Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Nowy Wi艣nicz (woj. ma艂opolskie) - Bastionowy zamek magnacki

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 4.3 na 5. G艂os贸w: 417 4.5 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 4.3 na 5. G艂os贸w: 350 4.5 stars
           
 


Opis i stan obecny


Pot臋偶ny zamek wi艣nicki stoi na zalesionym wzg贸rzu nad rzek膮 Leksandr贸wk膮, tu偶 pod miastem Nowy Wi艣nicz, cho膰 na terenie wsi Stary Wi艣nicz. W Ma艂opolsce, pod wzgl臋dem wielko艣ci, ust臋puje tylko Wawelowi.
ozdoba
Pods艂uchy
Wydaje si臋, 偶e w艂a艣ciciele zamku cierpieli na mani臋 pods艂uchiwania. Jedna z komnat przy kaplicy zamkowej jest tak skonstruowana, 偶e b臋d膮c w jednym jej k膮cie mo偶na doskonale s艂ysze膰 nawet bardzo cich膮 rozmow臋 w przeciwleg艂ym k膮cie. Podobno za Kmit贸w sala ta by艂a wykorzystywana do spowiedzi. Gdy wi臋c przy konfesjonale by艂a ma艂偶onka w艂a艣ciciela, sam Piotr Kmita siedzia艂 w drugim k膮cie i s艂ysza艂 jej spowied藕. Z kolei Lubomirscy pod sal膮, w kt贸rej przebywa艂o wojsko zbudowali ma艂e pomieszczenie do pods艂uchiwania. Siedz膮cy tam cz艂owiek donosi艂 swojemu panu o wszystkich niepokoj膮cych rozmowach prowadzonych przez 偶o艂nierzy.

Zamek mocno ewoluowa艂 na przestrzeni 700 lat, cho膰 od pocz膮tku jego trzon pozostawa艂 niezmieniony. Tworzy艂 go czworobok mur贸w z 1 wie偶膮 od wschodu (przy obecnej kaplicy). Pe艂ni艂 wtedy funkcj臋 stra偶nicy rycerskiej, strzeg膮cej szlaku handlowego na W臋gry. Potem ka偶dy z kolejnych w艂a艣cicieli z rodu Kmit贸w i Lubomirskich co艣 po sobie zostawia艂. Badacze wyr贸偶nili 9 faz rozwoju zamku. Najbardziej znacz膮ce mia艂y miejsce w pocz膮tkach wiek贸w XV, XVI i XVII. W fazach tych mia艂y miejsce kolejno: budowa pierwszego skrzyd艂a mieszkalnego, przebudowa w renesansow膮 rezydencj臋 magnack膮 i wreszcie przebudowa barokowa w za艂o偶enie typu "palazzo in fortezza". Do g艂贸wnej bry艂y zamku dostawiono przez wieki jedynie kaplic臋 i budynek zwany Kmit贸wk膮. Pe艂ni艂 on funkcj臋 obronne, a potem gospodarcze i kuchenne. W czasach 艣wietno艣ci zamek posiada艂 podzamcze od wschodu o podobnej powierzchni, dwa zwierzy艅ce i rozleg艂e ogrody od p贸艂nocy. Nieopodal sta艂 mocno ufortyfikowany klasztor karmelit贸w bosych.
Fortyfikacje zamku s膮 ca艂kiem dobrze zachowane. Szacuje si臋, 偶e przetrwa艂o 75% ich pierwotnego stanu. Pocz膮tkowo warowni臋 broni艂a palisada od p贸艂nocy i p贸艂nocnego zachodu oraz wa艂 z fos膮 od pozosta艂ych stron. Podzamcze gospodarcze znajdowa艂o si臋 w贸wczas od p贸艂nocy przy palisadzie. Zmiany w umocnieniach zacz臋艂y nast臋powa膰 w XVI stuleciu. Pojawi艂y si臋 murowane kurtyny, pierwszy bastion przy bramie, basteje. Postawiona najpierw jako budynek wolnostoj膮cy Kmit贸wka by艂a wysuni臋ta cz臋艣ciowo przed wa艂 i wraz z murowanym tarasem i ziemnym sza艅cem umo偶liwia艂a ostrza艂 terenu, gdzie zbocze wzg贸rza zamkowego by艂o naj艂agodniejsze. Stanowi艂a te偶 magazyn broni i amunicji. W XVII wieku zamek otoczono nowoczesnymi fortyfikacjami bastionowymi szerszymi ni偶 dotychczasowe umocnienia. Te zosta艂y wi臋c cz臋艣ciowo zasypane, a miejscami wtopione w nowe kurtyny i bastiony. W budynkach postawionych na kurtynach jeszcze w ko艅cu XX wieku i na pocz膮tku XXI dzia艂a艂 hotel "Kmita".

