 siedzib膮 zarz膮dcy d贸br tarnowskich sta艂 si臋 dw贸r w s膮siednich Gumniskach, a opis z 1651 r. m贸wi o zawalonych dachach
punktor lata 1657-75 - pr贸by odbudowy zamku. Nakryto go nowym dachem i wykonano pewne prace remontowe.

Akwarela z Tarnowem z 1857 r.
Akwarela Andrzeja Grabowskiego z 1857 r. Wzg贸rze zamkowe od p贸艂nocnego wschodu. Na 艣rodku okr膮g艂a basteja, po lewej bok arsena艂u.
ozdoba
Zamek - muzeum
Mimo inwestycji poczynionych w zamek, nie by艂a to lubiana rezydencja hetmana Jana Tarnowskiego. Z jakich艣 powod贸w o wiele bardziej wola艂 on przebywa膰 w Wiewi贸rce i Osieku. Napisa艂 o tym Franciszek Herzig w swym r臋kopisie: "Zamek w bro艅 wszelk膮 suto by艂 uprezidowany i liczn膮 przy tym mia艂 za艂og臋. Hetman jednak nierad tu przebywa艂, rezydencja ta raczej podobna by艂a do muzeum. Znajdowa艂a si臋 tu pe艂na zbrojownia, zabytki po przodkach, biblioteka g艂o艣nej s艂awy [...] Mie艣ci艂 si臋 tu pod opiek膮 stra偶y i skarbiec, k臋dy si臋 rodzinne skarby przechowywa艂y".
Hetman nie zadba艂 wi臋c o przysz艂o艣膰 gniazda rodowego. By膰 mo偶e zdaj膮c sobie spraw臋 z chorowito艣ci syna, przewidywa艂 i偶 maj膮tek przejdzie wkr贸tce na c贸rk臋, a wraz z jej ma艂偶e艅stwem na obcy r贸d, nie by艂o wi臋c sensu w niego inwestowa膰. M贸g艂 co prawda przekaza膰 Tarn贸w krewnym, ale wtedy pozostawi艂by ukochan膮 c贸rk臋 bez maj膮tku...

punktor 1723 r. - nast膮pi艂o ostateczne przeniesienie zarz膮dcy z niszczej膮cego zamku do Gumnisk
punktor 1747 r. - ks. Janusz Aleksander Sanguszko pozwolili siostrom bernardynkom pobra膰 budulec z ruin zamku pod budow臋 klasztoru i ko艣cio艂a
punktor 1777 r. - Sanguszkowie nakazali dalsz膮 rozbi贸rk臋 tarnowskiej warowni. Wkr贸tce potem Adam Gorczy艅ski napisa艂: "Stary Leliwit贸w zamek, kt贸ry przez wiele wiek贸w patrza艂 na swoje miasto roz艂o偶ony w dolinie, ju偶 ten wspania艂y warowny, szacowny dom Tarnowskiego (...) straci艂 swoj膮 okaza艂o艣膰, swoje baszty, wie偶e i sklepienie (...) stercza艂 ju偶 tylko u艂omkiem 艣ciany, na kt贸rej czerni艂y si臋 okna rozdarte w szerokie bramy, z kt贸rych sypa艂 si臋 gruz i rumowisko"
punktor 1848 r. - teren zamku zosta艂 mocno zdewastowany podczas nieudanej pr贸by wzniesienia kopca ku czci ofiar tzw. rzezi galicyjskiej w 1846 r. Zniwelowano wtedy wa艂y zasypuj膮c przy okazji mury zamkowe
punktor 1939 r. - po przekazaniu miastu terenu zamkowego przez ksi臋cia Sanguszk臋 rozpocz臋to badanie ruin pod kierunkiem Gabriela Le艅czyka. Planowano tu urz膮dzi膰 park miejski, ale prace przerwa艂a wojna
punktor 1963 r. - kolejne, tym razem zaawansowane prace archeologiczne na zamku g贸rnym pod kierunkiem Andrzeja 呕akiego
punktor 1979 r. - prace archeologiczne na podzamczu
punktor 2008 r. - wybuch艂 wielki sp贸r o teren zamku z rodem Sanguszk贸w. Pawe艂 Sanguszko sprzeda艂 firmie z Krakowa dzia艂ki na G贸rze 艢w. Marcina, kt贸re wydawa艂o si臋 i偶 nale偶膮 do miasta. Warto doda膰, 偶e owa firma powsta艂a tu偶 przed podpisaniem umowy. Sanguszkowie zgodzili si臋 odsprzeda膰 miastu teren za 1/3 warto艣ci - 1 mln z艂. W艂adze miasta odrzuci艂y propozycj臋 powo艂uj膮c si臋 m.in. na wol臋 oddania miastu dzia艂ek za darmo przez dziadka Paw艂a - ksi臋cia Romana Sanguszki og艂oszon膮 podczas sesji rady miejskiej 10 listopada 1938 roku.
punktor 2024 r. - zapad艂 d艂ugo oczekiwany wyrok. Teren ruin przeszed艂 na w艂asno艣膰 Skarbu Pa艅stwa. Miasto chce jak najszybciej rozpocz膮膰 proces rewitalizacji, najpierw przez ich uporz膮dkowanie i zabezpieczenie. Por贸wnuj膮c wyniki bada艅 archeologicznych z pocz膮tku XXI wieku, stan zabytku okaza艂 si臋 o wiele gorszy ni偶 s膮dzono.

