Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Zator (woj. ma艂opolskie) - Zamek ksi膮偶臋cy przebudowany w neogotycki pa艂ac

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 3.3 na 5. G艂os贸w: 72 3.5 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 3.3 na 5. G艂os贸w: 60 3.5 stars
           
 


Opis i stan obecny


Zamek zatorski stoi nad stromym stokiem nad rzek膮 Skawa, w centrum miasta. Jest on ca艂kowicie zachowany, cho膰 w postaci neogotyckiego pa艂acu. Elementy obronne nie s膮 widoczne, zanika艂y one zreszt膮 ju偶 w XVI w., wraz z miejskimi fortyfikacjami. Budowla ma kszta艂t prostok膮ta o trzech kondygnacjach z wysuni臋t膮 na zewn膮trz w formie ryzalitu wie偶膮. Jest ona wy偶sza o jedn膮 kondygnacj臋 od reszty budynku. Ta cz臋艣膰 jest najstarsza i pochodzi z pierwotnego zamku gotyckiego. Przy obu kr贸tszych bokach stoj膮 przybud贸wki, od po艂udnia loggia, od p贸艂nocy budynek gospodarczy. Wej艣cie znajduje si臋 od zachodu. O neogotyckim charakterze 艣wiadcz膮 blanki na wie偶y i bramie, portal wej艣ciowy oraz dekoracje przy gzymsie i oknach. Przy zamku stoi tak偶e neogotycka oficyna. Wn臋trza posiadaj膮 cenne malowid艂a i sztukaterie w stylu pompeja艅skim wykonane przez W艂ocha Liattiego i jego pomocnika Kajetana Goli艅skiego. Do niedawna, do zwiedzania udost臋pnione by艂y 4 sale na parterze: z艂ota, my艣liwska, paprociowa i bluszczowa, a reszt臋 u偶ytkowa艂 Rybacki Zak艂ad Do艣wiadczalny. Uwag臋 zwracaj膮 w tych salach pi臋kne sklepienia, kt贸re jakim艣 cudem nie zosta艂y podczas wojny zniszczone przez babarzy艅c贸w zza naszej zachodniej granicy. W sali z艂otej natrafiono nawet na 艣lady 14-karatowego z艂ota. Z bogatego wyposa偶enia zamku Zator zachowa艂y si臋 tylko marmurowe kominki i r贸wnie偶 marmurowa p艂yta z napisem tureckim odnosz膮cym si臋 do budowy meczetu w 1716 r. z fundacji wielkiego wezyra Alego Paszy znaleziona we wsi Dworki.
Obecnie Rybacki Zak艂ad Do艣wiadczaln wyprowadzi艂 si臋 z zamku i nie ma ju偶 do niego wej艣cia.

AltualizacjaZamek odzyskali spadkobiercy dawnych w艂a艣cicieli - Potockich. Gmina dzier偶awi jednak park, kt贸ry mo偶na odwiedzi膰. Sam zamek b臋dzie przeznaczony na cele turystyczne, edukacyjne i konferencyjne. Znajd膮 si臋 w nim ekspozycje po艣wi臋cone dziejom zabytku, restauracja, kawiarnia.
Na pocz膮tku 2022 r. og艂oszono sensacj臋 - w pobli偶u obecnego zamku, na skarpie nad rzek膮 Skaw膮 odkryto zarys warowni 艣redniowiecznej. Mury maj膮 zosta膰 przebadane i je艣li znajd膮 si臋 艣rodki, wyeksponowane dla zwiedzaj膮cych.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku zator
Zamek w Zatorze na zdj臋ciu z 1914 r. Ze zbior贸w Mieczys艂awa Or艂owicza



Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zamek wzniesiono w po艂owie XV w. z inicjatywy ksi臋cia zatorskiego Wac艂awa. Prawdopodobnie wcze艣niej na jego miejscu znajdowa艂 si臋 warowny gr贸d. Dooko艂a, podobnie jak dzi艣, istnia艂y ju偶 stawy rybne otoczone sieci膮 kana艂贸w i grobli.
Bogate wyposa偶enie
S艂ynne by艂o wyposa偶enie zamku zatorskiego w XIX w. Potoccy sprowadzili tu bowiem wiele wspania艂ych dzie艂 sztuki i pami膮tek narodowych. Wymienia si臋 m.in. arcydzie艂a rze藕by, stare zbroje, pos膮偶ki egipskie i greckie, mozaiki, marmury, stylowe meble, srebrn膮 tac臋 kr贸lowej Bony, poz艂acane sztu膰ce Napoleona, r贸g my艣liwski z ko艣ci s艂oniowej kr贸la Augusta II, siod艂a kr贸l贸w Sobieskiego i Batorego, pas do 艂adownicy ksi臋cia Poniatowskiego, grot od sztandaru Stanis艂awa Augusta, cz臋艣膰 apteczki Augusta III. Na pierwszym pi臋trze 贸wczesnego zamku urz膮dzono galeri臋 i bibliotek臋. W galerii podziwia膰 mo偶na by艂o m.in. obrazy Leonardo da Vinci, Bacciarellego, weneckiego malarza Bernarda Canaletto, hiszpa艅skiego mistrza Francisco Zurbarana, flamandzkiego klasyka Mirwelta, nadwornego malarza Filipa IV - Diego de Silva Velazqueza. Obraz da Vinci chcia艂a odkupi膰 w XVIII w. galeria we Florencji za astronomiczn膮 kwot臋 100 tys frank贸w, jednak dzie艂o pozosta艂o nad Skaw膮. Niestety kolekcja zosta艂a wywieziona przez Niemc贸w w 1939 r. Wcze艣niej jednak potomkowie Maurycego Potockiego zd膮偶yli przenie艣膰 jak膮艣 jej cz臋艣膰 do swojego maj膮tku w Jab艂onnie.

punktor1445 r. - powsta艂o Ksi臋stwo Zatorskie. Pierwszym ksi臋ciem zosta艂 Wac艂aw, kt贸ry rozbudowa艂 miasto i fortyfikacje. Przyst膮pi艂 te偶 do budowy zamku. Koszt wyni贸s艂 9600 groszy praskich, a ka偶dy poddany zosta艂 zobowi膮zany do odpracowania dw贸ch dni w tygodniu przy budowie rezydencji ksi膮偶臋cej
punktor1474 r. - ksi臋stwo zatorskie zosta艂o podzielone mi臋dzy 4 syn贸w Wac艂awa. Pomieszczenia zamku r贸wnie偶 zosta艂y podzielone pomi臋dzy braci. Na parterze zamku znajdowa艂a si臋 wtedy wielka kuchnia. Na pi臋trze 4 du偶e izby i 3 wi臋ksze komnaty oraz kilka mniejszych po bokach. Na drugim pi臋trze wielka sala reprezentacyjna i 4 komnaty
punktor29.07.1494 r. - zawarta zosta艂a umowa mi臋dzy ksi臋ciem zatorskim Januszem a kr贸lem Janem Olbrachtem. Ksi臋stwo zosta艂o sprzedane Pa艅stwu Polskiemu za 8 tys. floren贸w, ale przej臋te mia艂o zosta膰 dopiero po 艣mierci Janusza
punktor1513 r. - podczas sporu o stawy rybne ksi膮偶臋 Janusz zosta艂 zamordowany przez kasztelana Wawrzy艅ca Myszkowskiego z pobliskich Spytkowic. Na mocy edyktu kr贸lewskiego ksi臋stwo wcielono do Polski, a dok艂adnie do woj. krakowskiego. Starosta Andrzej Ko艣cielecki zaj膮艂 zamek i odebra艂 przysi臋g臋 od Zatorzan
punktor1550 r. - starost膮 zatorskim zosta艂 innowierca Miko艂aj Myszkowski. Warownia sta艂a si臋 centrum reformacji, zniszczono wtedy katolick膮 kaplic臋 zamkow膮
punktor1564 r. - na sejmie walnym nast膮pi艂o oficjalne w艂膮czenie ksi臋stwa i warowni do Polski. Do maj膮tku zamkowego nale偶a艂y w贸wczas dwa m艂yny, chmielnik, dwa ogrody i kilka staw贸w.
punktorXVI w. - zamek zosta艂 przebudowany w stylu renesansowym, ale nie wiadomo dok艂adnie w kt贸rej cze艣ci tego wieku mia艂o to miejsce. Powsta艂 te偶 wtedy pi臋kny tarasowy ogr贸d
punktorXVII w. - w czasie wojen ze Szwedami, warownia w Zatorze bardzo ucierpia艂a i nie nadawa艂a si臋 do zamieszkiwania
punktorpocz. XVIII w. - starost膮 zatorskim zosta艂 Piotr Dunin herbu 艁ab臋d藕
punktor1744 r. - 贸wczesny inwentarz wskazuje na z艂y stan zamku
punktor1765 r. - kolejne inwentarze m贸wi艂y, i偶 stan zamku znacznie si臋 polepszy艂. Starost膮 by艂 wtedy Fryderyk Piotr Dunin, syn Piotra
punktor1772 r. - po rozbiorze Polski zamek w Zatorze przej臋li Austriacy
punktor1778 r. - Fryderyk Piotr Dunin odkupi艂 od rz膮du austriackiego dobra zatorskie wraz zamkiem. Dokona艂 jego remontu i przebudowy na wygodn膮 rezydencj臋. Nast臋pnie obiekt przechodzi艂 w r臋ce Poniatowskich, Tyszkiewicz贸w herbu Leliwa, W膮sowicz贸w herbu Gozdawa i Potockich herbu Pilawa

