Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Zator (woj. ma艂opolskie) - Zamek - pa艂ac przebudowany w stylu neogotyckim

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 3.4 na 5. G艂os贸w: 74 3.5 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 3.3 na 5. G艂os贸w: 60 3.5 stars
           
 


Opis i stan obecny


Zamek zatorski stoi w centrum miasta, przy ko艣ciele parafialnym. Cho膰 zachowa艂 si臋 w ca艂kiem dobrym stanie i by艂 u偶ytkowany jeszcze w XXI wieku wiedza o nim by艂a skromna, a publikowane informacje zawiera艂y b艂臋dy i nie艣cis艂o艣ci. Zachowana w formie neogotyckiego pa艂acu budowla mia艂a by膰 jakoby przebudowanym zamkiem z XV wieku, jednak偶e najnowsze odkrycia z 2022 roku wskazuj膮, 偶e obiekt ten zbudowany zosta艂 w ko艅cu XVI lub w XVII wieku OBOK 艣redniowiecznego zamku z wykorzystaniem jego mur贸w jako budulca. Prawdopodobnie nigdy nie posiada艂 fortyfikacji, ale jego po艂o偶enie nad skarp膮 rzeczn膮 i wie偶a nadaj膮 mu cechy obronne.
Pa艂ac ma kszta艂t prostok膮ta o trzech kondygnacjach z wysuni臋t膮 na zewn膮trz w formie ryzalitu wie偶膮. Jest ona wy偶sza o jedn膮 kondygnacj臋 od reszty budynku. Wg tradycji ta cz臋艣膰 budynku jest najstarsza i pochodzi z zamku gotyckiego. Wiadomo ju偶 偶e nie pochodzi, ale by膰 mo偶e w jej murach tkwi np. dawna wie偶a bramna zamku 艣redniowiecznego? Nie wiem czy przeprowadzono specjalistyczne badania na podobn膮 okoliczno艣膰. Przy obu kr贸tszych bokach pa艂acu dostawiono przybud贸wki, od po艂udnia loggi臋, od p贸艂nocy budynek gospodarczy. Wej艣cie znajduje si臋 od zachodu. O neogotyckim charakterze 艣wiadcz膮 blanki na wie偶y i bramie, portal wej艣ciowy oraz dekoracje przy gzymsie i oknach. Przy pa艂acu stoi tak偶e neogotycka oficyna.
Wn臋trza posiadaj膮 cenne malowid艂a i sztukaterie w stylu pompeja艅skim wykonane przez W艂ocha Liattiego i jego pomocnika Kajetana Goli艅skiego. Do niedawna, do zwiedzania udost臋pnione by艂y 4 sale na parterze: z艂ota, my艣liwska, paprociowa i bluszczowa, a reszt臋 u偶ytkowa艂 Rybacki Zak艂ad Do艣wiadczalny. Uwag臋 zwraca艂y w tych salach pi臋kne sklepienia, kt贸re jakim艣 cudem nie zosta艂y podczas wojny zniszczone przez barbarzy艅c贸w zza naszej zachodniej granicy. W sali z艂otej natrafiono nawet na 艣lady 14-karatowego z艂ota. Z bogatego wyposa偶enia pa艂acu-zamku w Zatorze zachowa艂y si臋 tylko marmurowe kominki i r贸wnie偶 marmurowa p艂yta z napisem tureckim odnosz膮cym si臋 do budowy meczetu w 1716 r. z fundacji wielkiego wezyra Alego Paszy znaleziona we wsi Dworki.
Gdy po wielu latach Rybacki Zak艂ad Do艣wiadczalny wyprowadzi艂 si臋 z pa艂acu nie ma ju偶 do niego wej艣cia, ale ma si臋 to zmieni膰. Zabytek odzyskali bowiem spadkobiercy dawnych w艂a艣cicieli - Potockich. Gmina dzier偶awi jednak park, kt贸ry mo偶na odwiedzi膰. Sam pa艂ac b臋dzie przeznaczony na cele turystyczne, edukacyjne i konferencyjne. Znajd膮 si臋 w nim ekspozycje po艣wi臋cone dziejom zabytku, restauracja i kawiarnia.