Zamek na grafice Ordy
Ma艂o znane dzie艂o Napoleona Ordy przedstawiaj膮ce resztki zamku Tarn贸w na G贸rze 艢wi臋tego Marcina od p贸艂nocy z ok. 1870 roku. Wida膰 pozosta艂o艣ci arsena艂u i bastei p贸艂nocnej, kt贸ra ju偶 nie istnieje.


ozdoba
Jan Tarnowski, hetman wielki koronny
Portret hetmana
Jan Amor (III) Tarnowski zwany Krakowczykiem (od stanowiska ojca - kasztelana krakowskiego), mia艂 znakomite koligacje rodzinne. Ojciec Jan Amor (I) Tarnowski pochodzi艂 ze starego senatorskiego rodu Leliwit贸w, natomiast matka by艂a wnuczk膮 s艂ynnego rycerza Zawiszy Czarnego. Od najm艂odszych lat wykazywa艂 nadzwyczajne zdolno艣ci, podobno dobrze m贸wi艂 ju偶 w wieku 2 lat. Szybko zosta艂 ulubie艅cem kr贸la Jana Olbrachta, do tego stopnia, i偶 tylko on m贸g艂 bez powiadomienia wchodzi膰 na pokoje kr贸lewskie. Podczas wojny z Moskw膮 maj膮c 26 lat, ws艂awi艂 si臋 w zwyci臋skiej bitwie pod Orsz膮. Sta艂 na czele rodzinnego oddzia艂u i tak sprawnie dowodzi艂, 偶e zgin臋艂o tylko 2 jego ludzi. Tak si臋 wtedy pali艂 do walki, 偶e zosta艂 skarcony przez hetmana Konstantego Iwanowicza Ostrogskiego za wdawanie si臋 wbrew rozkazom w potyczki. P贸藕niej wyruszy艂 w wielk膮 podr贸偶 najpierw do Ziemi 艢wi臋tej, a nast臋pnie do praktycznie wszystkich kraj贸w zachodniej Europy. W Portugalii zaci膮gn膮艂 si臋 na wypraw臋 przeciw niewiernym Maurom. Za zas艂ugi w tej wojnie zosta艂 specjalnie obdarowany przez kr贸la Emanuela.
W 1521 r. hetman dowodzi艂 wojskami zaci臋偶nymi maj膮cymi broni膰 W臋gr贸w przed agresj膮 tureck膮. Mimo po艣piechu przybyto do Belgradu za p贸藕no, ale polskie posi艂ki odstraszy艂y Turk贸w, kt贸rzy szybko wycofali si臋. W 1527 r. zosta艂 mianowany hetmanem wielkim koronnym i wojewod膮 ruskim. W 1531 roku wyruszy艂 na czele 6 tys. wojska ku Mo艂dawii (Wo艂oszczyzny), sk膮d nadchodzi艂y gro藕by pod adresem Polski od hospodara Petry艂y. Dysponowa艂 on czterokrotnie liczniejszymi oddzia艂ami oraz dwukrotnie wi臋ksz膮 liczb膮 artylerii i odgra偶a艂 si臋, 偶e zap臋dzi Polak贸w batogami jak byd艂o do Mo艂dawii. Pierwsze starcie nast膮pi艂o pod zamkiem Gwo藕dziec, gdzie spore si艂y Wo艂och贸w zosta艂y zmiecione przez wojsko Tarnowskiego. Walna bitwa rozegra艂a si臋 jednak pod Obertynem. Tutaj 18 tys. wojsko hospodara zosta艂o ca艂kowicie rozbite w ci膮gu zaledwie pi臋ciu godzin. W wielkiej chwale powr贸ci艂 hetman do Krakowa, gdzie wita艂o go ca艂e miasto, a w szczeg贸lny spos贸b kr贸l. Tarnowski skromnie odpowiedzia艂, i偶 to Bogu nale偶y dzi臋kowa膰 nie jemu i napomnia艂 kr贸la 偶eby drugi raz nie kusi艂 losu wystawiaj膮c do walki tak skromne si艂y. Dopomina艂 si臋 te偶 o wynagrodzenie zas艂ug swojego rycerstwa. Hetman generalnie nie dba艂 o pieni膮dze i got贸wki nigdy nie mia艂 zbyt du偶o. Nagrod膮, kt贸r膮 otrzyma艂 od