Rekonstrukcja lub stary widok zamku zator
Zamek Zator na litografii Napoleona Ordy z 1880 r.

punktor1805 r. - Anna Potocka podarowa艂a dobra zatorskie by艂emu m臋偶owi Aleksander hr Potockiemu
punktor1836 r. - wielka przebudowa zamku w pa艂ac neogotycki pod kierunkiem w艂oskiego architekta Franciszka Mari臋 Lanciego i Parysa Filippiego. Powsta艂a wtedy ryzalitowa wie偶a bramna z 4 nadwieszonymi wie偶yczkami, brama wjazdowa z blankami, wn臋trza ozdobiono sztukateriami i pi臋knymi kominkami. Na zewn膮trz powsta艂y przybud贸wki i przekomponowany z ogrod贸w park krajobrazowy
punktor1845 r. - po 艣mierci Aleksandra, w艂a艣cicielem zamku Zator zosta艂 jego syn Maurycy Potocki, oficer powstania styczniowego i kawaler orderu Virtuti Militari
punktor1939 r. - budowl臋 zaj膮艂 i obrabowa艂 Wehrmacht. Sta艂 si臋 on obozem dla kolonist贸w niemieckich z Wo艂ynia i Besarabii, kt贸rzy zajmowali polskie gospodarstwa
punktor1945 r. - po wojnie zabytek by艂 ruin膮. Sk艂adowano w nim zbo偶e i inne towary, zamieniono go te偶 na koszary
punktor1951 r. - dalszemu zniszczeniu obiektu zapobieg艂o przekazanie zamku Instytutowi Zootechniki z Krakowa. 10 lat p贸藕niej przeprowadzono remont i odbudow臋 obiektu pod kierunkiem J贸zefa Dutkiewicza. Przywr贸cono wygl膮d zamku z 1836 r.
punktor1973 r. - odremontowano wn臋trza i udost臋pniono do zwiedzania 4 sale. Odbywa艂 si臋 w nich m.in. cykl koncert贸w "Od Vivaldiego do Bartoka"
punktorNast臋pnie zamek przekazano Rybackiemu Zak艂adowi Do艣wiadczalnemu z Olsztyna
punktor2005 r. - Zak艂ad opu艣ci艂 popadaj膮cy w ruin臋 zamek, kt贸ry zosta艂 opuszczony na sta艂e. Wladze gminne szuka艂y inwestor贸w, ale ostatecznie nikt si臋 nie zdycydowa艂 na zakup zabytku
punktor2013 r. - decyzj膮 wojewody ma艂opolskiego J. Millera zamek zosta艂 oddany spadkobiercom dawnych w艂a艣cicieli: Adama Potockiego i Marii Teresy z Potockich Bni艅skiej
punktor2015 r. - spadkobiercy utworzyli "Fundacj臋 Zamek w Zatorze", kt贸ra ma przywr贸ci膰 mu dawn膮 艣wietno艣膰
punktor2019 r. - rozpocz臋to remont zamku, po zako艅czeniu kt贸rego stanie si臋 on ponownie atrakcj膮 turystyczn膮. Prace potrwaj膮 do 2023 roku
punktor2021 r. - po wydzier偶awieniu przez Gmin臋 parku zamkowego na 15 lat zosta艂 on otwarty dla odwiedzaj膮cych. Park ma 4 ha i przejdzie wkr贸tce rewitalizacj臋. Wykonane zostan膮 alejki z 艂awkami i o艣wietleniem, zasadzone zostan膮 nowe drzewa i krzewy.
punktor2022 r. - na skarpie nad Skaw膮, kilkadziesi膮t metr贸w od zamku natrafiono na 艣redniowieczne mury o grubo艣ci 110 cm. S膮 wykonane z piaskowca na zaprawie wapiennej i maj膮 kolisty kszta艂t. Jest to z pewno艣ci膮 pierwotny zamek zatorski. Odkrycia dokona艂 dr Krzysztof Tunia z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN O艣rodka Archeologii G贸r i Wy偶yn w Krakowie, nadzoruj膮cy prace remontowe w zamku.


