pusteTelefon kontaktowy
Tarnowskie Centrum Informacji
tel. (014) 688 90 90



Ikonka - zamek

TARN脫W
馃彴 艢redniowieczny zamek rycerski, p贸藕niej rozbudowany 馃彴

Przej艣cie do zdj臋膰
Zdj臋ciapuste

Frontowe zdj臋cie zamku Tarn贸w

Ocena


Mo偶esz oceni膰:
Tarn贸w / ma艂opolskie - 艢redniowieczny zamek rycerski, p贸藕niej rozbudowany

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
4.5 stars 艢rednia ocena: 4.3 na 5. G艂os贸w: 136
            
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
4 stars 艢rednia ocena: 4.2 na 5. G艂os贸w: 113
            
 


Opis


Ozdobna pierwsza litera tarnowski zamek le偶y na G贸rze 艣w. Marcina (384 m npm) oddalonej ponad 2 km od centrum miasta, w pobli偶u Tarnowca. Z tego powodu w starszych publikacjach ruiny umiejscawiane s膮 w tej w艂a艣nie wsi. Z pot臋偶nego niegdy艣 gniazda rodowego Tarnowskich pozosta艂o dzi艣 niewiele: kamienne zarysy zamku wysokiego, w sporej cz臋艣ci zrekonstruowane oraz ceglana budowla obronna zwana arsena艂em. A warto wiedzie膰, ze w 艣redniowieczu by艂 to jeden z najwi臋kszych zamk贸w w kraju (2000 m2) i jako jeden z nielicznych 艣wieckich obiekt贸w posiada艂 w艂asn膮 kaplic臋. Og贸艂em by艂y tu 44 izby w tym piekarnia, browar, s艂odownia, chmielnik, lodownia, winnica, zwierzyniec, 艂a藕nia, 3 kuchnie, 3 stajnie. Najwi臋ksze komnaty nosi艂y nazwy: fladron, sala sto艂owa, grodecka, z艂ocista, komnata z kamiennymi obrazami.
S艂ynni go艣cie
Okres 艣wietno艣ci zamku przypada oczywi艣cie na lata w艂adania nim hetmana Jana Tarnowskiego. 艢redniowieczna warownia przebudowana zosta艂a wtedy we wspania艂膮 rezydencj臋 renesansow膮, s艂ynn膮 na ca艂y kraj. Jako znany mecenas kultury i sztuki hetman go艣ci艂 tu najwa偶niejszych przedstawicieli polskiego renesansu, m. in. Miko艂aja Reya, Jana Kochanowskiego, 艁ukasza G贸rnickiego, Klemensa Janickiego, Stanis艂awa Orzechowskiego, Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Jakuba Przy艂uskiego, Jan Herburta, Piotra Rojzjusza Hiszpana. Wielu nich dedykowa艂o mu swoje dzie艂a.

Teren zamkowy podzielony jest wykut膮 w skale fos膮 na dwie cz臋艣ci. Zamek niski zajmuje zachodni膮 cze艣膰 wzg贸rza a wysoki wschodni膮. By艂y one po艂膮czone zwodzonym mostem. Na zamku wysokim znajdowa艂y si臋 dwie baszty. Najwy偶sza sta艂a w cz臋艣ci zachodniej i mia艂a 10 m 艣rednicy. By艂a to najstarsza cz臋艣膰 warowni. Dzi艣 niestety zosta艂y po niej fundamenty w ziemi z p艂ytkim otworem, przypominaj膮cym studni臋. Druga baszta w naro偶niku p艂d.-wsch. r贸wnie偶 zachowana jest szcz膮tkowo i wida膰 j膮 przy zej艣ciu do arsena艂u. By艂a ona ni偶sza, ale masywniejsza od poprzedniej. Poza tym sta艂y tu pi臋trowe budynki otaczaj膮ce dziedziniec ze studni膮 g艂臋bok膮 na 18 m. W cz臋艣ci p艂d.-wsch. znajdowa艂a si臋 kaplica p.w. Nawiedzenia NMP.
Zamek niski o mocno wyd艂u偶onym kszta艂cie (65 x 13 m) mia艂 charakter gospodarczy. Przy po艂udniowym murze sta艂 ci膮g budynk贸w najpierw drewnianych p贸藕niej murowanych. Zachodnie skrzyd艂o zajmowa艂a wie偶a mieszkalno-obronna o grubo艣ci mur贸w dochodz膮cej do 2 m, natomiast wschodnie warowne budynki bramne. Wjazd do warowni prowadzi艂 bowiem najpierw przez wie偶臋 bramn膮 zamku niskiego, a dalej mostem zwodzonym do zamku wysokiego. Obecnie nie ma tu 偶adnego fragmentu muru na powierzchni.
Ca艂e za艂o偶enie by艂o mocno obwarowane, co wida膰 ju偶 po wielko艣ci fosy. Zamek niski otacza艂 mur obwodowy o grubo艣ci 1,5 m, natomiast wysoki 2,3 m. Rozbudowa w XVI wieku przynios艂a dalsze ufortyfikowanie. Zamek wysoki zyska艂 drug膮 lini臋 muru obwodowego o grubo艣ci 4 m z bastejami (widoczne s膮 resztki p艂d.-wsch.) i arsena艂em i fortyfikacje ziemne cz臋艣ciowo ju偶 zniwelowane. Arsena艂 by艂 budowl膮 na planie prostok膮ta przeznaczon膮 do ostrza艂u r臋cznego z dwoma kondygnacjami naziemnymi i jedn膮 podziemn膮. W sumie posiada 18 otwor贸w strzelniczych. Do dzisiaj zachowa艂o si臋 tam w膮skie zej艣cie do kazamaty. Prawdopodobnie s艂u偶y艂a ona do przechowywania prochu i broni dla 200 os贸b. Ma powierzchni臋 9 m2, sklepienie kolebkowe i jedno okienko strzelnicze.
Miejsce to z pewno艣ci膮 nie powinno zosta膰 pomini臋te przez turyst贸w. Ruiny s膮 interesuj膮ce, a widok na miasto pi臋kny.