sejmu podzieli艂 si臋 z ubogimi 偶o艂nierzami. Jedyne na co liczy艂 to pewne nadania kr贸lewskie, szczeg贸lnie zale偶a艂o mu np. na kasztelani krakowskiej. Zawsze te偶 chcia艂 by膰 blisko dworu kr贸lewskiego, w centrum wielkiej polityki. Doprowadza艂o to do spor贸w z dwoma kr贸lami Zygmuntami i kr贸low膮 Bon膮. Jednak偶e w 1537 r. podczas rokoszu pod Lwowem (tzw. wojna kokosza), mimo i偶 by艂 wtedy w opozycji do dworu potrafi艂 stan膮膰 w obronie kr贸la i zapobiec bardzo niebezpiecznej dla kraju anarchii.
Po zwyci臋stwie oberty艅skim Jan Tarnowski wyruszy艂 doko艅czy膰 kwesti臋 mo艂dawsk膮 i odebra膰 zaj臋te zamki, przede wszystkim Chocim. N臋ka艂 Wo艂och贸w tak d艂ugo, a偶 w ko艅cu hospodar na kolanach z艂o偶y艂 mu ho艂d. W 1534 r. obj膮艂 dow贸dztwo polsko-litewskiej wyprawy na Moskw臋. Posiadaj膮c tylko 6500 wojska Tarnowski zmieni艂 istniej膮ce plany hetmana litewskiego Radziwi艂艂a i zamiast na Smole艅sk, ruszy艂 na wa偶ne twierdze Homel oraz Starodub, kt贸re dzi臋ki umiej臋tnym obl臋偶eniom, przy pionierskim zastosowaniu podkop贸w, szybko zdoby艂. Dosz艂o jednak wtedy do pewnej skazy na jego 偶yciorysie, gdy w艣ciek艂y na za偶art膮 obron臋 Staroduba kaza艂 艣ci膮膰 wszystkich 1400 jego obro艅c贸w i mieszka艅c贸w wzi臋tych do niewoli. Potem zapu艣ci艂 si臋 jeszcze 100 km na wsch贸d, do Radohoszczy odzyskuj膮c w ten spos贸b dla Polski prawie ca艂膮 Siewierszczyzn臋. Nast臋pnie, niepokoje na po艂udniowo-wschodniej granicy kraju skierowa艂y go jeszcze dwukrotnie w tamtym kierunku. Nie dosz艂o jednak do star膰, bo Mo艂dawianie i Tatarzy natychmiast wycofywali si臋, gdy tylko dochodzi艂y sygna艂y o nadci膮gaj膮cym wojsku Tarnowskiego. Ten ogranicza艂 si臋 wi臋c tylko do zabezpieczenia kres贸w i odbudowania nadgranicznych twierdz.
Wg XVI-wiecznych relacji Jan Tarnowski w jednych sytuacjach by艂 cz艂owiekiem niezwykle surowym, w innych niemal偶e anio艂em. Jak pisa艂 jego krewny, marsza艂ek koronny Jan Mielecki, gdy patrzy艂 na niego w wojsku lub na s膮dach hetma艅skich sam dr偶a艂 przez tym tyranem, natomiast gdy przychodzi艂 do niego prywatnie do pokoju, nie by艂o nad hetmanem milszego cz艂owieka. W 1542 r. Tarnowski wyjecha艂 na leczenie do W艂och. Kr贸l Ferdynand Habsburg zaproponowa艂 mu tam dow贸dztwo na wojskami Rzeszy w 艣wi臋tej wojnie przeciw Turcji. Hetman odm贸wi艂 nie chc膮c dzia艂a膰 wbrew woli polskiego kr贸la i nie ufaj膮c do ko艅ca Niemcom. Taka propozycja 艣wiadczy艂a jednak o wielkiej s艂awie hetmana, kt贸ry jak pisa艂 kanonik S. Orzechowski "sztuk臋 wojenn膮 z nauk膮 tak z艂膮czy艂, i偶 si臋 wahasz w kt贸rym kierunku bardziej celuje". Pod koniec 偶ycia zd膮偶y艂 jeszcze napisa膰 traktat o sztuce wojennej, kt贸ry przez wiele nast臋pnych lat by艂 podstawowym podr臋cznikiem wojskowo艣ci, nie tylko w Polsce.