Obecnie do zamku wchodzi si臋 przez pi臋kn膮 barokow膮 bram臋 wjazdow膮 od p贸艂nocy, chronion膮 bastionami. Zamek ma charakterystyczny kszta艂t dzi臋ki czterem basztom, ryzalitowi w typie kwadratowej wie偶y (pi膮tej) i kaplicy z kopu艂膮. Trzy baszty w naro偶ach s膮 okr膮g艂e, jedna o艣mioboczna postawiona na czworobocznym cokole.
Na dziedzi艅cu zewn臋trznym, opr贸cz g艂臋bokiej na 36 m studni i kilku armat, mo偶na zobaczy膰 wyeksponowany niewysokim murkiem na starych fundamentach zachodni budynek bramny. Przez pewien okres wjazd prowadzi艂 bowiem od p贸艂nocy i zachodu. Zabudowa dawnej bramy jak i elementy pierwszych fortyfikacji z palisad膮 w艂膮cznie, kt贸re zosta艂y zasypane podczas budowy umocnie艅 bastionowych, s膮 mo偶liwe do ods艂oni臋cia i wyeksponowania. W latach 80-tych XX wieku planowano utworzy膰 z nich rezerwat archeologiczny. Za艂o偶enia by艂y niezwykle interesuj膮ce, ale niestety nie zosta艂y zrealizowane.
Mimo 偶e zabytek robi wra偶enie wielkiej gabarytowo bry艂y (trudno j膮 obj膮膰 obiektywem), wewn臋trzny dziedziniec jest niewielki. Od XVII wieku ozdabia go trzykondygnacyjna, arkadowa loggia. Wn臋trza, kt贸re ogl膮da si臋 z przewodnikiem do niedawna nie by艂y jeszcze odpowiednio wyposa偶one. Opr贸cz sarkofagu Lubomirskiego, kaplicy z malowid艂ami 艣ciennymi i marmurowych portali znajdowa艂y si臋 tu makiety zabytku w r贸偶nych epokach oraz kolekcja obraz贸w w wielkiej sali balowej, niestety reprodukcji.
Zamek ma sw贸j punkt widokowy - z galerii na drugim pi臋trze, wspartej na trzech arkadach i 艂膮cz膮cej najm艂odsz膮 wie偶臋 zwan膮 Baszt膮 Bony i po艂udniow膮 gotyck膮 rozci膮ga si臋 艂adny widok na miasto i okolic臋. Jest to efekt powojennej odbudowy. Galeria powsta艂a przy reprezentacyjnej Sali Rycerskiej na pocz. XVIII wieku i z jakich艣 powod贸w istnia艂a oryginalnie tylko przez 50 lat, wi臋c jej rekonstrukcja jest do艣膰 kontrowersyjna. Skrzyd艂o z galeri膮 jest najstarsze - stanowi艂o pierwotne palatium.
W III RP zamek by艂 przedmiotem spor贸w w艂asno艣ciowych. Pretensje ro艣cili sobie do nich potomkowie Lubomirskich i lokalne w艂adze. Przez lata blokowa艂o to powr贸t jednego z najpi臋kniejszych zabytk贸w Ma艂opolski do dawnej 艣wietno艣膰.

Aktualizacja. Po wieloletnich sporach i prawnych bataliach zamek musia艂a opu艣ci膰 stara i nowa arystokracja spod znaku Lubomirskich i Kulczyk贸w. Obecnie, prawomocnie zarz膮dza nim instytucja gminna - Muzeum Ziemi Wi艣nickiej. Zabytek oferuje turystom znacznie wi臋cej atrakcji. Mo偶na zwiedza膰 wiele r贸偶nych wystaw, miejsc i tras (wi臋kszo艣膰 na osobne bilety). Wi臋cej komnat zyska艂o wyposa偶enie, odnowiona zosta艂a kaplica .Unikalny jest Bastion VR, kt贸ry umo偶liwia poznanie zamku i dawnego 偶ycia w nim w goglach do wirtualnej rzeczywisto艣ci. Zim膮 funkcjonuje tzw. Dziedziniec tysi臋cy 艣wiate艂 - wystawa instalacji 艣wietlnych. Mo偶na te偶 zwiedzi膰 wn臋trza w specjalnym, nocnym pod艣wietleniu - nosi to nazw臋 "Historia 艣wiat艂em malowana".

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Zamek w Wi艣niczu od zachodu na obrazie Andrzeja Grabowskiego z 1857 r.


ozdoba
S艂ynni malarze
Z Wi艣niczem zwi膮zani s膮 wybitni polscy arty艣ci jak Jan Matejko i Juliusz Kossak. Matejko przyje偶d偶a艂 tu od lat 50-tych XIX wieku wraz z zaprzyja藕niona krakowsk膮 rodzin膮 Giebu艂towskich. Najstarsza c贸rka Giebu艂towskich wysz艂a za Leonarda Serafi艅skiego posiadaj膮cego w Wi艣niczu letni膮 siedzib臋 - dw贸r zwany Koryzn贸wk膮. Jej gospodarz z czasem sta艂 si臋 przyjacielem Matejki i bardzo cz臋sto go go艣ci艂. Szlifuj膮cy dopiero sw贸j talent m艂ody malarz o偶eni艂 si臋 nast臋pnie z m艂odsza c贸rk膮 Giebu艂towskich - Teodor膮. Cz臋sto bywa艂 na zamku wi艣nickim i uwiecznia艂 go na rysunkach oraz szkicach. Zar贸wno on jak i Teodora bardzo lubili tu przebywa膰. W jednym z list贸w przebywaj膮ca w Wi艣niczu bez m臋偶a Teodora pisa艂a do niego: "Przecudny dzie艅, jak dawno nie by艂o. Tylko Ciebie brak, by mo偶na by艂o i艣膰 z Tob膮 na nasz ulubiony zamek".
Juliusz Kossak urodzi艂 si臋 w Wi艣niczu, ale nie na zamku, jak gdzieniegdzie si臋 podaje. Przedstawiciel niezwykle uzdolnionej artystycznie rodziny ma w Wi艣niczu sw贸j pomnik, lecz nie mo偶na m贸wi膰 o jakich艣 szczeg贸lnych relacjach Kossak贸w z tym miastem - dla ojca Juliusza by艂o to jedno z miejsc, pracy jako urz臋dnik s膮dowy. Kossakowie zamieszkiwali jednak przez par臋 lat w zamku, narodzi艂o si臋 tu rodze艅stwo Juliusza. Gdy ten mia艂 5 lat przenie艣li si臋 do Lwowa, dlatego nie istniej膮 偶adne dzie艂a Kossak贸w odnosz膮ce si臋 do Wi艣nicza.
Obie wspomniane postacie 艂膮czy Stanis艂aw Ignacy Fabija艅ski. By艂 uczniem Jana Matejki i wsp贸艂pracowa艂 z Juliuszem Kossakiem. Zachowa艂a si臋 jego seria akwarel z zamkiem w Wi艣niczu. Nie s膮 jednak znane okoliczno艣ci jej powstania i zwi膮zki z miastem.



Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Widok na zamek i klasztor w Nowym Wi艣niczu. Zdj臋cie obrazu J. 艁osika z 1905 r. w muzeum zamkowym


Plany i rekonstrukcje



Plan zamku wi艣nickiego z XVII w. wg A. Majewskiego. 1 - barokowa brama wej艣ciowa od p贸艂nocy, 2 - dziedziniec z arkadow膮 loggi膮, 3 - kaplica, 4 - bastiony, 4a - najstarszy bastion uszaty, 5 - wie偶e, 5a - najstarsza wschodnia, 5b - wie偶a gotycka p贸艂nocna, 5c - wie偶a gotycka po艂udniowa, 5d - renesansowa Baszta Bony, 5e - ryzalit w formie wie偶y w elewacji frontowej, 6 - kurtyny z kazamatami i budynkami dla za艂ogi, 7 - budynek militarno-gospodarczy "Kmit贸wka", 8 miejsce po nieistniej膮cej bramie zachodniej, 9 - galeria


Szwedzki plan zamku i klasztoru po zdobyciu ich w 1655 r. autorstwa E. Dahlbergha za S. Pufendorf "De rebus a Carolo Gustavo gestis". Widok od p贸艂nocnego zachodu. 1 - zamek, 2 - przedzamcze gospodarcze ze stajniami, 3 - p贸艂nocna brama zamkowa, 4 - wjazd do zamku przez przedzamcze, 5 - zwierzy艅ce, 6 - bagna, 7 - ogr贸d zielny, 8 - klasztor, 9 - resztki dawnej bramy od zachodu




Rekonstrukcja gotyckich i renesansowych faz rozwoju korpusu zamku wi艣nickiego i fortyfikacji wg E. Dworaczy艅skiego. Faza 1 - II po艂. XVI w., faza 2 - pocz. XV w., faza 3 - ok. po艂. XV w., faza 4 - II po艂. XV w., faza 5 - pocz. XVI w., faza 6 - po艂. XVI w.


Rekonstrukcja zamku Wi艣nicz w pocz. XVI wieku (faza 5) wg koncepcji Waldemara Niewaldy. Od prawej wida膰 wolnostoj膮c膮 wtedy Kmit贸wk臋 z sza艅cem i tarasem obronnym, skrzyd艂o po艂udniowo-zachodnie z bastej膮, lecz bez galerii i Baszty Bony, bram臋 zachodni膮 i najbardziej po lewej bram臋 p贸艂nocn膮.


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Pierwotny zamek w Wi艣niczu wzni贸s艂 Jan Kmita w II po艂. XIV w. Przed Kmitami ca艂a okolica nale偶a艂a do rycerskiego rodu Gryfit贸w, ale raczej nie posiadali oni tu siedziby. Siedziba Kmit贸w by艂a niewielk膮 warowni膮 z jedn膮 wie偶膮 od wschodu i obwodem mur贸w odpowiadaj膮cym kszta艂towi obecnego zamku. Wie偶a posiada艂a blanki i otwory strzelnicze. Wkr贸tce potem dziedziniec przedzielono murem, co by艂o pocz膮tkiem skrzyd艂a po艂udniowo-zachodniego i g艂贸wnego budynku mieszkalnego postawionego przez nast臋pnego Kmit臋 - Piotra.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Litografia z zamkiem Wi艣nicz z 1837 r.

punktor 1397 r. - pierwsza wzmianka o zamku w dokumentach
punktor ok. 1405 r. - Piotr (I) Kmita, wojewoda krakowski i sandomierski, postawi艂 w skromnej warowni ojca murowany budynek mieszkalny (palatium) zwie艅czony attyk膮 od strony po艂udniowo-zachodniej oraz baszt臋 od p贸艂nocy (2. faza rozwoju). Ca艂o艣膰 otacza艂a cz臋艣ciowo palisada, a cz臋艣ciowo wa艂.
punktor ok. 1445 r. - Miko艂aj Kmita, kasztelan przemyski, zbudowa艂 skrzyd艂o po艂udniowo-wschodnie oraz wie偶臋 po艂udniow膮 (3. faza rozwoju)
punktor ok. 1470 r. - Dobies艂aw Kmita, wojewoda i kasztelan lubelski, rozbudowa艂 warowni臋 o niewielki budynek p贸艂nocno-wschodni. Znaleziono na nim 艣lady wykuszu (4. faza rozwoju)
punktorok. 1500 r. - Piotra (III) Kmita, wojewoda krakowski, rozbudowa艂 zamek o skrzyd艂o p贸艂nocno-zachodnie. Poniewa偶 p oszczeg贸lne budynki zamkowe powstawa艂y oddzielnie i r贸偶ni艂y si臋 wysoko艣ci膮 poziom贸w, Kmita postanowi艂 scali膰 je w jedn膮 bry艂臋 z 3 naro偶nymi wie偶ami. Od strony dziedzi艅ca dostawiono drewniany ganek 艂膮cz膮cy wszystkie budynki, a r贸偶nice wysoko艣ci niwelowano schodkami (5. faza rozwoju). Postawiono r贸wnie偶 2 budynki bramne od p贸艂nocy i zachodu. Prawdopodobnie g艂贸wny wjazd zawsze prowadzi艂 od p贸艂nocy, brama zachodnia funkcjonowa艂a kr贸tko.
punktor I po艂. XVI w. - kolejny Kmita, tak偶e Piotr (IV) marsza艂ek wielki koronny i wojewoda krakowski rozpocz膮艂 znaczn膮 rozbudow臋 gotyckiego zamku w drugiej dekadzie XVI stulecia po po偶arze, kt贸ry zniszczy艂 cz臋艣膰 budowli. Nadbudowa艂 wszystkie skrzyd艂a rezydencji, przy czym g贸rne partie mur贸w posiada艂y otwory strzelnicze. Od zachodu powsta艂a basteja z tarasem artyleryjskim. Od po艂udniowego wschodu wzniesiono wolnostoj膮cy budynek militarno-gospodarczy (cekhauz), po艂膮czony z warowni膮 gankiem (zwany "Kmit贸wk膮"). Od p贸艂nocy, w miejscu palisady, postawiono mur obronny dochodz膮cy do bramy p贸艂nocnej. Postawiono przy niej tzw. bastion uszaty maj膮cy chroni膰 wjazd do zamku. Zachodnia brama funkcjonowa艂a od tej pory jako basteja artyleryjska. W po艂owie stulecia rozbudowa by艂a kontynuowana - na bastei od zachodu stan臋艂a najbardziej okaza艂a zamkowa wie偶a - baszta Bony, elewacje p贸艂nocna-zachodnia i po艂udniowo-wschodnia zyska艂y ryzality. Pojawi艂y si臋 te偶 wtedy renesansowe detale architektoniczne. Wn臋trza zosta艂y wyposa偶one drogimi ozdobami, meblami i obrazami, na zewn膮trz za艣 utworzono w艂oskie ogrody. w po艂owie stulecia zamek mo偶na by艂o ju偶 okre艣la膰 jako renesansow膮 rezydencj臋 magnack膮 (6. faza rozwoju).
punktor 1553 r. - zmar艂 bezpotomnie Piotr Kmita, jego spadkobiercami zosta艂a rodzina Barzich
punktor 1593 r. - z powodu zaci膮gni臋tych po偶yczek rodzina Barzich by艂a zmuszona sprzeda膰 zamek Sebastianowi Lubomirskiemu herbu Dru偶yna, kt贸ry by艂 starost膮 dobczyckim, s膮deckim, spiskim, lipnickim, kasztelanem ma艂ogoskim, wojnickim, burgrabi膮 krakowskim, tw贸rc膮 pot臋gi swojego rodu. Dla wygody przej膮艂 on bardzo podobny do swojego herb Szreniawa Kmit贸w - nazywaj膮c go "Szreniawa bez krzy偶a". Zamek otoczy艂 wielkim ogrodem, sam rezydowa艂 jednak na zamku w Dobczycach