Wykopaliska
Prace archeologiczne na G贸rze 艣w. Marcina przynios艂y bardzo wiele znalezisk ze wszystkich faz funkcjonowania zamku. Fragment贸w ceramiki odkryto a偶 100 000, sporo by艂o te偶 kafli, w tym renesansowe z warsztatu Bartosza z Kazimierza, budowniczego piec贸w na Wawelu. Najbardziej interesuj膮ca okaza艂a si臋 skrytka w 艣cianie przy schodach do kazamaty w arsenale. Znajdowa艂o si臋 tam 1000 miedzianych i srebrnych monet polskich, litewskich, szwedzkich, szkockich, Ksi臋stwa Cieszy艅skiego i innych z czas贸w od XV do XVII wieku. Poza tym odnaleziono przedmioty metalowe jak groty be艂t贸w i kuszy, ostrogi, 艣wieczniki, k艂贸dki, skoble, okucia oraz wyroby ozdobne z ko艣ci, paciorki, koraliki, guziki, ko艣ci do gry itp. Jeden z kamiennych detali architektonicznych by艂 z艂ocony.
Ciekawym odkryciem by艂y 3 zniszczone groby szkieletowe pod baszt膮 zachodni膮 na zamku wysokim. Zniszczeniu uleg艂y podczas budowy baszty, a wi臋c s膮 starsze od zamku. Mo偶e to 艣wiadczy膰, i偶 G贸ra 艣w. Marcina by艂a zamieszkana ju偶 we wczesnym 艣redniowieczu, cho膰 na istnienie grodu nie ma dowod贸w. By膰 mo偶e od XI wieku sta艂 tu pierwotny ko艣ci贸艂 benedykty艅ski pw. 艣w. Marcina.



Plan


Plan zamku tarnow
Plan zamku wg. E. Dworaczy艅skiego i J. Oko艅skiego + w艂asne podpisy
1 - zamek niski, 2 zamek wysoki
a - budynki gospodarcze, b - wie偶a mieszkalno - obronna , c - szaniec, d - wjazd do zamku, e - most zwodzony prowadz膮cy do zamku wysokiego, f - najstarsza baszta, g - kaplica, h - druga baszta, i - basteja, j - arsena艂
Leksykon Zamk贸w w Polsce, L. Kajzer, S. Ko艂odziejski, J. Salm, Arkady 2002

Rekonstrukcja

Powr贸t na g贸r臋 strony


Rekonstrukcja lub stary widok zamku tarnow
Rekonstrukcja zamku z XVI w. wg. J. Salma. Widok od strony miasta, od p贸艂nocnego wschodu
殴r贸d艂o: Leksykon Zamk贸w w Polsce, L. Kajzer, S. Ko艂odziejski, J. Salm, Arkady 2002


Rekonstrukcja lub stary widok zamku tarnow
Widok od wschodu. Rekonstrukcja zamku z wg. G. Le艅czyka. B艂臋dna, poniewa偶 brakuje drugiej wie偶y.
殴r贸d艂o: Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Juliusz Marsza艂ek, Warszawa 1993