Co do 艣redniowiecznego zamku zatorskiego to na razie niewiele mo偶na o nim napisa膰, poniewa偶 jego odkrycie nast膮pi艂o niedawno i jest on wci膮偶 badany, a jego dzieje opracowywane. Fundamenty le偶膮 kilkana艣cie metr贸w na wsch贸d od pa艂acu tu偶 nad stromym stokiem rzeki Skawy. Mury o grubo艣ci 1,1 m posiadaj膮 5 przyp贸r wykonane s膮 z kamienia na zaprawie wapiennej, posiadaj膮 zakrzywiony przebieg o ods艂oni臋tej d艂ugo艣ci 20 m. Zak艂ada si臋, 偶e jest to cz臋艣膰 muru obwodowego tworz膮cego okr膮g艂y lub owalny kszta艂t o 艣rednicy ok. 30 metr贸w. Z czasem kszta艂t obiektu zosta艂 zmieniony na czworoboczny. Z budynku mieszkalnego zamku odkryto na razie tylko 2 piwnice.
Je艣li znajd膮 si臋 艣rodki, mury zostan膮 wyeksponowane dla zwiedzaj膮cych.

Zdj臋cie archeologicznej ekspedycji w Zatorze
艢redniowieczne fundamenty zamku i ich odkrywca - dr Krzysztof Tunia. Wida膰 zaokr膮glony obw贸d mur贸w z przyporami.
Zdj臋cie: Archiwum archeologicznej ekspedycji w Zatorze 2022



Plany i rekonstrukcje


Mapa z XVIII wieku
Zator na mapie z 2. po艂owy XVIII wieku. Zamek - pa艂ac oznaczony na jasno-czerwono

Zdj臋cie lidar
Zdj臋cie z lotniczego skanowania laserowego terenu zamkowego w Zatorze. Czworobok czerwony - istniej膮cy zamek-pa艂ac, czworobok niebieski - zamek 艣redniowieczny


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zamek w Zatorze wzniesiono w po艂owie XV w. z inicjatywy ksi臋cia zatorskiego Wac艂awa. Prawdopodobnie wcze艣niej na jego miejscu znajdowa艂 si臋 warowny gr贸d, cho膰 z braku bada艅 nie zosta艂o to udowodnione. Dooko艂a, podobnie jak dzi艣, istnia艂y ju偶 stawy rybne otoczone sieci膮 kana艂贸w i grobli.
ozdoba
Bogate wyposa偶enie
S艂ynne by艂o wyposa偶enie zamku - pa艂acu zatorskiego w XIX w. Potoccy sprowadzili tu bowiem wiele wspania艂ych dzie艂 sztuki i pami膮tek narodowych. Wymienia si臋 m.in. arcydzie艂a rze藕by, stare zbroje, pos膮偶ki egipskie i greckie, mozaiki, marmury, stylowe meble, srebrn膮 tac臋 kr贸lowej Bony, poz艂acane sztu膰ce Napoleona, r贸g my艣liwski z ko艣ci s艂oniowej kr贸la Augusta II, siod艂a kr贸l贸w Sobieskiego i Batorego, pas do 艂adownicy ksi臋cia Poniatowskiego, grot od sztandaru Stanis艂awa Augusta, cz臋艣膰 apteczki Augusta III. Na pierwszym pi臋trze 贸wczesnej rezydencji urz膮dzono galeri臋 i bibliotek臋. W galerii podziwia膰 mo偶na by艂o m.in. obrazy Leonardo da Vinci, Bacciarellego, weneckiego malarza Bernarda Canaletto, hiszpa艅skiego mistrza Francisco Zurbarana, flamandzkiego klasyka Mirwelta, nadwornego malarza Filipa IV - Diego de Silva Velazqueza. Obraz da Vinci chcia艂a odkupi膰 w XVIII w. galeria we Florencji za astronomiczn膮 kwot臋 100 tysi臋cy frank贸w, jednak dzie艂o pozosta艂o nad Skaw膮. Niestety kolekcja zosta艂a ukradziona w 1939 r. przez Niemc贸w, by膰 mo偶e krewnych dzisiejszych stra偶nik贸w praworz膮dno艣ci w Polsce. Wcze艣niej jednak potomkowie Maurycego Potockiego zd膮偶yli przenie艣膰 jej cz臋艣膰 do swojego maj膮tku w Jab艂onnie.

