Ocena zabytku


Mo偶esz oceni膰:
Graboszyce (woj. ma艂opolskie) - Szlachecki dw贸r obronny

Ocena obecnej atrakcyjno艣ci obiektu
艢rednia ocena: 3.4 na 5. G艂os贸w: 42 3.5 stars
           
 
Ocena nastawienia do turyst贸w na terenie obiektu
艢rednia ocena: 3.5 na 5. G艂os贸w: 32 3.5 stars
           
 


Opis i stan obecny


Mocno zrujnowany dw贸r obronny w Graboszycach stoi po艣r贸d drzew, tu偶 przy g艂贸wnej drodze. Otoczony jest such膮 fos膮, w kt贸rej znajduj膮 si臋 dwa wej艣cia do podziemnych korytarzy zawalonych w latach 60-tych. Wg badaczy fosa by艂a sucha od pocz膮tku. Obronno艣膰 zapewnia艂y niezachowane fortyfikacje ziemne oraz 4 niewielkie naro偶ne bastiony.
Wjazd prowadzi艂 przez most, na kt贸rym pierwotnie znajdowa艂o si臋 6 waz klasycystycznych i portal wej艣ciowy. Jest te偶 drugie wej艣cie z ty艂u, ale znacznie p贸藕niejsze. Niestety do 艣rodka nie mo偶na wej艣膰. Obiekt jest otynkowany, ma dwie kondygnacje naziemne i dwie podziemne. Zbudowano go na planie prostok膮ta z dwoma ryzalitami (wysuni臋tymi cz臋艣ciami) na d艂u偶szych bokach. Dw贸r ma bardzo surowy wygl膮d, poza wspomnianym portalem jedynie okna posiadaj膮 renesansowe obramowania. Dopiero wn臋trza ukazuj膮 stylowy wystr贸j: r贸偶nego rodzaju sklepienia kolebkowe, zdobienia stiukowe, polichromie 艣cienne.
Przy dworze graboszyckim znajdowa艂 si臋 park krajobrazowy, w kt贸rym p贸藕niej postawiono kilka budynk贸w gospodarczych: spichlerz, rz膮dc贸wka (zarz膮d贸wka) itp. Dzi艣 poza jednym s膮 one kompletnie zrujnowane.
Po prawej stronie od wej艣cia wida膰 zacz膮tki jakich艣 prac, przerwanych chyba przez zim臋. By膰 mo偶e wi臋c zameczek w Graboszycach nie jest jeszcze skazany na zag艂ad臋.

Aktualizacja. Dw贸r wygl膮da ju偶 ca艂kiem inaczej. Jest po remoncie. 艢ciany zosta艂y otynkowane i pomalowane na bia艂o.



Plany i rekonstrukcje


Plan graboszyce
Rzut przyziemia dworu w fazie I 鈥 rekonstrukcja - XV/XVI wiek oraz rzut parteru dworu w fazie II 鈥 rekonstrukcja - 1575 r.


Mapa z zamkiem przysz贸w
Austriacka mapa z XVIII wieku z terenem dworskim w Graboszycach