Historia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Ozdobna pierwsza litera zamek wzniesiono w I po艂. XIV wieku z inicjatywy Spicymira z Melsztyna herbu Leliwa, wojewody, a p贸藕niej kasztelana krakowskiego. Zamek zajmowa艂 wtedy najwy偶sz膮 cz臋艣膰 wzg贸rza, budynki by艂y dwukondygnacyjne, a od strony zachodniej sta艂a baszta.
Kr贸l W臋gier na zamku
W 1528 r. hetman Jan Tarnowski go艣ci艂 w zamku kr贸la W臋gier Jana Zapoly臋. Musia艂 on uciec z kraju po kl臋sce w bitwie pod Szina. Przez p贸艂 roku zamek tarnowski wraz z dochodami z miasta oddany by艂 do jego dyspozycji. Kr贸l spotyka艂 si臋 tu z polskimi mo偶now艂adcami i szuka艂 pomocy dla swojej walki z Habsburgami. Zapolya odwdzi臋czy艂 si臋 p贸藕niej hetmanowi w Wielkim Waradynie, gdzie podejmowa艂 ca艂y jego orszak z艂o偶ony ze 150 ludzi. Na pro艣b臋 Polaka uwolni艂 wi臋zionego polskiego magnata Hieronima 艁askiego, na kt贸rego wydano ju偶 wyrok 艣mierci. Wizyta trwa艂a a偶 2 tygodnie, w tym czasie g艂贸wnie jedzono i pito. Jak p贸藕niej obliczono opr贸偶niono 106 beczek wina!
W cz臋艣ci p艂d.-wsch. znajdowa艂a si臋 kaplica pod wezwaniem Nawiedzenia NMP oraz wykuta w skale studnia.
punktorlata 1329-1342 - budowa zamku przez Spycimira. Ju偶 wtedy zamek podzielony byl na dwie cz臋艣ci, dzi臋ki wykuciu w skale g艂臋bokiego rowu, kt贸ry przedzieli艂 wzg贸rze. Zamek wysoki posiada艂 wysok膮 wie偶臋 - sto艂p od strony zachodniej, pi臋trowe budynki mieszkalne otaczaj膮ce dziedziniec, studni臋 na dziedzi艅cu i kaplic臋 w naro偶niku p艂d.-wsch. Ca艂o艣膰 otacza艂 mur obwodowy o grubo艣ci ponad 2m. Zamek niski czyli przedzamcze pe艂ni艂o funkcje gospodarcze i posiada艂o drewniane budynki oraz murowan膮 wie偶臋 mieszkaln膮 od zachodu
punktor1331 r. - biskup krakowski Jan Grot erygowa艂 kaplic臋 zamkow膮
punktor1342 r. - na zamku wystawiony zosta艂 pierwszy znany dokument, w kt贸rym Spicymir nada艂 las Keyserwald niejakiemu Miko艂ajowi
punktor1362 r. - biskup Bodzanta uposa偶y艂 o艂tarz 艣w. Krzy偶a znajduj膮cy si臋 zamku tarnowskim dziesi臋cinami z kilku swoich wsi
punktor1441 r. - zamek najechali i zdobyli W臋grzy walcz膮cy z Jagiellonami o tron. Zniszczony nie nadawa艂 si臋 ju偶 do zamieszkania. By艂 to koniec pierwszego okresu w dziejach warowni
punktorpo艂. XV w. - zamek zosta艂 szybko odbudowany przez Jana Amora Tarnowskiego, kasztelana krakowskiego. Wszystkie elementy drewniane zosta艂y ju偶 zast膮pione murowanymi. Dotyczy to przede wszystkim zamku niskiego, na kt贸rym sta艂y wcze艣niej drewniane budynki gospodarcze. Nowe budynki nadal sta艂y dostawione do muru po艂udniowego. Na zamku wysokim w naro偶niku p艂d.-wsch. powsta艂a druga ni偶sza baszta. Wjazd wzmocniono kwadratow膮 wie偶膮 bramn膮. Od po艂udnia wykopano fos臋, by膰 mo偶e nawodnion膮. Mury z tego okresu s膮 ceglano-kamienne i cechuje je ma艂a staranno艣膰 wykonania.


Wojna o Tarn贸w
Tak nazwano godne po偶a艂owania wypadki z roku 1570, kt贸re doprowadzi艂y do upadku zamku. Po 艣mierci hetmana i jego syna Jana Krzysztofa wygas艂a tzw. m艂odsza linia rodu Tarnowskich. Maj膮tek przeszed艂 na Zofi臋 z Tarnowskich Ostrogsk膮, c贸rk臋 hetmana i 偶on臋 litewskiego ksi臋cia Konstantego Wasyla Ostrogskiego. Do spadku zg艂osi艂a jednak pretensje druga linia Tarnowskich, twierdz膮c wbrew prawu, 偶e kobiety s膮 wy艂膮czone z dziedziczenia d贸br nieruchomych. Stanis艂aw Tarnowski, kasztelan czechowski pr贸bowa艂 odkupi膰 gniazdo rodowe, ale w ko艅cu uleg艂 podszeptom osobistych wrog贸w ks. Ostrogskiego - Olbrachta 艁askiego oraz braci Zborowskich i postanowi艂 si艂膮 doj艣膰 swych praw. 艁aski przekaza艂 mu zaci膮gni臋te przez siebie wojsko, a Andrzej Zborowski obj膮艂 nad nim dow贸dztwo. Tysi膮c-osobowy oddzia艂 szybko zdoby艂 miasto i zamek, poniewa偶 si艂y Ostrogskiego dopiero nadci膮ga艂y z Wo艂ynia. Naje藕d藕cy spalili wszystko co sta艂o im na drodze do zamku, a dow贸dc臋 obrony Jana Kozaneckiego oddali w jasyr Turkom na poczet zaleg艂ego 偶o艂du. Gdy nadesz艂y posi艂ki, oburzony takim barbarzy艅stwem ksi膮偶臋 chcia艂 dopa艣膰 napastnik贸w, cho膰by mia艂 zr贸wna膰 zamek z ziemi膮, jednak odwiedli go od tego komisarz kr贸lewski Sempelborski i przyjaciel, kasztelan zawichojski Miko艂aj Lig臋za, kt贸ry ju偶 wcze艣niej zaj膮艂 zbrojnie miasto Tarn贸w. Wyrok kr贸lewski zgodnie z oczekiwaniami by艂 korzystny dla Ostrogskiego i wkr贸tce neutralne oddzia艂y kr贸la przej臋艂y ogo艂ocony z cennych przedmiot贸w zamek.
Ca艂e to zaj艣cie sta艂o si臋 bardzo g艂o艣ne w kraju. Mimo, 偶e szlachta sk艂ania艂a si臋 raczej na stron臋 Tarnowskich, bo Ostrogski jako prawos艂awny magnat litewski nie by艂 popularny w Koronie, to Stanis艂aw Tarnowski szybko zacz膮艂 偶a艂owa膰, i偶 wda艂 si臋 w t臋 awantur臋. Pozna艂 si臋 te偶 na swoich "przyjacio艂ach" Zborowskich i 艁askim, nie chc膮c p贸藕niej mie膰 z nimi nic wsp贸lnego. Honorowo wzi膮艂 ca艂膮 win臋 na siebie i bez zw艂oki zap艂aci艂 ogromne odszkodowanie w wysoko艣ci 100 000 z艂, co doprowadzi艂o go do krytycznej sytuacji materialnej i sporego zad艂u偶enia.