punktor 1445 r. - wyniku podzia艂u Ksi臋stwa O艣wi臋cimskiego powsta艂o Ksi臋stwo Zatorskie. Pierwszym ksi臋ciem zosta艂 Wac艂aw, kt贸ry rozbudowa艂 miasto i fortyfikacje. Przyst膮pi艂 te偶 do budowy zamku. Ka偶dy poddany zosta艂 zobowi膮zany do odpracowania dw贸ch dni w tygodniu przy budowie rezydencji ksi膮偶臋cej. Spieszono si臋, aby uko艅czy膰 j膮 w 3 lata. Niestety nie zachowa艂 si臋 偶aden opis budowli.
punktor 1477 r. - ksi臋stwo zatorskie zosta艂o podzielone mi臋dzy 4 syn贸w ksi臋cia Wac艂awa (data 1474 r. na to wydarzenie jest powielanym b艂臋dem). Opis zamku jaki przy tej okazji znajduje si臋 w dokumentach jest niejasny, dlatego obr贸s艂 b艂臋dami i nadinterpretacjami, co wsp贸艂cze艣nie wykaza艂a badaczka tematu Dorota 呕urek. Nie pozwala stwierdzi膰 ile mia艂 kondygnacji. To co mo偶na z niego odczyta膰 z pewno艣ci膮 to 偶e zamek posiada艂 wewn臋trzny dziedziniec ze studni膮, na parterze kuchni臋. W bli偶ej nieokre艣lonych miejscach lokalizowano wielk膮 izb臋 (reprezentacyjn膮), izba ma艂a, dwie ma艂e komnaty, kilka pokoi i kom贸r, przedni膮 piwnic臋, doln膮 piwnic臋, sie艅, stajnie. Ta niewielka liczba pomieszcze艅 zamku zosta艂a podzielona pomi臋dzy 4 braci!
punktor 29.07.1494 r. - zawarta zosta艂a umowa mi臋dzy ksi臋ciem zatorskim Januszem a kr贸lem Janem Olbrachtem. Ksi臋stwo zosta艂o sprzedane Pa艅stwu Polskiemu za 8 tys. floren贸w, ale przej臋te mia艂o zosta膰 dopiero po 艣mierci Janusza
punktor 1513 r. - podczas sporu o stawy rybne ksi膮偶臋 Janusz zosta艂 zamordowany przez kasztelana Wawrzy艅ca Myszkowskiego z pobliskich Spytkowic. Na mocy edyktu kr贸lewskiego ksi臋stwo wcielono do Polski, a dok艂adnie do woj. krakowskiego. Starosta Andrzej Ko艣cielecki zaj膮艂 zamek i odebra艂 przysi臋g臋 od Zatorzan
punktor 1550 r. - starost膮 zatorskim zosta艂 innowierca Miko艂aj Myszkowski. Warownia sta艂a si臋 centrum reformacji, zniszczono wtedy katolick膮 kaplic臋 zamkow膮
punktor 1564 r. - na sejmie walnym nast膮pi艂o oficjalne w艂膮czenie ksi臋stwa i warowni do Polski. Do maj膮tku zamkowego nale偶a艂y w贸wczas dwa m艂yny, chmielnik, dwa ogrody i kilka staw贸w.
punktor 1598 r. - protok贸艂 powizytacyjny zawiera informacje o istnieniu niegdy艣 kaplicy zamkowej nieznanego ju偶 wezwania
punktor XVI w. - zamek zosta艂 przebudowany w stylu renesansowym, ale nie wiadomo dok艂adnie w kt贸rej cz臋艣ci tego stulecia mia艂o to miejsce. Powsta艂 te偶 wtedy pi臋kny tarasowy ogr贸d. Prawdopodobnie chodzi ju偶 o now膮 budowl臋 pa艂acow膮, powsta艂膮 obok starego zamku na prze艂omie XVI i XVII wieku
punktor XVII w. - w czasie wojen ze Szwedami, siedziba w Zatorze bardzo ucierpia艂a i przesta艂a nadawa膰 si臋 do zamieszkiwania
punktor pocz. XVIII w. - starost膮 zatorskim zosta艂 Piotr Dunin herbu 艁ab臋d藕
punktor 1744 r. - 贸wczesny inwentarz wskazuje na z艂y stan budowli
punktor 1765 r. - kolejne inwentarze m贸wi艂y, i偶 stan zamku - pa艂acu znacznie si臋 polepszy艂. Starost膮 by艂 wtedy Fryderyk Piotr Dunin, syn Piotra
punktor 1772 r. - po rozbiorze Polski zamek - pa艂ac w Zatorze przej臋li Austriacy
punktor 1778 r. - Fryderyk Piotr Dunin odkupi艂 od rz膮du austriackiego dobra zatorskie wraz zamkiem - pa艂acem. Dokona艂 jego remontu i przebudowy na wygodn膮 rezydencj臋. Nast臋pnie obiekt przechodzi艂 w r臋ce Poniatowskich, Tyszkiewicz贸w herbu Leliwa, W膮sowicz贸w herbu Gozdawa i Potockich herbu Pilawa