Historia, wydarzenia

Powr贸t na g贸r臋 strony

Obecny dw贸r obronny w Graboszycach postawi艂 Dziwisz Brandys herbu Radwan ok. 1575 r., dworzaninem i sekretarz kr贸la Zygmunta Augusta, a potem Henryka Walezego i Stefana Batorego.
Hipotezy, i偶 wcze艣niej sta艂 tu ma艂y gotycki zamek zosta艂y w pewnym stopniu potwierdzone niedawno przez archeolog贸w. Graboszyce s膮 star膮 wsi膮, pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1253 r. jako w艂asno艣膰 klasztoru Benedyktynek ze Stani膮tek.
ozdoba
Henryka Ewa Ankwicz贸wna
Rekonstrukcja lub stary widok zamku graboszyce
Z dworem graboszyckim zwi膮zana jest Henryka Ewa Ankwicz贸wna - wielka mi艂o艣膰 Adama Mickiewicza. Poznali si臋 w 1829 r. w Rzymie. Henryka, pochodz膮ca z bogatej hrabiowskiej rodziny, przebywa艂a w Italii z troski rodzic贸w o jej stan zdrowia. Natomiast b臋d膮cy na emigracji Adam by艂 ju偶 znanym poet膮, otrzyma艂 wi臋c zaproszenie do salonu Ankwicz贸w, gdzie spotykali si臋 ludzie sztuki i arystokraci. Podobno Henrietta (Henryka u偶ywa艂a takiego imienia) i Adam zakochali sie w sobie od pierwszego spojrzenia. Rodzina Ankwicz贸w nie popiera艂a jednak tego zwi膮zku. Adam nie posiada艂 maj膮tku i by艂 zbyt nisko urodzony dla ich c贸rki. Zacz臋li go unika膰 i do wzajemnych spotka艅 zakochanych dochodzi艂o rzadko. Mickiewicz wiedzia艂, 偶e ich zwi膮zek nie ma szans i w ko艅cu wiosn膮 1831 r. opu艣ci艂 Rzym. Wtedy widzieli si臋 po raz ostatni. Ankwiczowie wydali c贸rk臋 za w艂a艣ciciela Graboszyc hrabiego Stanis艂awa So艂tyka w 1836 r. i od tego czasu mieszka艂a ona w tutejszym dworze, wyremontowanym przez m臋偶a. Po jego 艣mierci, Henryka po艣lubi艂a hrabiego Kazimierza Kuczkowskiego i wyprowadzi艂a si臋 do Willi Decjusza w Krakowie. W 1848 r. Henryka i Adam nawi膮zali kontakt korespondencyjny, kt贸ry trwa艂 a偶 do 艣mierci poety w 1855 r. Uwa偶a si臋, 偶e posta膰 Ewy Horeszk贸wny z "Pana Tadeusza" jest wzorowana na Henryce, podobnie jak Ewa z III cz臋艣ci "Dziad贸w".
W 1402 r. wzmiankowany jest rycerz 艢wi臋tos艂aw z Graboszyc. W 1465 r. w艂a艣cicielem wsi by艂 rycerz Jan Strzesza herbu Jastrz臋biec z Radoczy. 4 lata p贸藕niej Katarzyna z Graboszyc. W latach 1470-1480 Graboszyce nale偶a艂y do s臋dziego zatorskiego Jana Strzesza herbu Kiczka oraz Jana Rudzkiego herbu Pilawa. Ko艅cem XV ieku w Graboszycach pojawiaj膮 si臋 Brandysowie, r贸d przyby艂y do Polski z Czech. Badania wykaza艂y, 偶e mury piwnic dworu o grubo艣ci 120 cm pochodz膮 z 2. po艂. XV lub 1. po艂. XVI wieku. By艂y one prawdopodobnie murami przyziemia pierwotnej budowli, zbudowanej wy偶ej z drewna w konstrukcji szachulcowej. Dziwisz Brandys przysypa艂 je zamieniaj膮c na piwnice i na nich wzni贸s艂 nowy dw贸r.
Pocz膮tkowo dw贸r posiada艂 cechy renesansowe, w tym attyk臋, a obron臋 pr贸cz fosy zapewnia艂y strzelnice na parterze, ale jego dzisiejszy wygl膮d niewiele odbiega od pierwotnego. W 1626 r. Piotr Brandys (syn Dziwisza) sprzeda艂 dw贸r Janowi Cichockiemu z Wojs艂awic. Musia艂 on ucierpie膰 podczas jakich艣 walk, bo stan okre艣lany jest jako zrujnowany. Potem nale偶a艂 do Por臋bskich, Gronowskich, Zakrzowskich i Russockich.