punktor1514 r. - pierwsze zbrojne zagarni臋cie zamku podczas rodzinnych spor贸w spadkowych. Jan Amor Tarnowski zwany Krakowczykiem, p贸藕niejszy hetman wielki koronny, nie czekaj膮c na rozstrzygni臋cie s膮dowe zaj膮艂 Tarn贸w i Szczebrzeszyn - dobra po zmar艂ym bezdzietnie przyrodnim bracie Janie Tarnowskim, wojewodzie sandomierskim. Na mocy wyroku s膮dowego musia艂 potem odda膰 Szczebrzeszyn swoim siostrom
punktorI po艂. XVI w. - renesansowa przebudowa i rozbudowa zamku przez Jana Tarnowskiego. Przemianie uleg艂y wn臋trza i otoczenie warowni. Od wschodu powsta艂a linia mur贸w o grubo艣ci 4 m z nowoczesnymi fortyfikacjami w postaci bastei i pot臋偶nego czworobocznego urz膮dzenia obronnego zwanego arsena艂em. Na zamku niskim wzmocniono mury od wschodu, a do budynku bramnego dostawiono ceglane przypory. Usypano te偶 nowe solidniejsze wa艂y a naro偶nika p艂d. - zach. broni艂 dodatkowo szaniec z艂o偶ony z potr贸jnej linii wa艂贸w. Zaawansowane fortyfikacje ziemne otacza艂y zreszt膮 ca艂y zamek
punktor1524 r. - zamek zosta艂 zastawiony braciom Krzysztofowi i Miko艂ajowi Szyd艂owieckim. Jan Tarnowski potrzebowa艂 pieni臋dzy przed spodziewanym atakiem Turk贸w
punktor1537 r. - w drodze na Ru艣 w zamku zatrzyma艂 si臋 kr贸l Zygmunt Stary i kr贸lowa Bona
punktor1561 r. - po 艣mierci hetmana Tarnowskiego, zamek odziedziczy艂 jego syn Jan Krzysztof, a nast臋pnie c贸rka hetmana Zofia Ostrogska, kt贸ra przekaza艂a go swemu m臋偶owi Konstantemu Ostrogskiemu, wojewodzie kijowskiemu
punktor1570 r. - spory spadkowe po 艣mierci Jana Krzysztofa doprowadzi艂y pot臋偶ny zamek do upadku. Zosta艂 najechany i zdewastowany przez wojska innej linii Tarnowskich. Konstanty Ostrogski nie interesowa艂 si臋 nim zbytnio i nie traktowa艂 jako swej rezydencji, powierzaj膮c go zarz膮dcom swych d贸br. Oto co zasta艂 po odzyskaniu warowni z r膮k naje藕d藕c贸w: "Taki bar艂贸g 偶eby si臋 by艂y mog艂y w臋偶e l臋gn膮膰. Drzwi ani zamk贸w 偶adnych nie by艂o ca艂ych [...], zabrano zbroje, rynsztunki wojenne i konne, siod艂a blachowe, miecze, sk贸ry 艂osie, dzia艂a, hakownice rusznice, halabardy, oszczepy, pancerze, puklerze [...] drzwi, zamki, almaryje, skrzynie poodbijawszy, po艂upiwszy, wybrali, wy艂upili i zamek wszystek wypl膮drowali". Ca艂kowicie zniszczono te偶 s艂ynn膮 bibliotek臋 hetma艅sk膮
punktor1608 r. - w艂a艣cicielem Tarnowa zosta艂 Janusz Ostrogski
punktor1620 r. - po 艣mierci Janusza Ostrogskiego zamek by艂 w艂asno艣ci膮 kolejno: Zas艂awskich, Lubomirskich, Zamoyskich, Radziwi艂艂贸w, Koniecpolskich, Walewskich i na d艂u偶ej Sanguszk贸w
punktor1655 r. - podczas "potopu" Szwedzi w og贸le nie zainteresowali si臋 zamkiem 艂upi膮c miasto i klasztor bernardyn贸w. 艢wiadczy艂o to o skali jego zniszczenia
Zamek - muzeum
Mimo inwestycji poczynionych w zamek, nie by艂a to lubiana rezydencja hetmana Jana Tarnowskiego. Z jakich艣 powod贸w o wiele bardziej wola艂 on przebywa膰 w Wiewi贸rce i Osieku. Napisa艂 o tym Franciszek Herzig w swym r臋kopisie: "Zamek w bro艅 wszelk膮 suto by艂 uprezidowany i liczn膮 przy tym mia艂 za艂og臋. Hetman jednak nierad tu przebywa艂, rezydencja ta raczej podobna by艂a do muzeum. Znajdowa艂a si臋 tu pe艂na zbrojownia, zabytki po przodkach, biblioteka g艂o艣nej s艂awy [...] Mie艣ci艂 si臋 tu pod opiek膮 stra偶y i skarbiec, k臋dy si臋 rodzinne skarby przechowywa艂y".
Hetman nie zadba艂 wi臋c o przysz艂o艣膰 gniazda rodowego, cho膰 zdawa艂 sobie spraw臋 z chorowito艣ci syna i musia艂 wiedzie膰, 偶e maj膮tek przejdzie wkr贸tce na c贸rk臋, a wraz z jej 艣lubem na obcy r贸d. By膰 mo偶e nie chcia艂 wydziedziczy膰 ukochanej Zofii, albo nie przepada艂 za swoimi krewnymi i nie chcia艂 przekaza膰 im swojego maj膮tku.