Zdj臋cie lidar Tarnowa
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego terenu zamkowego w Tarnowie. A - zamek g贸rny, B - podzamcze, C- szaniec p艂d.-wschodni, D - szaniec p艂d.-zachodni, E - arsena艂, F - basteja p艂n.-wschodnia, G - hipotetyczne miejsce po niezachowanej bastei p贸艂nocnej, H - basteja na zwierzy艅cu, I - wie偶a zachodnia, J - winnica, K - zwierzyniec



Legendy i podania

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zamek jest jakoby po艂膮czony podziemnym tunelem z dawnym ko艣cio艂em oo. Bernardyn贸w, wybudowanym w 1468 r., a mieszcz膮cym si臋 dzisiaj w zmienionej formie przy ul. Bernardy艅skiej. Zapiski z roku 1824 m贸wi膮, i偶 odkryto wej艣cie do loch贸w podczas przebudowy klasztoru, kt贸re zosta艂o nast臋pnie zamurowane. Wielu pr贸bowa艂o p贸藕niej odnale藕膰 te podziemia, ale bez rezultatu. Rozebrano nawet XIX-wieczne mury, ale natrafiono jedynie na sklepiony kana艂 odp艂ywowy. R贸wnie偶 pracuj膮cy przy ruinach archeolodzy nie odkryli tunelu. Mimo to w mie艣cie m贸wi艂o si臋 o ludziach, kt贸rzy je znale藕li. Pono膰 by艂 w艣r贸d nawet dziennikarz, kt贸ry wpu艣ci艂 do tunelu kaczk臋, a ta wysz艂a ko艂o klasztoru. Wydaje si臋, i偶 legenda o podziemiach powsta艂a dopiero na pocz膮tku XIX wieku, poniewa偶 wcze艣niej 偶aden historyk ani 偶adna kronika o nich nie wspomina艂a. Jak to zwykle bywa, ukryto w nich jakoby wielki skarb.