Oko艂o po艂owy XVIII w. za spraw膮 Russockich zosta艂 przebudowany w stylu barokowym, m.in. wykonano wtedy dach 艂amany, usuwaj膮c attyk臋, zmieniono wystr贸j wn臋trz. Kolejna zmiany mia艂y miejsce w XIX w., kiedy w艂a艣cicielem by艂 hrabia Stanis艂aw So艂tyk z Kurozw臋k. Wykonano gruntowny remont, przebudowano klatk臋 schodow膮, nad fos膮 powsta艂 nowy most, postawiono budynek rz膮dc贸wki, obok innych budynk贸w gospodarczych od strony po艂udniowej i wschodniej, za艂o偶ono park krajobrazy. W tym okresie obronny charakter budowli zosta艂 zatarty. W 1850 r. w艂a艣cicielem by艂 Vinzenz Zwilling, potem baronowska rodzina Butfeld贸w
Od 1864 do 1945 roku roku w艂a艣cicielami by艂a rodzina Chrz膮szcz贸w. Stan dworu zosta艂 nadszarpni臋ty w czasie II wojny 艣w., a maj膮tek Chrz膮szcz贸w skonfiskowany. Jednak ostatni w艂a艣ciciel Ludwik Chrz膮szcz mieszka艂 jeszcze do 1948 r. w budynku rz膮dc贸wki. Potem zabytek by艂 dewastowany. Jedyne co zrobiono w okresie PRL to po艂o偶enie nowego dachu. Zarz膮dza艂y nimi takie instytucje jak Nadle艣nictwo Pa艅stwowe Andrych贸w, Gromadzka Rada Narodowa w Zatorze, kt贸ra sprzedawa艂a w zabytku nawozy sztuczne, Fabryka Samochod贸w Ma艂olitra偶owych w Tychach. W pewnym momencie w艂adze gminne osiedli艂y we dworze cygan贸w, kt贸rzy rozpalali w 艣rodku ogniska i spalili wszystkie drewniane elementy jak zabytkowe parkiety, boazerie, drzwi, meble. Wycinali te偶 zabytkowe drzewa z parku.
Podczas bada艅 archeologicznych w 1976 r. odkryto fundamenty naro偶nych przybud贸wek. Uznano je za fundamenty pod alkierze. P贸藕niejsze badania z XXI wieku wykoanne przez S. Dryj臋 i S. S艂awi艅skiego wykaza艂y jednak, 偶e dw贸r nigdy nie mia艂 alkierzy, a fundamenty s膮 dzie艂ami obronnymi w typie bastion贸w. Nie mia艂y one po艂膮czenia z wn臋trzem dworu i tylko jeden by艂 podpiwniczony. Powsta艂y one podczas budowy dworu w 1575 r. lub nieco p贸藕niej.
W 2002 r. ca艂kowicie zrujnowany dw贸r zosta艂 kupiony przez osob臋 prywatn膮. Po odbudowie zabytek mia艂 mie艣ci膰 wystawy, sal臋 teatraln膮, konferencyjn膮 oraz hotel. Po wykonaniu bada艅 archeologicznych i prac przy dworze (w sumie kosztem 2 mln z艂), w艂a艣ciciel nie wytrzyma艂 zmaga艅 z biurokracj膮 i w 2014 r. odsprzeda艂 obiekt tu偶 przed tym jak przyznano mu dofinansowanie. Przeprowadzono prace archeologiczne doprowadzi艂y m.in. do okrycia od strony po艂udniowej fragmentu mostu z pierwszej po艂owy XIX w. Prace remontowe kontynuowa艂 wi臋c nowy w艂a艣ciciel z pobliskiego o艣rodka wypoczynkowego Karpik. W 2018 roku ca艂y budynek zosta艂 otynkowany i pomalowany, posiada nowy dach.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku graboszyce
Dw贸r Graboszyce na litografii z po艂. XIX w.