punktorlata 1657-75 - pr贸by odbudowy zamku. Nakryto go nowym dachem i wykonano pewne prace remontowe. Siedzib膮 zarz膮dcy d贸br tarnowskim sta艂 si臋 ju偶 okresowo dw贸r w Gumniskach
punktor1723 r. - nast膮pi艂o ostateczne przeniesienie zarz膮dcy z niszczej膮cego zamku do Gumnisk
punktor1747 r. - ks. Janusz Aleksander Sanguszko pozwolili siostrom bernardynkom pobra膰 budulec z ruin zamku pod budow臋 klasztoru i ko艣cio艂a
punktor1777 r. - Sanguszkowie nakazali dalsz膮 rozbi贸rk臋 zamku. Wkr贸tce potem Adam Gorczy艅ski napisa艂: Stary Leliwit贸w zamek, kt贸ry przez wiele wiek贸w patrza艂 na swoje miasto roz艂o偶ony w dolinie, ju偶 ten wspania艂y warowny, szacowny dom Tarnowskiego (...) straci艂 swoj膮 okaza艂o艣膰, swoje baszty, wie偶e i sklepienie (...) stercza艂 ju偶 tylko u艂omkiem 艣ciany, na kt贸rej czerni艂y si臋 okna rozdarte w szerokie bramy, z kt贸rych sypa艂 si臋 gruz i rumowisko"
punktor1848 r. - teren zamku zosta艂 mocno zdewastowany podczas nieudanej pr贸by wzniesienia kopca ku czci ofiar powstania 1846 r. i tzw. rzezi galicyjskiej. Zniwelowano wtedy wa艂y zasypuj膮c ziemi膮 z nich mury zamkowe
punktor1939 r. - po przekazaniu miastu terenu zamkowego przez ksi臋cia Sanguszk臋 rozpocz臋to badanie ruin pod kierunkiem Cantora one Le艅czyka. Planowano tu urz膮dzi膰 park miejski, ale prace przerwa艂a wojna
punktor1963 r. - kolejne, tym razem zaawansowane prace archeologiczne na zamku wysokim
punktor1979 r. - rozpocz臋to prace przy zamku niskim