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
ZAMEK w WI艢NICZU od po艂udniowego zachodu. Rysowa艂 z natury Jan Matejko. Drzeworyt z lat 60-tych XIX w. pokolorowany akwarel膮

punktor 1613 r. - kolejnym w艂a艣cicielem zamku zosta艂 Stanis艂aw Lubomirski, starosta sadecki, spiski, dobczycki, rotmistrz kr贸lewski, wojewoda krakowski, p贸藕niejszy tryumfator spod Chocimia
punktor od 1615 r. - Stanis艂aw Lubomirski rozpocz膮艂 d艂ugotrwa艂膮 przebudow臋 rezydencji pod kierunkiem w艂oskiego architekta Andrea Spezzy, kt贸ry ko艅czy艂 m.in. ko艣ci贸艂 w Krakowie na Bielanach. Wtedy to powsta艂a barokowa brama wjazdowa, kaplica, loggia na dziedzi艅cu, rozbudowano i po艂膮czono z zamkiem Kmit贸wk臋, istniej膮ce wie偶e naro偶ne podwy偶szono. Urz膮dzone na nowo wn臋trza w stylu barokowym, ujednolicone poziomy budynk贸w pod wzgl臋dem wysoko艣ci. Wn臋trza zdobi艂y dekoracje stiukowe Jana Falconiego oraz malowid艂a Stanis艂awa Kosteckiego z Krakowa i W艂ocha Mateusza Ingermana. S艂ynna by艂a wi艣nicka biblioteka i kolekcja obraz贸w takich mistrz贸w jak Rafael, Durer, Tycjan. Zamek Lubomirskich by艂 wtedy uznawany za jeden z najwykwintniej wyposa偶onych rezydencji w Europie. Ca艂o艣膰 otoczono nowoczesnymi fortyfikacjami bastionowymi na planie pi臋cioboku wg projekt贸w Spezzy. D oraz K. Mieroszewskiego. Na ka偶dym bastionie sta艂a wie偶yczka obserwacyjna. W murze kurtynowym pomi臋dzy bastionami, na ni偶szych kondygnacjach znajdowa艂y si臋 kazamaty oraz pomieszczenia dla s艂u偶by i wojska, na wy偶szej natomiast pokoje dla oficer贸w. Umieszczono w nich te偶 stajnie (7. faza rozwoju).
punktor 1616 r. - Lubomirski ufundowa艂 u st贸p zamku miasto nazwane Nowym Wi艣niczem, dawny Wi艣nicz natomiast zwany by艂 od tej pory Starym Wi艣niczem. Zamek sta艂 si臋 gniazdem rodowym jednego z najpot臋偶niejszych rod贸w magnackich w Polsce
punktor 1631 r. - kolejn膮 fundacj膮 Lubomirskiego by艂 klasztor karmelit贸w bosych nieopodal rezydencji, kt贸ry tak偶e ufortyfikowano bastionami wg plan贸w Spezzy i Mieroszewskiego. Klasztor mia艂 wsp贸lnie z zamkiem tworzy膰 sprz臋偶ony uk艂ad obronny
punktor 1649 r. - w艂a艣cicielem zosta艂 Aleksander Micha艂 Lubomirski
punktor 1655 r. - zamek Wi艣nicz zosta艂 zaj臋ty bez obrony przez Szwed贸w. Zniszczony nie odzyska艂 ju偶 nigdy swojej dawnej 艣wietno艣ci. Wcze艣niej zatrzyma艂 si臋 w nim na kr贸tko kr贸l Jan Kazimierz, uciekaj膮cy z kraju na 艢l膮sk
punktor 1656 r. - pu艂kownik Gabriel Wojni艂艂owicz na czele dw贸ch pu艂k贸w jazdy licz膮cych ok. 1500 偶o艂nierzy usun膮艂 za艂og臋 szwedzk膮 z zamku
punktor ok. 1660 r. - rozpocz臋to odbudow臋 warowni wi艣nickiej. Mimo z艂upienia budowli, wci膮偶 by艂a tu jeszcze jedna z najwi臋kszych bibliotek w kraju


Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Wi艣nicki zamek i klasztor karmelit贸w od p贸艂nocnego zachodu, litografia z rys. Napoleona Ordy, ok. 1860 r.

ozdoba
Dostojni go艣cie
W 1646 r. kr贸l W艂adys艂aw IV wraz z ma艂偶onk膮 Ludwik膮 Mari膮, pos艂ami francuskimi, weneckimi i dworzanami wyruszy艂 do Lwowa. Po drodze zamierza艂 jednak odwiedzi膰 dwory i zamki magnackie. Przyby艂 te偶 i do Wi艣nicza, gdzie przebywa艂 przez 3 dni. Lubomirscy, mimo 偶e zbyt przychylnie nastawieni do kr贸la nie byli, zgotowali mu prawdziwie kr贸lewskie przyj臋cie. W ka偶dym dniu odbywa艂 si臋 wielki bankiet, na kt贸rym wypijano 12 beczek w臋gierskiego wina, oddawano salwy z dzia艂 i wystrzeliwano sztuczne ognie. Na po偶egnanie dostojni go艣cie otrzymali podarunki, w tym kr贸l - 6 przepi臋knych koni, kr贸lowa - z艂ot膮 konew wysadzan膮 drogimi kamieniami, a pose艂 francuski r贸wnie偶 6 koni, ale ju偶 nie tak wspania艂ych jak kr贸l.
Og贸lnie zamek wi艣nicki by艂 miejscem wielu wystawnych uczt. Gospodarze ch臋tnie go艣cili przyjezdnych, kt贸rzy dostarczali wiadomo艣ci z kraju i 艣wiata. Podobno najd艂u偶sza uczta trwa艂a 2 tygodnie!

punktorok. 1700 r. - przebudowa zachodnie skrzyd艂a zamku i utworzenie wielkiej Sali Rycerskiej. Wtedy powsta艂a te偶 galeria 艂膮cz膮c膮 baszt臋 Bony z wie偶膮 po艂udniow膮 (8. faza rozwoju)
punktor 1720 r. - w wyniku ma艂偶e艅stwa Marianny Lubomirskiej z Paw艂em Karolem Sanguszk膮, zamek wi艣nicki sta艂 si臋 w艂asno艣ci膮 Sanguszk贸w
punktor 1752 r. - Lubomirscy nie zapomnieli jednak o swojej dawnej rezydencji i w tym roku ponownie do nich powr贸ci艂a wykupiona przez Stanis艂awa Lubomirskiego z 艁a艅cuta. Przeprowadzono remont generalny budowli i zlikwidowano galeri臋 (9. faza rozwoju)
punktor Nast臋pnie zamek zosta艂 wniesiony w wianie przez Aleksandr臋 Lubomirsk膮 Potockim herbu Pilawa. Ju偶 wtedy zamieszkiwany by艂 tylko okresowo
punktor 1783 r. - klasztor wi艣nicki zosta艂 decyzj膮 zaborcy austriackiego zamieniony na s膮d i wi臋zienie. Do dzisiaj funkcjonuje tu wi臋zienie
punktor 1831 r. - wielki po偶ar spustoszy艂 zamek. Odt膮d by艂 ju偶 tylko ruin膮
punktor II po艂. XIX - Nowy Wi艣nicz nale偶a艂 do Zamoyskich, a potem Straszewskich
punktor 1901 r. - zamek ponownie wr贸ci艂 do Lubomirskich, kt贸rzy odkupili go od prof. Maurycego Straszewskiego
punktor 1928 r. - Zjednoczenie Rodowe Lubomirskich rozpocz臋艂o prace rekonstrukcyjne m.in. przy udziale Adolfa Szyszko-Bohusza. Prace te spotka艂y si臋 ze spor膮 krytyk膮. Przerwa艂a je wojna.
punktor 1936 r. - na mocy orzeczenia Urz臋du Wojew贸dzkiego w Krakowie, rz膮d polski doda艂 zapis w ksi臋dze hipotecznej gminy katastralnej Stary Wi艣nicz, kt贸ry ogranicza艂 prawa w艂a艣cicieli w rozporz膮dzaniu maj膮tkiem wi艣nickim, poniewa偶 uznano go za zabytek kultury narodowej
punktor 1949 r. - rozpocz臋to prace renowacyjne, kt贸re w p贸藕niejszych latach doprowadzi艂y do pe艂nej restauracji mur贸w zamkowych i odtworzenia zlikwidowanej w XVIII wieku galerii wzd艂u偶 skrzyd艂a po艂udniowo-zachodniego
punktor 1990 r. - po upadku komunizmu, zacz臋to oficjalnie m贸wi膰 o powrocie zabytku do Lubomirskich. Przedstawiciel rodziny Lubomirskich - Stanis艂aw Lubomirski-Lanckoro艅ski wyda艂 o艣wiadczenie, i偶 rodzina nie poradzi sobie z remontem i utrzymaniem tak du偶ego obiektu, a rok p贸藕niej na Wawelu podpisano list intencyjny z ministerstwem kultury, kt贸ry mia艂 uregulowa膰 spraw臋 roszcze艅 rodziny. Po tym fakcie zosta艂 powo艂any Zarz膮d Odbudowy Zamku w Wi艣niczu i wykonano ogromne prace maj膮ce przystosowa膰 zrujnowany zamek do cel贸w muzealnych i turystycznych. W budowli dzia艂a艂 wtedy oddzia艂 Muzeum Okr臋gowego w Nowym S膮czu