Informacje praktyczne


KONTAKT
punktor brak

CZAS
punktor Ogl膮dni臋cie ca艂ego za艂o偶enia z zewn膮trz zajmuje ok. 15 min.

WST臉P
punktor Podczas moich odwiedzin oficjalnie zabroniony o czym informowa艂y tabliczki, ale nikt tego nie pilnowa艂. Do 艣rodka wej艣cia nie by艂o.


Po艂o偶enie i dojazd

Powr贸t na g贸r臋 strony

Zachodnia cz臋艣膰 woj. ma艂opolskiego. 7 km na p贸艂noc od Wadowic, 20 km na po艂udniowy wsch贸d od O艣wi臋cimia. Zobacz na mapie.
Dw贸r stoi przy g艂贸wnej drodze Zator - Wadowice. Jad膮c samochodem mo偶na zaparkowa膰 pod samym dworem.

GPS
Wsp贸艂rz臋dne geograficzne:

Otw贸rz w:  Google Maps,  Bing Maps,  Openstreet Maps
format D (stopnie):   N49.948307掳, E19.449567掳
format DM (stopnie, minuty):   49掳 56.89842'N, 19掳 26.97402'E 
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   49掳 56' 53.91''N, 19掳 26' 58.44''E 



Bibliografia



punktor Kornecki Marian - Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej
punktor Dryja S艂awomir, S艂awi艅ski Stanis艂aw - Dw贸r w Graboszycach k. Zatora w 艣wietle ostatnich bada艅 : dwie pierwsze fazy budowy (XV-XVII w.)

Fotogaleria


Klikaj膮c w zdj臋cie otrzymasz jego powi臋kszenie w nowym oknie. Okno to mo偶na zamkn膮膰 klikni臋ciem w dowolny punkt POZA zdj臋ciem.

Graboszyce - Dw贸r w 2017 r. Graboszyce - Dw贸r w 2017 r.
Zdj臋cia z czerwca 2017 nades艂ane przez Piotra

Graboszyce - Dw贸r Graboszyce - Dw贸r od frontu Graboszyce - Dw贸r Graboszyce - Dw贸r z boku Graboszyce - Widok z parku Graboszyce - Tylny ryzalit Graboszyce - Tylny ryzalit Graboszyce - Dw贸r z oddali Graboszyce - Najlepiej zachowany budynek gospodarczy Graboszyce - Resztki budynk贸w gospodarczych Graboszyce - Resztki budynk贸w gospodarczych Graboszyce - Resztki budynk贸w gospodarczych
Zdj臋cia wykonane zim膮 2002/2003

Graboszyce - Dw贸r Graboszyce - Jedno z wej艣膰 do piwnic Graboszyce - Okno na 艣cianie wschodniej Graboszyce - Portal wej艣ciowy Graboszyce - Napis nad portalem Graboszyce - Portal wewn膮trz dworu Graboszyce - Wn臋trze dworu na parterze, wy偶ej ani ni偶ej wej艣cia nie ma
Zdj臋cia z jesieni 2002 nades艂ane przez Grzegorza Karczmarczyka


Materia艂y wideo


Lancia Pana Dziedzica - podcast o dworze w Graboszycach



Noclegi


punktor Wadowice - Hotel "Marten" , Klecza Dolna 11a, tel. (033) 823 27 60
punktor Wadowice - O艣rodek Wojskowy, ul. Wojska Polskiego 17, tel. (033) 823 38 17
punktor Zator - O艣rodek Rekreacyjny OUTM Katowice, ul. Parkowa 6, tel. (033) 841 24 78
punktor Zator - O艣rodek Wypoczynkowy KWK Janina, tel. (033) 841 22 61


Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowo艣ci lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online s膮 zwykle atrakcyjniejsze ni偶 rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1       

Miniforum

Powr贸t na g贸r臋

Zapraszam do przesy艂ania swoich wypowiedzi i komentarzy odno艣nie opisywanego zamku. Ukazuj膮 si臋 one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Nareszcie remont!       Autor:  Hehe      Data:  2018-11-17 16:30:34
    Wydaje si臋,偶e wszystko zn贸w stan臋艂o i w 2018 nie b臋dzie 偶adnego otwarcia, bo i nie ma co otwiera膰
  • Pi臋kno z b艂endami w sztuce konserwacji zabytk贸w.       Autor:  pasionat      Data:  2017-05-15 11:08:08
    Obejrza艂em fasad臋. Jest do odtworzenia w starej technologii.
  • Re: Nareszcie remont!       Autor:  Obserwatorka      Data:  2016-11-26 12:06:49
    Zosta艂a wymieniona stolarka okienna a teraz s膮 prace przy fasadzie. Prawdopodobnie otwarcie w 2018r chyba 偶e uda im si臋 co艣 wcze艣niej;)





Pow贸t do strony startowej
Powr贸t do strony startowej

(c) 2001-2022 bd - Kontakt - Polityka Prywatno艣ci
Wszelkie prawa do w艂asnych zdj臋膰 i tekst贸w zastrze偶one, nie mog膮 by膰 one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opis贸w.