Jan Tarnowski, hetman wielki koronny
Jan Tarnowski zwany Krakowczykiem (prawdopodobnie z powodu niskiego wzrostu), mia艂 znakomite koligacje rodzinne. Ojciec Jan Amor Tarnowski pochodzi艂 ze starego senatorskiego rodu Leliwit贸w, natomiast matka by艂a wnuczk膮 s艂ynnego rycerza Zawiszy Czarnego. Od najm艂odszych lat wykazywa艂 nadzwyczajne zdolno艣ci, podobno dobrze m贸wi艂 ju偶 w wieku 2 lat. Szybko zosta艂 ulubie艅cem kr贸la Jana Olbrachta, do tego stopnia, i偶 tylko on m贸g艂 bez powiadomienia wchodzi膰 na pokoje kr贸lewskie. Podczas wojny z Moskw膮 maj膮c 26 lat, ws艂awi艂 si臋 w zwyci臋skiej bitwie pod Orsz膮. Sta艂 na czele rodzinnego oddzia艂u i tak sprawnie dowodzi艂, 偶e zgin臋艂o tylko 2 jego ludzi. Tak si臋 wtedy pali艂 do walki, 偶e zosta艂 skarcony przez hetmana Konstantego Iwanowicza Ostrogskiego za wdawanie si臋 wbrew rozkazom w potyczki. P贸藕niej wyruszy艂 w wielk膮 podr贸偶 najpierw do Ziemi 艢wi臋tej, a nast臋pnie do praktycznie wszystkich kraj贸w zachodniej Europy. W Portugalii zaci膮gn膮艂 si臋 na wypraw臋 przeciw niewiernym Maurom. Za zas艂ugi w tej wojnie zosta艂 specjalnie obdarowany przez kr贸la Emanuela.
W 1521 r. hetman dowodzi艂 wojskami zaci臋偶nymi maj膮cymi broni膰 W臋gr贸w przed agresj膮 tureck膮. Mimo po艣piechu przybyto do Belgradu za p贸藕no, ale polskie posi艂ki odstraszy艂y Turk贸w, kt贸rzy szybko wycofali si臋. W 1527 r. zosta艂 mianowany hetmanem wielkim koronnym i wojewod膮 ruskim. W 1531 roku wyruszy艂 na czele 6 tys. wojska ku Mo艂dawii (Wo艂oszczyzny), sk膮d nadchodzi艂y gro藕by pod adresem Polski od hospodara Petry艂y. Dysponowa艂 on czterokrotnie liczniejszymi oddzia艂ami oraz dwukrotnie wi臋ksz膮 liczb膮 artylerii i odgra偶a艂 si臋, 偶e zap臋dzi Polak贸w batogami jak byd艂o do Mo艂dawii. Pierwsze starcie nast膮pi艂o pod zamkiem Gwo藕dziec, gdzie spore si艂y Wo艂och贸w zosta艂y zmiecione przez wojsko Tarnowskiego. Walna bitwa rozegra艂a si臋 jednak pod Obertynem. Tutaj 18 tys. wojsko hospodara zosta艂o ca艂kowicie rozbite w ci膮gu zaledwie pi臋ciu godzin. W wielkiej chwale powr贸ci艂 hetman do Krakowa, gdzie wita艂o go ca艂e miasto, a w szczeg贸lny spos贸b kr贸l. Tarnowski skromnie odpowiedzia艂, i偶 to Bogu nale偶y dzi臋kowa膰 nie jemu i napomnia艂 kr贸la 偶eby drugi raz nie kusi艂 losu wystawiaj膮c do walki tak skromne si艂y. Dopomina艂 si臋 te偶 o wynagrodzenie zas艂ug swojego rycerstwa. Hetman generalnie nie dba艂 o pieni膮dze i got贸wki nigdy nie mia艂 zbyt du偶o. Nagrod膮, kt贸r膮 otrzyma艂 od sejmu podzieli艂 si臋 z ubogimi 偶o艂nierzami. Jedyne na co liczy艂 to pewne nadania kr贸lewskie, szczeg贸lnie zale偶a艂o mu np. na kasztelani krakowskiej. Zawsze te偶 chcia艂 by膰 blisko dworu kr贸lewskiego, w centrum wielkiej polityki. Doprowadza艂o to do spor贸w z dwoma kr贸lami Zygmuntami i kr贸low膮 Bon膮. Jednak偶e w 1537 r. podczas rokoszu pod Lwowem (tzw. wojna kokosza), mimo i偶 by艂 wtedy w opozycji do dworu potrafi艂 stan膮膰 w obronie kr贸la i zapobiec bardzo niebezpiecznej dla kraju anarchii.
Po zwyci臋stwie oberty艅skim Jan Tarnowski wyruszy艂 doko艅czy膰 kwesti臋 mo艂dawsk膮 i odebra膰 zaj臋te zamki, przede wszystkim Chocim. N臋ka艂 Wo艂och贸w tak d艂ugo, a偶 w ko艅cu hospodar na kolanach z艂o偶y艂 mu ho艂d. W 1534 r. obj膮艂 dow贸dztwo polsko-litewskiej wyprawy na Moskw臋. Posiadaj膮c tylko 6500 wojska Tarnowski zmieni艂 istniej膮ce plany hetmana litewskiego Radziwi艂艂a i zamiast na Smole艅sk, ruszy艂 na wa偶ne twierdze Homel oraz Starodub, kt贸re dzi臋ki umiej臋tnym obl臋偶eniom przy pionierskim zastosowaniu podkop贸w szybko zdoby艂. Dosz艂o jednak wtedy do pewnej skazy na jego 偶yciorysie, gdy w艣ciek艂y na za偶art膮 obron臋 Staroduba kaza艂 艣ci膮膰 wszystkich 1400 jego obro艅c贸w i mieszka艅c贸w wzi臋tych do niewoli. Potem zapu艣ci艂 si臋 jeszcze 100 km na wsch贸d, do Radohoszczy odzyskuj膮c w ten spos贸b dla Polski prawie ca艂膮 Siewierszczyzn臋. Nast臋pnie, niepokoje na po艂udniowo-wschodniej granicy kraju skierowa艂y go jeszcze dwukrotnie w tamtym kierunku. Nie dosz艂o jednak do star膰, bo Mo艂dawianie i Tatarzy natychmiast wycofywali si臋, gdy tylko dochodzi艂y sygna艂y o nadci膮gaj膮cym wojsku Tarnowskiego. Ten ogranicza艂 si臋 wi臋c tylko do zabezpieczenia kres贸w i odbudowania nadgranicznych twierdz.
Wg XVI-wiecznych relacji Jan Tarnowski w jednych sytuacjach by艂 cz艂owiekiem niezwykle surowym w innych niemal偶e anio艂em. Jak pisa艂 jego krewny, marsza艂ek koronny Jan Mielecki, gdy patrzy艂 na niego w wojsku lub na s膮dach hetma艅skich sam dr偶a艂 przez tym tyranem, natomiast gdy przychodzi艂 do niego prywatnie do pokoju, nie by艂o nad hetmanem milszego cz艂owieka. W 1542 r. Tarnowski wyjecha艂 na leczenie do W艂och. Kr贸l Ferdynand Habsburg zaproponowa艂 mu tam dow贸dztwo na wojskami Rzeszy w 艣wi臋tej wojnie przeciw Turcji. Hetman odm贸wi艂 nie chc膮c dzia艂a膰 wbrew woli polskiego kr贸la i nie ufaj膮c do ko艅ca Niemcom. Taka propozycja 艣wiadczy艂a jednak o wielkiej s艂awie hetmana, kt贸ry jak pisa艂 kanonik S. Orzechowski "sztuk臋 wojenn膮 z nauk膮 tak z艂膮czy艂, i偶 si臋 wahasz w kt贸rym kierunku bardziej celuje". Pod koniec 偶ycia zd膮偶y艂 jeszcze napisa膰 traktat o sztuce wojennej, kt贸ry przez wiele nast臋pnych lat by艂 podstawowym podr臋cznikiem wojskowo艣ci, nie tylko w Polsce.


Legendy

Powr贸t na g贸r臋 strony

Ozdobna pierwsza litera z amek jest jakoby po艂膮czony podziemnym tunelem z dawnym ko艣cio艂em oo. Bernardyn贸w, wybudowanym w 1468 r., a mieszcz膮cym si臋 dzisiaj w zmienionej formie przy ul. Bernardy艅skiej. Zapiski z roku 1824 m贸wi膮, i偶 odkryto wej艣cie do loch贸w podczas przebudowy klasztoru, kt贸re zosta艂o nast臋pnie zamurowane. Wielu pr贸bowa艂o p贸藕niej odnale藕膰 te podziemia, ale bez rezultatu. Rozebrano nawet XIX-wieczne mury, ale natrafiono jedynie na sklepiony kana艂 odp艂ywowy. Tak偶e pracuj膮cy przy ruinach archeolodzy nie odnale藕li tunelu. Mimo to w mie艣cie m贸wi艂o si臋 o ludziach, kt贸rzy je znale藕li. Pono膰 by艂 w艣r贸d nawet dziennikarz kt贸ry wpu艣ci艂 do tunelu kaczk臋, a ta wysz艂a ko艂o klasztoru. Wydaje si臋 i偶 legenda o podziemiach powsta艂a dopiero na pocz膮tku XIX wieku, poniewa偶 wcze艣niej 偶aden historyk ani 偶adna kronika o nich nie wspomina艂a. Jak to zwykle bywa ma by膰 w nich ukryty wielki skarb.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku tarnow
Poczt贸wka z roku 1904. Troch臋 fantazyjny widok zamku od strony po艂udniowej