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Szkic Napoleona Ordy do powy偶szej litografii

punktor 1996 r. - Ministerstwo Kultury wyst膮pi艂o do Sadu Rejonowego w Bochni z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia w艂asno艣ci nieruchomo艣ci i przej艣cie jej na w艂asno艣膰 Skarbu Pa艅stwa
punktor 2001 r. - w S膮dzie Rejonowym w Krakowie zarejestrowano Zjednoczenie Rodowe Lubomirskich ze Stanis艂awem Lanckoro艅skim-Lubomirskim na czele domagaj膮ce si臋 zwrotu zamku wi艣nickiego. W 2002 r. Przedstawiciele rodu zaj臋li nawet zamek si艂膮 i okupywali go do czasu przybycia policji. Przez d艂ugi czas trwa艂 sp贸r mi臋dzy Lubomirskimi a Gmin膮 i dzia艂aj膮cym na miejscu Muzeum. Nie wiadomo by艂o kto jest w艂a艣cicielem zabytku. Lubomirscy mieli prawo wsp贸艂u偶ytkowa膰 zamek po partycypowaniu w kosztach jego funkcjonowania. Zjednoczenie Rodowe zorganizowa艂o np. w zamku wielki bal z koncertami i pokazami sztucznych ogni, co wg drugiej strony stanowi艂o spore zagro偶enie dla mur贸w zabytku.
punktor 2008 r. - Gmina przekaza艂a zamek Muzeum Ziemi Wi艣nickiej. Budowla powoli zape艂nia si臋 eksponatami. Mo偶na by艂o ogl膮da膰 zabytkowe meble, porcelan臋, kielichy, srebra i gobeliny. Miejscowi urz臋dnicy zabiegali tak偶e o wpisanie warowni na list臋 Pomnik贸w Historii (mo偶e go otrzyma膰 zabytek o szczeg贸lnej warto艣ci historycznej, naukowej i artystycznej).
punktor 2015 r. - po 10 latach od rozpocz臋cia sprawy "wolne s膮dy" uzna艂y, 偶e zamek nale偶y do Skarbu Pa艅stwa. Lubomirscy odwo艂ywali si臋 od tej decyzji kilkukrotnie, bo S膮d Okr臋gowy w Tarnowie uzna艂 ich racje i skierowa艂 spraw臋 do ponownego rozpatrzenia
punktor 2017 r. - tury艣ci dostali do dyspozycji 2 nowe atrakcje: Bastion VR - zwiedzania obiektu w goglach virtual reality oraz Tras臋 Nietoperza - tras臋 po zamkowych podziemiach
punktor 2018 - otwarto ekspozycj臋 艣redniowiecznych narz臋dzi tortur
punktor 2019 r. - ostatecznie S膮d Okr臋gowy w Tarnowie prawomocnie podtrzyma艂 orzeczenie S膮du Rejonowego w Bochni uznaj膮c, 偶e Skarb Pa艅stwa naby艂 prawo w艂asno艣ci zamku w Wi艣niczu przez zasiedzenie.
punktor 2020 r. - wniosku do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o nadanie zamkowi tytu艂u "Pomnika Historii" zosta艂 pozytywnie zweryfikowany i Prezydent RP podpisa艂 rozporz膮dzenie o wpisie na list臋 nowego pomnika historii pn. "Nowy Wi艣nicz 鈥 zesp贸艂 architektoniczno 鈥 krajobrazowy"
Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Brama do zamku wi艣nickiego na gwaszu Stanis艂awa Fabija艅skiego z ko艅ca XIX wieku


ozdoba
Uzbrojenie zamku i potop
Za艂oga zamku wi艣nickiego w XVII w. by艂a ogromna. Stacjonowa艂o tu 200 konnych dragon贸w, 400 w臋gierskich piechur贸w, rozstawionych by艂o 80 armat. Zgromadzone zapasy 偶ywno艣ci wystarcza艂y a偶 na 3 lata. To wszystko oraz pot臋偶ne fortyfikacje pozwa艂y odeprze膰 praktycznie ka偶dy atak. Jednak podczas najazdu szwedzkiego zamek zosta艂 poddany bez jednego wystrza艂u. Nie do ko艅ca s膮 jasne okoliczno艣ci tego wydarzenia. Komunistyczni historycy podkre艣lali, 偶e Lubomirscy dbaj膮c tylko o w艂asny interes, nie chcieli doprowadzi膰 do zniszczenia swej rezydencji. Z drugiej strony wiadomo, 偶e po 艣mierci Stanis艂awa Lubomirskiego, jego synowie (w tym najstarszy - Aleksander, kt贸ry odziedziczy艂 zamek) nie traktowali ju偶 Wi艣nicza jako w艂asnej rezydencji rodowej i w chwili podej艣cia wojsk szwedzkich wszyscy przebywali gdzie艣 indziej. By膰 mo偶e za艂oga nie maj膮c przyw贸dcy by艂a bez szans w starciu z pot臋偶n膮 artyleri膮 szwedzk膮. Oskar偶aj膮c Lubomirskich o odmow臋 walki nale偶y pami臋ta膰, 偶e to w艂a艣nie marsza艂ek wielki koronny Jerzy Lubomirski wraz ze Stefanem Czarnieckim rozpocz膮艂 polsk膮 ofensyw臋, kt贸ra w ko艅cu doprowadzi艂a do wyparcia Szwed贸w z Polski. Mimo poddania si臋, barbarzy艅cy ze Szwecji zniszczyli zamek i wywie藕li 150 woz贸w z kosztowno艣ciami oraz dzie艂ami sztuki. Nadzorowa艂 to osobi艣cie gubernator okupowanego Krakowa - Paul Wirtz. Wraz z 300 rajtarami ograbi艂 zamek z dzie艂 sztuki takich mistrz贸w jak Rafael, Tycjan, Ribera oraz wszelkich cennych sprz臋t贸w jak zegary, lustra, naczynia, kielichy i oczywi艣cie bi偶uteria.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Kolejny obraz Fabija艅skiego - podpisany jako "Kmit贸wka - miejsce urodzin J. Kossaka". W rzeczywisto艣ci Juliusz Kossak nie urodzi艂 si臋 na zamku.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Podobny widok na zamek w Wi艣niczu od strony kaplicy i Kmit贸wki na obrazie Stanis艂awa Fabija艅skiego z 1893 r.