Grafika z Albumu Monarchii Austriackiej
Zamek - pa艂ac Zator na grafice z Albumu Monarchii Austriackiej wydanego w 1843 roku, ale widok jest z oko艂o 1830 r., sprzed przebudowy neogotyckiej

punktor 1805 r. - Anna Potocka podarowa艂a dobra zatorskie by艂emu m臋偶owi Aleksander hr Potockiemu
punktor 1836 r. - wielka przebudowa siedziby w Zatorze w pa艂ac neogotycki pod kierunkiem w艂oskiego architekta Franciszka Mari臋 Lanciego i Parysa Filippiego. Powsta艂a wtedy ryzalitowa wie偶a bramna z 4 nadwieszonymi wie偶yczkami, brama wjazdowa z blankami, wn臋trza ozdobiono sztukateriami i pi臋knymi kominkami. Na zewn膮trz powsta艂y przybud贸wki i przekomponowany z ogrod贸w park krajobrazowy
punktor 1845 r. - po 艣mierci Aleksandra, w艂a艣cicielem pa艂acu zosta艂 jego syn Maurycy Potocki, oficer powstania styczniowego i kawaler orderu Virtuti Militari
punktor 1939 r. - budowl臋 zaj膮艂 i obrabowa艂 Wehrmacht. Sta艂 si臋 on obozem dla kolonist贸w niemieckich z Wo艂ynia i Besarabii, kt贸rzy zajmowali polskie gospodarstwa
punktor 1945 r. - po wojnie zabytek by艂 ruin膮. Sk艂adowano w nim zbo偶e i inne towary, zamieniono go te偶 na koszary


Widok zamku na rycinie L. Chod藕ko
Widok og贸lny zamku - pa艂acu w Zatorze. Rycina wg L. Chod藕ko "la Pologne historique..." 1836-37, tu偶 po przebudowie

punktor 1951 r. - dalszemu zniszczeniu obiektu zapobieg艂o przekazanie pa艂acu Instytutowi Zootechniki z Krakowa. 10 lat p贸藕niej przeprowadzono remont i odbudow臋 obiektu pod kierunkiem J贸zefa Dutkiewicza. Przywr贸cono wygl膮d pa艂acu z 1836 r.
punktor 1973 r. - odremontowano wn臋trza i udost臋pniono do zwiedzania 4 sale. Odbywa艂 si臋 w nich m.in. cykl koncert贸w "Od Vivaldiego do Bartoka"
punktor Nast臋pnie zabytek przekazano Rybackiemu Zak艂adowi Do艣wiadczalnemu z Olsztyna
punktor 2005 r. - Zak艂ad opu艣ci艂 popadaj膮cy w ruin臋 pa艂ac, kt贸ry zosta艂 opuszczony na sta艂e. W艂adze gminne szuka艂y inwestor贸w, ale ostatecznie nikt si臋 nie zdecydowa艂 na zakup
punktor 2013 r. - decyzj膮 wojewody ma艂opolskiego J. Millera pa艂ac zosta艂 oddany spadkobiercom dawnych w艂a艣cicieli: Adama Potockiego i Marii Teresy z Potockich Bni艅skiej
punktor 2015 r. - spadkobiercy utworzyli "Fundacj臋 Zamek w Zatorze", kt贸ra ma przywr贸ci膰 mu dawn膮 艣wietno艣膰
punktor 2019 r. - rozpocz臋to remont zabytku, po zako艅czeniu kt贸rego stanie si臋 on ponownie atrakcj膮 turystyczn膮. Prace potrwaj膮 do 2023 roku
punktor 2021 r. - po wydzier偶awieniu przez Gmin臋 parku zamkowego na 15 lat zosta艂 on otwarty dla odwiedzaj膮cych. Park ma 4 ha i przejdzie wkr贸tce rewitalizacj臋. Wykonane zostan膮 alejki z 艂awkami i o艣wietleniem, zasadzone zostan膮 nowe drzewa i krzewy.
punktor 2022 r. - na skarpie nad Skaw膮, kilkana艣cie metr贸w od pa艂acu natrafiono na 艣redniowieczne mury o grubo艣ci 110 cm. S膮 wykonane z piaskowca na zaprawie wapiennej i maj膮 kolisty kszta艂t. Jest to pierwotny zamek zatorski. Odkrycia dokona艂 dr Krzysztof Tunia z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN O艣rodka Archeologii G贸r i Wy偶yn w Krakowie, nadzoruj膮cy prace remontowe w pa艂acu.

Zamek litografii N. Ordy
Zamek Zator na litografii Napoleona Ordy z 1880 r.