Skarbu dotyczy te偶 inna legenda. Przed wiekami w zamku mieszka艂 m艂ody Spytko, jedyny syn pana na Tarnowie. Gdy pewnego dnia Tarn贸w najechali Tatarzy, ludno艣膰 schroni艂a si臋 na zamku, ale ca艂y ich dobytek zosta艂 zniszczony wraz z miastem i okolicznymi wsiami. Spytko w przeciwie艅stwie do ojca posiada艂 miodowe serce. Nie m贸g艂 patrze膰 na cierpienie ludu i pragn膮艂 mu ul偶y膰. Wiedzia艂 o skarbach trzymanych przez ojca w podziemiach zamku, ale nie mia艂 do nich dost臋pu. Zacz膮艂 wi臋c 艂ka膰 z bezsilno艣ci, a偶 w pewnej chwili zobaczy艂 zbli偶aj膮cego si臋 czarnego je藕d藕ca. By艂 to diabe艂, kt贸ry przyby艂 z propozycj膮. Obieca艂 pomoc w odbudowie spalonego miasta i wsi, ale po up艂ywie roku mia艂 prawo zaw艂adn膮膰 dusz膮 Spytka i zabra膰 go do piek艂a. Spytko podpisa艂 cyrograf g臋sim pi贸rem umaczanym we krwi z w艂asnego palca. Teraz diabe艂 wypu艣ci艂 z g臋by czarny p艂omie艅, kt贸ry w jednej chwili wypali艂 tunel spod miasta pod G贸r臋 艣w. Marcina, do podziemnego skarbca. Spytko zabra艂 cz臋艣膰 ojcowskiego maj膮tku i rozda艂 biednej ludno艣ci. R贸wnocze艣nie do Tarnowa przybyli na czarno odziani rzemie艣lnicy i zacz臋li wycina膰 podmiejskie lasy oraz budowa膰 nowe domy w mie艣cie na wsiach, na rynku za艣 czarni kupcy oferowali ludziom tani膮 偶ywno艣膰 i narz臋dzia. Rok min膮艂 szybko i Spytko id膮cy po now膮 porcj臋 z艂ota na potrzeby miasta, niczego si臋 nie spodziewaj膮c, zosta艂 nagle otoczony przez czarny ogie艅. Co艣 zacz臋艂o go 艣ci膮ga膰 w d贸艂 a偶 wyl膮dowa艂 w czy艣膰cu. Diabelskie moce ci膮gn臋艂y go jednak dalej, ogie艅 piek艂 coraz bardziej, ale cia艂o Spytka zaklinowa艂o si臋 mi臋dzy czy艣膰cem a piek艂em. Nie pomog艂y wysi艂ki diab艂贸w, dobro膰 Sytka nie pozwala艂a zej艣cie do piek艂a, a偶 sam Lucyfer musia艂 u偶y膰 swej mocy. Pcha艂 Spytka do piek艂a ta mocno 偶e wysadzi艂 powierzchni臋 ziemi pod Tarnowem tak, 偶e ca艂e miasto le偶膮ce dot膮d w dolinie, znalaz艂o si臋 nagle na wzg贸rzu. Nie wytrzyma艂o tego jednak dobre serce Spytka i p臋k艂o. Trysn膮艂 z niego jasny p艂omie艅 mi艂osiernej mi艂o艣ci, od kt贸rego Lucyfer i wszystkie diab艂y zapad艂y si臋 w najg艂臋bsze pok艂ady piek艂a. Spytko za艣 pozosta艂 w czy艣膰cu i b臋dzie tam do ko艅ca 艣wiata a偶 odpokutuje pakt z diab艂em, potem za swe dobre uczynki znajdzie si臋 w niebie. 艁zy nieszcz臋艣liwego Spytka utworzy艂y potok W膮tok, p艂yn膮cy do dzi艣 mi臋dzy miastem a zamkiem.


Wst臋p

Wolny

Po艂o偶enie i dojazd


Wschodnia cz臋艣膰 woj. ma艂opolskiego. 78 km na wsch贸d od Krakowa, 78 km na zach贸d od Rzeszowa. Zobacz na mapie.
Z dojazdem do dawnego miasta wojew贸dzkiego nie ma problemu. Ruiny wida膰 po prawej stronie obwodnicy tarnowskiej jad膮c z Krakowa do Rzeszowa. Samochodem (a tak偶e PKS-em) mo偶na 艂atwo dojecha膰 od strony wsi Tarnowiec, trzeba wi臋c zjecha膰 do Tarnowa i dosta膰 si臋 na drog臋 biegn膮c膮 w kierunku po艂udniowym, ponad obwodnic膮. W Tarnowcu skr臋camy w lewo. Biegnie tam r贸wnolegle do g艂贸wnej szosy droga, kt贸ra prowadzi bezpo艣rednio na G贸r臋 艣w. Marcina. Z Tarnowa do zamku mo偶na dojecha膰 autobusem miejskim - zobacz szczeg贸艂y dojazdu nades艂ane przez Macieja z Tarnowa

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N49.9892046517掳, E20.9973811318掳
format DM (stopnie, minuty):   49掳 59.352279102'N, 20掳 59.842867908'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   49掳 59' 21.14''N, 20掳 59' 50.57''E 



Czas


Z centrum miasta idzie si臋 ok. 35 min, z przystanku MPK 10 min. Pobie偶ne ogl膮dni臋cie ruin zajmuje ok. 30 min.