Skarbu dotyczy te偶 inna legenda. Przed wiekami w zamku mieszka艂 m艂ody Spytko, jedyny syn pana na Tarnowie. Gdy pewnego dnia Tarn贸w najechali Tatarzy, ludno艣膰 schroni艂a si臋 w warowni, ale ca艂y ich dobytek zosta艂 zniszczony wraz z miastem i okolicznymi wsiami. Spytko w przeciwie艅stwie do ojca posiada艂 miodowe serce. Nie m贸g艂 patrze膰 na cierpienie ludu i pragn膮艂 mu ul偶y膰. Wiedzia艂 o skarbach trzymanych przez ojca w podziemiach zamku, ale nie mia艂 do nich dost臋pu. Zacz膮艂 wi臋c 艂ka膰 z bezsilno艣ci, a偶 w pewnej chwili zobaczy艂 zbli偶aj膮cego si臋 czarnego je藕d藕ca. By艂 to diabe艂, kt贸ry przyby艂 z propozycj膮. Obieca艂 pomoc w odbudowie spalonego miasta i wsi, ale po up艂ywie roku mia艂 prawo zaw艂adn膮膰 dusz膮 Spytka i zabra膰 go do piek艂a. Spytko podpisa艂 cyrograf g臋sim pi贸rem umaczanym we krwi z w艂asnego palca. Teraz diabe艂 wypu艣ci艂 z g臋by czarny p艂omie艅, kt贸ry w jednej chwili wypali艂 tunel spod miasta pod G贸r臋 艢wi臋tego Marcina, do podziemnego skarbca. Spytko zabra艂 cz臋艣膰 ojcowskiego maj膮tku i rozda艂 biednej ludno艣ci. R贸wnocze艣nie do Tarnowa przybyli na czarno odziani rzemie艣lnicy i zacz臋li wycina膰 podmiejskie lasy oraz budowa膰 nowe domy w mie艣cie na wsiach, na rynku za艣 czarni kupcy oferowali ludziom tani膮 偶ywno艣膰 i narz臋dzia. Rok min膮艂 szybko i Spytko id膮cy po now膮 porcj臋 z艂ota na potrzeby miasta, niczego si臋 nie spodziewaj膮c, zosta艂 nagle otoczony przez czarny ogie艅. Co艣 zacz臋艂o go 艣ci膮ga膰 w d贸艂 a偶 wyl膮dowa艂 w czy艣膰cu. Diabelskie moce ci膮gn臋艂y go jednak dalej, ogie艅 piek艂 coraz bardziej, ale cia艂o Spytka zaklinowa艂o si臋 mi臋dzy czy艣膰cem a piek艂em. Nie pomog艂y wysi艂ki diab艂贸w, dobro膰 Spytka nie pozwala艂a zej艣cie do piek艂a, a偶 sam Lucyfer musia艂 u偶y膰 swej mocy. Pcha艂 Spytka do piek艂a ta mocno 偶e wysadzi艂 powierzchni臋 ziemi pod Tarnowem. Ca艂e miasto le偶膮ce dot膮d w dolinie, znalaz艂o si臋 nagle na wzg贸rzu. Nie wytrzyma艂o tego jednak dobre serce Spytka i p臋k艂o. Trysn膮艂 z niego jasny p艂omie艅 mi艂osiernej mi艂o艣ci, od kt贸rego Lucyfer i wszystkie diab艂y zapad艂y si臋 w najg艂臋bsze pok艂ady piek艂a. Spytko za艣 pozosta艂 w czy艣膰cu i b臋dzie tam do ko艅ca 艣wiata a偶 odpokutuje pakt z diab艂em, potem za swe dobre uczynki znajdzie si臋 w niebie. 艁zy nieszcz臋艣liwego Spytka utworzy艂y potok W膮tok, p艂yn膮cy do dzi艣 mi臋dzy miastem a zamkiem.


Fotografia zamku z 1922
Wzg贸rze zamkowe w Tarnowie - fotografia H. Podd臋bskiego po 1922 roku.


Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorRuiny zamku Tarnowskich - ul. Wypoczynkowa 54, Tarn贸w

CZAS
punktor Z centrum miasta idzie si臋 ok. 35 minut, z przystanku MPK 10 minut. Ogl膮dni臋cie ruin zajmuje ok. 35 minut.

WST臉P
punktor Wolny.

Po艂o偶enie i dojazd


Wschodnia cz臋艣膰 woj. ma艂opolskiego. 78 km na wsch贸d od Krakowa, 78 km na zach贸d od Rzeszowa. Zobacz na mapie.
Ruiny wida膰 po prawej stronie obwodnicy tarnowskiej jad膮c z Krakowa do Rzeszowa. Samochodem mo偶na 艂atwo dojecha膰 od strony wsi Tarnowiec, trzeba wi臋c zjecha膰 do Tarnowa i dosta膰 si臋 na drog臋 biegn膮c膮 w kierunku po艂udniowym, ponad obwodnic膮. W Tarnowcu skr臋camy w lewo. Biegnie tam r贸wnolegle do g艂贸wnej szosy droga, kt贸ra prowadzi bezpo艣rednio na G贸r臋 艢wi臋tego Marcina. Z Tarnowa do zamku mo偶na dojecha膰 autobusem miejskim - zobacz szczeg贸艂y dojazdu nades艂ane przez Macieja z Tarnowa