Informacje praktyczne


ADRES I KONTAKT
punktorZamek / Pa艂ac - Plac T. Ko艣ciuszki 1, Zator

CZAS
punktor Parking miejski jest tu偶 obok zamku. Ogl膮dni臋cie z zewn膮trz i kilku zabytkowych sal trwa艂o oko艂o 20 min. Aktualnie wszystko si臋 zmienia.

WST臉P
punktor Trwaj膮 prace remontowe w pa艂acu i archeologiczne przy zamku. Wst臋p do pa艂acu b臋dzie mo偶liwy prawdopodobnie w 2023 r. Aktualnie mo偶na zwiedza膰 tylko park.


Zdj臋cie z 1914 r. ze zbior贸w M. Or艂owicza
Zamek - pa艂ac w Zatorze na zdj臋ciu z 1914 r. Ze zbior贸w Mieczys艂awa Or艂owicza


Po艂o偶enie i dojazd


Zachodnia cze艣膰 woj. ma艂opolskiego. 14 km na wsch贸d od O艣wi臋cimia, 13 km na p贸艂noc od Wadowic. Zobacz na mapie.
Zamek - pa艂ac stoi w samym rynku ko艂o ko艣cio艂a. Tam te偶 jest parking dla samochod贸w.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N49.996036掳, E19.439802掳
format DM (stopnie, minuty):   49掳 59.76216'N, 19掳 26.38812'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   49掳 59' 45.73''N, 19掳 26' 23.29''E 



Bibliografia


punktor Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktor Jurasz Tomasz - Zamki i ich tajemnice
punktor Kaczy艅scy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
punktor Kajzer Leszek, Ko艂odziejski Stanis艂aw, Salm Jan - Leksykon zamk贸w w Polsce
punktor Kornecki Marian - Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej
punktor Rogi艅ski Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy
punktor St臋pi艅ska Krystyna - Pa艂ace i zamki w Polsce - dawniej i dzi艣
punktor 呕urek Dorota - Pocz膮tki zamku w Zatorze. Rezydencja biednych ksi膮偶膮t

Zdj臋cie nr 1 z 1916 roku
Zdj臋cie nr 2 z 1916 roku
Wn臋trza zamku - pa艂acu w Zatorze w 1916 roku nieznanego autora



Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Zator - Zamek jesieni膮 Zator - Zamek
Zdj臋cia wykonane: jesieni膮 2004

Zator - Neogotycka brama z blankami Zator - Zamek zim膮 Zator - Wie偶a Zator - Ty艂 zamku Zator - Oficyna neogotycka przy bramie Zator - Ty艂 zamku i ko艣ci贸艂 z XIV w. w tle Zator - Wej艣cie do zamku Zator - Dobud贸wka po stronie po艂udniowej - loggia Zator - Dekoracja nad oknem  z herbem Pilawa Zator - Detale architektoniczne Zator - Widok z ulicy Zator - Sala Z艂ota Zator - Sala My艣liwska Zator - Ko艣ci贸艂 z XIV w., tu偶 obok zamku
Zdj臋cia wykonane: zim膮 2002/2003


Materia艂y wideo


Zamek Potockich w Zatorze z wn臋trzami w 4K



Noclegi


punktor Zator - O艣rodek Rekreacyjny OUTM Katowice, ul. Parkowa 6, tel. (033) 841 24 78
punktor Zator - O艣rodek Wypoczynkowy KWK Janina, tel. (033) 841 22 61
punktor Wadowice - Hotel "Marten" , Klecza Dolna 11a, tel. (033) 823 27 60
punktor Wadowice - O艣rodek Wojskowy, ul. Wojska Polskiego 17, tel. (033) 823 38 17

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Zamek w Zatorze       Autor:  Barbara       Data:  2022-02-16 09:47:41
    Nie m贸wiono tego w artykule, ale w latach 60-tych oczywi艣cie ubieg艂ego wieku na zamku w Zatorze by艂a porod贸wka. Wielu z moich znajomych jest w pewien spos贸b nawet dumna z tego 偶e urodzili si臋 w zamku. Nie jestem w stanie dok艂adnie powiedzie膰 w kt贸rych latach to by艂o, ale po wybudowaniu o艣rodka zdrowia w Zatorze sale porodowe zosta艂y tam przeniesione.
  • Re: Troche wspomnien o Zatorze       Autor:  jo      Data:  2011-12-26 21:13:47
    nie ma ju偶 folwarku, w tym zabytkowym miejscu powsta艂a Biedronka
  • Re: Zamek w Zatorze       Autor:  ania z opola       Data:  2011-11-06 13:28:43
    pamietam jak bawilam sie w ksiezniczke w zamku i podziwialam akwarium ze szczupakami





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2023 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.