Bibliografia



punktorGuerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktorKajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktorMarsza艂ek Juliusz - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach
punktorMoskal Krzysztof - "Zamki w dziejach Polski i S艂owacji mi臋dzy Wis艂膮 a Hornadem" tom 1 i 2
punktorSzope Maciej - Grodziska i zamczyska wojew贸dztwa tarnowskiego
punktorPraca zbiorowa - Przemiany architektury rezydencjonalnej w XV-XVIII wieku na terenie dawnego wojew贸dztwa sandomierskiego

Zdj臋cia


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Tarn贸w - Widok od zachodu z drogi z Tarnowca Tarn贸w - Zamek wysoki Tarn贸w - Mury zamku wysokiego Tarn贸w - Zamek wysoki i miasto w dole Tarn贸w - Na zamku wysokim Tarn贸w - Mury na zamku wysokim i miasto w tle Tarn贸w - Fundamenty najstarszej baszty na zamku wysokim Tarn贸w - Na zamku wysokim Tarn贸w - Wschodnie zbocze zamku wysokiego Tarn贸w - Po lewej zamek wysoki i fundamenty drugiej wie偶y (poni偶ej), po prawej arsena艂 Tarn贸w - Widok na zamek wysoki od wschodu Tarn贸w - Resztki drugiej  baszty w naro偶niku  p艂d.-wsch. Tarn贸w - Arsena艂 widziany z zamku wysokiego Tarn贸w - Mury zamku wysokiego  i arsena艂 od p贸艂nocy Tarn贸w - Arsena艂 Tarn贸w - Wn臋trze arsena艂u Tarn贸w - Wn臋trze arsena艂u Tarn贸w - Wn臋trze arsena艂u Tarn贸w - Widok na zamek niski z zamku wysokiego
Zdj臋cia wykonane: wiosn膮 2002 i latem 2003



Noclegi


punktorTarn贸w - Zajazd "Pod D臋bem", ul. H. Marusarz 9B, tel. (014) 626 96 20 (ok. 100 z艂/2 os.)
punktorTarn贸w - Reg. Cent. Koord. i Obs. Turys., ul. Rynek 7, tel. (014) 6278735, 6278736 (ok.85 z艂/ 2 os.)
punktorTarn贸w - Hotel Ochrony Zdrowia, ul. Lwowska 178, tel. (014) 626 98 55 (100 z艂/2 os.)
punktorTarn贸w - OHP Gospod. pomocnicze CKIW, ul. Mo艣cickiego 27, tel. (014) 627 38 79 (ok. 50 z艂/2 os.)
punktorTarn贸w - Ma艂opol. Cent. Dosk. Nauczycieli, ul. S艂owackiego 7, tel. (014) 622 07 38 (ok. 86 z艂/2 os)
punktorTarn贸w - Dom Wycieczkowy "Pod Murami" ul. 呕ydowska 16, tel (014) 621 05 00 ( ok. 80 z艂/2 os)
punktorTarn贸w - Camping Pod Jab艂oniami, ul. Pi艂sudskiego 28A, tel. (014) 621 51 24 (domki i pole camp.)
punktorTuch贸w - Pole Namiotowe - w艂. Jan Gut, Buchcice 42, 33-170 Tuch贸w tel. (014) 652 52 59

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Re: odbudowa zamku       Autor:  艁ukasz z Tarnowa      Data:  2014-02-17 15:59:52
    Nikt nigdy nie odbuduje zamku w Tarnowie.Nale偶y przeprowadzi膰 prace konserwatorskie na ruinach, ratowa膰 kiedy jest jeszcze co do ratowania, "wyci膮gn膮膰" z ziemi co nie zosta艂o odkopane podczas prac archeologicznych m.im. arsena艂 z zewn膮trz (jest zakopany z ka偶dej strony), mur biegn膮cy od arsena艂u do bastei p贸艂nocno-wschodnie­j (du偶y mur, widoczny tylko w bardzo ma艂ym fragmencie - reszta jest pod ziemi膮).
  • Re: odbudowa zamku       Autor:  Ed      Data:  2013-02-16 20:10:40
    Jakze byloby wspaniale zobaczyc odbudowany zamek na Gorze Marcina.Bycmoze kiedys ktos sie odwazy zrobic taki projekt   dla chwaly tarnowskiej histori i samego Tarnowa.Tak naprawde wziolbym sie za to sam gdyby nie bylo pewnych przeszkod osobistych.A moze miasto mogloby sie tym zainteresowac i w ten sposob przyprowadzic turystow ktozy splaciliby budowe zamku.   Dumny byly Tarnowiak. Pozdrowienia Z USA dla wszystkich kochajacych Tarnow.
  • Re: odbudowa zamku       Autor:  Ed      Data:  2013-02-16 19:42:22
    Jakze byloby wspaniale zobaczyc odbudowany zamek na Gorze Marcina.Bycmoze kiedys ktos sie odwazy zrobic taki projekt   dla chwaly tarnowskiej histori i samego Tarnowa.Tak naprawde wziolbym sie za to sam gdyby nie bylo pewnych przeszkod osobistych.A moze miasto mogloby sie tym zainteresowac i w ten sposob przyprowadzic turystow ktozy splaciliby budowe zamku.   Dumny byly Tarnowiak. Pozdrowienia Z USA dla wszystkich kochajacych Tarnow.





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2021 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.