Rekonstrukcja lub stary widok zamku zator
Widok og贸lny zamku w Zatorze. Rycina wg L . Chod藕ko "la Pologne historique..." 1836-37


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktorbrak

CZAS
punktorParking miejski jest tu偶 obok zamku. Ogl膮dni臋cie z zewnatrz i kilku zabytkowych sal trwa艂o oko艂o 20 min. Aktualnie wszystko si臋 zmienia

WST臉P
punktorTrwaj膮 prace remontowe, wst臋p b臋dzie mo偶liwy prawdopodobnie w 2023 r. Mo偶na zwiedza膰 tylko park.


Po艂o偶enie i dojazd


Zachodnia cze艣膰 woj. ma艂opolskiego. 14 km na wsch贸d od O艣wi臋cimia, 13 km na p贸艂noc od Wadowic. Zobacz na mapie.
Zamek stoi w samym rynku ko艂o ko艣cio艂a. Tam te偶 jest parking dla samochod贸w.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N49.996036掳, E19.439802掳
format DM (stopnie, minuty):   49掳 59.76216'N, 19掳 26.38812'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   49掳 59' 45.73''N, 19掳 26' 23.29''E 



Bibliografia



punktorGuerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktorJurasz Tomasz - Zamki i ich tajemnice
punktorKaczy艅scy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
punktorKajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktorKornecki Marian - Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej
punktor Rogi艅ski Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy
punktorSt臋pi艅ska Krystyna - Pa艂ace i zamki w Polsce - dawniej i dzi艣

Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Zator - Zamek jesieni膮 Zator - Zamek
Zdj臋cia wykonane: jesieni膮 2004

Zator - Neogotycka brama z blankami Zator - Zamek zim膮 Zator - Wie偶a Zator - Ty艂 zamku Zator - Oficyna neogotycka przy bramie Zator - Ty艂 zamku i ko艣ci贸艂 z XIV w. w tle Zator - Wej艣cie do zamku Zator - Dobud贸wka po stronie po艂udniowej - loggia Zator - Dekoracja nad oknem  z herbem Pilawa Zator - Detale architektoniczne Zator - Widok z ulicy Zator - Sala Z艂ota Zator - Sala My艣liwska Zator - Ko艣ci贸艂 z XIV w., tu偶 obok zamku
Zdj臋cia wykonane: zim膮 2002/2003



Noclegi


punktorZator - O艣rodek Rekreacyjny OUTM Katowice, ul. Parkowa 6, tel. (033) 841 24 78
punktorZator - O艣rodek Wypoczynkowy KWK Janina, tel. (033) 841 22 61
punktorWadowice - Hotel "Marten" , Klecza Dolna 11a, tel. (033) 823 27 60
punktorWadowice - O艣rodek Wojskowy, ul. Wojska Polskiego 17, tel. (033) 823 38 17

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Zamek w Zatorze       Autor:  Barbara       Data:  2022-02-16 09:47:41
    Nie m贸wiono tego w artykule, ale w latach 60-tych oczywi艣cie ubieg艂ego wieku na zamku w Zatorze by艂a porod贸wka. Wielu z moich znajomych jest w pewien spos贸b nawet dumna z tego 偶e urodzili si臋 w zamku. Nie jestem w stanie dok艂adnie powiedzie膰 w kt贸rych latach to by艂o, ale po wybudowaniu o艣rodka zdrowia w Zatorze sale porodowe zosta艂y tam przeniesione.
  • Re: Troche wspomnien o Zatorze       Autor:  jo      Data:  2011-12-26 21:13:47
    nie ma ju偶 folwarku, w tym zabytkowym miejscu powsta艂a Biedronka
  • Re: Zamek w Zatorze       Autor:  ania z opola       Data:  2011-11-06 13:28:43
    pamietam jak bawilam sie w ksiezniczke w zamku i podziwialam akwarium ze szczupakami





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2021 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.