Legendy i podania

Powr贸t na g贸r臋 strony

Legenda m贸wi o je艅cach tureckich sprowadzonych do przebudowy zamku przez Stanis艂awa Lubomirskiego po bitwie pod Chocimiem. Poniewa偶 pracowali oni m.in. na wysokich wie偶ach, postanowili uciec na skonstruowanych przez siebie skrzyd艂ach. Pr臋dzej czy p贸藕niej jednak spadali na ziemi臋. W miejscach ich 艣mierci budowano kamienne kolumny. Tak t艂umaczono stoj膮ce w okolicy zagadkowe kolumny, kt贸re jednak dla historyk贸w nie s膮 niczym niezwyk艂ym. W XVII w. bowiem stawianie takich ma艂ych pomnik贸w z kamienia by艂o bardzo popularne dla uczczenia czyjej艣 艣mierci lub wyzdrowienia. Faktem jest 偶e Turcy byli w Wi艣niczu i pracowali tylko przy studni zamkowej bo sam zamek by艂 ju偶 wtedy po g艂贸wnej przebudowie. Mo偶liwe tak偶e 偶e kopali tunel 艂膮cz膮cy zamek i pobliski ufortyfikowany klasztor, o ile opowiadania o nim s膮 prawdziwe.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
"Dziedziniec w zamku wi艣nickim".Rysunek A. Gryglewskiego. K艂osy 1873 r.

Inne podanie przypisuje otrucie Barbary Radziwi艂艂贸wny, ma艂偶onki kr贸la Zygmunta Augusta Piotrowi Kmicie, kt贸ry go艣ci艂 kr贸lewsk膮 par臋 na wi艣nickim zamku. Kmita by艂 bowiem stronnikiem kr贸lowej Bony, a ta nie akceptowa艂a potajemnego ma艂偶e艅stwa swego syna z Barbar膮 i wr臋cz jej nie znosi艂a. W Wi艣niczu podano jej jakoby siln膮, ale wolno dzia艂aj膮c膮 trucizn臋, tak i偶 wkr贸tce zmar艂a w m臋czarniach. Od tej pory na zamku pojawia si臋 kobieca posta膰. B艂膮ka si臋 po komnatach i dziedzi艅cu, szepc膮c co艣 i zawodz膮c 偶a艂o艣nie. Podobno to duch Barbary wyklina swojego zab贸jc臋.
Faktem jest, 偶e Barbara Radziwi艂艂贸wna umar艂a za m艂odu, ale raczej z powodu raka ni偶 trucizny, cho膰 pog艂oski o jej otruciu by艂y cz臋sto powtarzane.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Wi艣nicz - Zamek - z cyklu Polskie zamki i dworki rysowa艂 Andrzej Ole艣 w 1923 roku



Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Rynek i zamek wi艣nicki na poczt贸wce z roku 1910


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktor gsm 733 779 744

CZAS
punktor Zale偶y od wyboru opcji zwiedzania. Ca艂o艣膰 zajmie ok. 2,5 godzin.

WST臉P
punktor P艂atny. Godziny zwiedzania: kwiecie艅 - pa藕dziernik, od poniedzia艂ku do pi膮tku 8.00 - 16.00, soboty, niedziele i 艣wi臋ta 10.00 - 18.00
poza sezonem turystycznym od poniedzia艂ku do pi膮tku 10.00 - 16.00, soboty, niedziele i 艣wi臋ta 11.00 - 16.00
Cennik. Zwiedzanie zamku z bastionem VR: bilet normalny 鈥 24 z艂, bilet ulgowy 鈥 16 z艂, wst臋p na dziedziniec zewn臋trzny zamku 鈥 5 z艂 (dzieci do lat 5 wst臋p bezp艂atny).
Sam bastion VR - bilet normalny 鈥 14 z艂, bilet ulgowy 鈥 9 z艂.
Trasa Podziemna i Wystawa 艢redniowieczne Narz臋dzia Tortur (podziemia zamku): bilet normalny 鈥 10 z艂, bilet ulgowy 鈥 6 z艂
Kaplica + Krypta Rodowa Lubomirskich + wystawa Pompa Funebris: bilet normalny -10 z艂, bilet ulgowy - 6 z艂.

Poniewa偶 informacje o godzinach otwarcia, a przede wszystkim cenach bilet贸w szybko si臋 dezaktualizuj膮, sprawd藕 je na stronie oficjalnej opisywanego zamku/dworu:
Zamek w Nowym Wi艣niczu

INNE
punktor Zamek w Nowym Wi艣niczu w portalu promuj膮cym turystyk臋 rodzinn膮 "Wakacje z dzieciakiem" - relacje ze zwiedzania obiektu z dzie膰mi

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Zamek Wi艣nicz od zachodu na rysunku Jana Matejki z lat 60-tych XIX w.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Zamek Wi艣nicz od strony bramy na rysunku Jana Matejki z lat 60-tych XIX w.



Po艂o偶enie i dojazd


Centralna cze艣膰 woj. ma艂opolskiego. 13 km na po艂udnie od Bochni. Zobacz na mapie.
Zamek jest widoczny z daleka. Administracyjnie nale偶y nie do miasta Nowy Wi艣nicz, lecz wsi Stary Wi艣nicz. Jad膮c samochodem mo偶na zatrzyma膰 si臋 przy murze obwodowym.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N49.91739722掳, E20.46926944掳
format DM (stopnie, minuty):   49掳 55.0438332'N, 20掳 28.1561664'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   49掳 55' 02.63''N, 20掳 28' 09.37''E 



Bibliografia



punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Jurasz Tomasz - Zamki i ich tajemnice
punktor Kaczy艅scy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Kornecki Marian - Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej
punktor Moskal Krzysztof - "Zamki w dziejach Polski i S艂owacji mi臋dzy Wis艂膮 a Hornadem" tom 1 i 2
punktor Rogi艅ski Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy

Rekonstrukcja lub stary widok zamku wisnicz
Zamek wi艣nicki na przedwojennym zdj臋ciu lotniczym



Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Nowy Wi艣nicz - Widok zza mur贸w od p艂n. wschodu Nowy Wi艣nicz - Przed bram膮 Nowy Wi艣nicz - Przej艣cie bramne Nowy Wi艣nicz - Widok po przekroczeniu bramy Nowy Wi艣nicz - Elewacja p艂n.-zachodnia z 'Dziedzi艅cem tysi臋cy 艣wiate艂' Nowy Wi艣nicz - Elewacja p艂n.-zachodnia Nowy Wi艣nicz - Zamek o艣wietlony lampkami Nowy Wi艣nicz - Budynek dawnego hotelu na kurtynie z kazamatami, a przed nim fundamenty bramy zachodniej Nowy Wi艣nicz - Wie偶a wschodnia, a przy niej kaplica Nowy Wi艣nicz - Na pierwszym planie baszta p贸艂nocna Nowy Wi艣nicz - Baszta p贸艂nocna i kaplica Nowy Wi艣nicz - Kru偶ganki na dziedzi艅cu Nowy Wi艣nicz - Klatka schodowa Nowy Wi艣nicz - Sklepienie kaplicy Nowy Wi艣nicz - Sala Herkulesa Nowy Wi艣nicz - Kominek w sali akustycznej Nowy Wi艣nicz - Jedna z komnat Nowy Wi艣nicz - Sala plafonowa z sufitem z zamku Ksi膮偶 Nowy Wi艣nicz - Komnata ze sto艂em i gobelinem Nowy Wi艣nicz - Inna komnata Nowy Wi艣nicz - Jeden z wielu portali zamkowych Nowy Wi艣nicz - Wej艣cie do sali balowej z herbem Szreniawa Nowy Wi艣nicz - Sala balowa
Zdj臋cia wykonane zim膮 2021/2022 w ramach zwiedzania nocnego "Historia 艣wiat艂em malowana"

Nowy Wi艣nicz - Widok  od strony Starego Wi艣nicza Nowy Wi艣nicz - Widok  z centrum Nowego Wi艣nicza Nowy Wi艣nicz - Elewacja frontowa Nowy Wi艣nicz - Armata przy zamku Nowy Wi艣nicz - Tylna cz臋艣膰 zamku. Po prawej wida膰 cz臋艣膰 kaplicy wybudowanej przez S. Lubomirskiego Nowy Wi艣nicz - Studnia, a dalej wej艣cie do zamku Nowy Wi艣nicz - Armata przy zamku Nowy Wi艣nicz - Widok zza mur贸w Nowy Wi艣nicz - Przed bram膮 Nowy Wi艣nicz - Widok z balkonu na budynek w murze kurtynowym Nowy Wi艣nicz - Kartusz z herbem Szreniawa na bastionie Nowy Wi艣nicz - Widok z zamku na okolic臋, na pierwszym planie tworzony hotel w budynkach muru kurtynowego Nowy Wi艣nicz - Dziedziniec wewn臋trzny Nowy Wi艣nicz - Dziedziniec wewn臋trzny Nowy Wi艣nicz - Zamkowa kaplica Nowy Wi艣nicz - Sklepienie kaplicy Nowy Wi艣nicz - Lustro i odbity w nim ozdobny sufit Nowy Wi艣nicz - Fragment jednej z sal zamkowych Nowy Wi艣nicz - Dziedziniec zewn臋trzny z armatami na terenie dawnej bramy Nowy Wi艣nicz - Widok z g贸ry  (z tablicy informacyjnej)
Zdj臋cia wykonane: latem 2002

Nowy Wi艣nicz - Widok spod bramy Nowy Wi艣nicz - Zamek zim膮 Nowy Wi艣nicz - Zamek zim膮 Nowy Wi艣nicz - Kaplica Nowy Wi艣nicz - Fosa i brama
Zdj臋cia wykonane: zim膮 2002/2003


Nowy Wi艣nicz - Widok z oddali Nowy Wi艣nicz - Sarkofag Lubomirskiego Nowy Wi艣nicz - Portal wej艣ciowy Nowy Wi艣nicz - Sala balowa
A te nades艂a艂 Amadeusz Szymiczek


Materia艂y wideo


Zamek w Nowym Wi艣niczu z drona 4K




Historia Nowego Wi艣nicza - animacja laserowa na zamku



Noclegi


punktor Nowy Wi艣nicz - Hotel zamkowy "Kmita", tel. (014) 612 88 25
punktor Nowy Wi艣nicz - Agroturystyka U Stok艂osy, ul. Leksandrowa 4, (014) 612 83 25
punktor Nowy Wi艣nicz - Hotel-Restauracja "Hetma艅ska", ul. Grunwaldzka 2, tel. (014) 685 54 10
punktor Bochnia - Hotel Florian, ul Galasa 4, tel. (014) 612 22 29
punktor Bochnia - Motel Relax, ul. Brzeska 85, tel. (014) 612 25 21

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Zamek       Autor:  Beata i Andrzej      Data:  2014-09-14 20:02:34
    Marketing chyba si臋 poprawi艂, zwiedzali艣my z Ma艂偶onk膮 we dwoje, potem dotar艂y jeszcze dwie osoby. Zamek pi臋kny , wymaga mas臋 nak艂ad贸w, b臋dzie jeszcze pi臋kniejszy.
  • zwiedzanie       Autor:  Bogdan      Data:  2014-03-27 01:29:30
    Zamek wart zwiedzenia !   Pi臋knie Zamek odnowieony, chocia偶 jeszcze jest du偶o do zrobienia ! Do tego trzeba doda膰 i偶 nale偶a艂o by go otworzy膰 dla indywidualnych turysrt贸w, nie tylko dla grup turystycznych !
  • Re: Zamek       Autor:  Robert      Data:  2012-08-23 22:02:50
    By艂em tam wczoraj w cztery osoby. Dosz艂y jeszcze dwie i zwiedzali艣my w 6 os贸b z Pani膮 przewodnik. Zamek jest pi臋kny ale marketing si臋 nisko k艂ania:)) . Wymaga wielu nak艂ad贸w ale mimo wszystko wartko go zwiedzi膰





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2022 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.