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N49.9892046517掳, E20.9973811318掳
format DM (stopnie, minuty):   49掳 59.352279102'N, 20掳 59.842867908'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   49掳 59' 21.14''N, 20掳 59' 50.57''E 



Bibliografia



punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Marsza艂ek Juliusz - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach
punktor Moskal Krzysztof - "Zamki w dziejach Polski i S艂owacji mi臋dzy Wis艂膮 a Hornadem" tom 1 i 2
punktor Szope Maciej - Grodziska i zamczyska wojew贸dztwa tarnowskiego
punktor Praca zbiorowa - Przemiany architektury rezydencjonalnej w XV-XVIII wieku na terenie dawnego wojew贸dztwa sandomierskiego
punktor Moskal Krzysztof - In Castro nostro Tarnoviensi. Zamek tarnowski jako rezydencja, warownia i centrum administracyjno-gospodarcze d贸br tarnowskich


Galeria zdj臋膰


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Tarn贸w - Widok od zachodu z drogi z Tarnowca Tarn贸w - Zamek wysoki Tarn贸w - Mury zamku wysokiego Tarn贸w - Zamek wysoki i miasto w dole Tarn贸w - Na zamku wysokim Tarn贸w - Mury na zamku wysokim i miasto w tle Tarn贸w - Fundamenty najstarszej baszty na zamku wysokim Tarn贸w - Na zamku wysokim Tarn贸w - Wschodnie zbocze zamku wysokiego Tarn贸w - Po lewej zamek wysoki i fundamenty baszty p艂d.-wsch. (poni偶ej), po prawej arsena艂 Tarn贸w - Widok na zamek wysoki od wschodu Tarn贸w - Resztki  baszty w naro偶niku  p艂d.-wsch. Tarn贸w - Arsena艂 widziany z zamku wysokiego Tarn贸w - Mury zamku wysokiego  i arsena艂 od p贸艂nocy Tarn贸w - Arsena艂 Tarn贸w - Wn臋trze arsena艂u Tarn贸w - Wn臋trze arsena艂u Tarn贸w - Wn臋trze arsena艂u Tarn贸w - Widok na podzamcze z zamku wysokiego
Zdj臋cia wykonane: wiosn膮 2002 i latem 2003


Filmy wideo


Ruiny zamku na g贸rze 艢w. Marcina w Tarnowie z drona



Noclegi


punktor Tarn贸w - Zajazd "Pod D臋bem", ul. H. Marusarz 9B, tel. (014) 626 96 20 )
punktor Tarn贸w - Hotel Ochrony Zdrowia, ul. Lwowska 178, tel. (014) 626 98 55
punktor Tarn贸w - OHP Gospod. pomocnicze CKIW, ul. Mo艣cickiego 27, tel. (014) 627 38 79
punktor Tarn贸w - Camping Pod Jab艂oniami, ul. Pi艂sudskiego 28A, tel. (014) 621 51 24 (domki i pole camp.)
punktor Tuch贸w - Pole Namiotowe - w艂. Jan Gut, Buchcice 42, 33-170 Tuch贸w tel. (014) 652 52 59

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Re: zdj臋cia       Autor:  Anonim      Data:  2023-01-16 23:18:42
    Mog艂by艣 opisa膰 jak tam wej艣膰?
  • Re: Re: zdj臋cia       Autor:  Anonim      Data:  2023-01-16 23:08:52
    Mog艂by艣 opisa膰 jak tam wej艣膰?
  • Re: Re: odbudowa zamku       Autor:  艁ukasz z Tarnowa      Data:  2014-02-17 15:59:52
    Nikt nigdy nie odbuduje zamku w Tarnowie.Nale偶y przeprowadzi膰 prace konserwatorskie na ruinach, ratowa膰 kiedy jest jeszcze co do ratowania, "wyci膮gn膮膰" z ziemi co nie zosta艂o odkopane podczas prac archeologicznych m.im. arsena艂 z zewn膮trz (jest zakopany z ka偶dej strony), mur biegn膮cy od arsena艂u do bastei p贸艂nocno-wschodnie­j (du偶y mur, widoczny tylko w bardzo ma艂ym fragmencie - reszta jest pod ziemi膮).





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2024 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.